Кошеленко, Геннадий Андреевич

Кошеленко, Геннадий Андреевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հունական պոլիսը հելլենիստական Արևելքում

Այս աշխատությունը նվիրված է հելլենիստական Արևելքում հունական պոլիսի՝ քաղաք-պետության ձևավորման, զարգացման, հասարակական կառուցվածքի և պատմական դերակատարության ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է հունական քաղաքային ավանդույթների տարածմանը Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից հետո ձևավորված հելլենիստական աշխարհում և ներկայացնում այն քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային պայմանները, որոնց ազդեցությամբ հունական քաղաք-պետությունը դարձավ Արևելքի հասարակական կյանքի կարևոր հաստատություններից մեկը։ Հելլենիստական դարաշրջանը բնութագրվում էր հունական և արևելյան քաղաքակրթությունների ակտիվ փոխազդեցությամբ, որի ընթացքում քաղաքային կազմակերպման հունական ձևերը տարածվեցին Մերձավոր Արևելքի, Փոքր Ասիայի, Սիրիայի, Միջագետքի և հարակից տարածքների տարբեր շրջաններում՝ ձեռք բերելով տեղական առանձնահատկություններ և հարմարվելով գոյություն ունեցող հասարակական հարաբերություններին։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքային ուղղություններից է պոլիսի՝ որպես ինքնակառավարման, հասարակական կազմակերպման և քաղաքացիական կյանքի կենտրոնի նշանակությունը։ Հունական քաղաք-պետությունը միայն բնակավայր կամ վարչական միավոր չէր, այլ որոշակի իրավական կարգավիճակ, քաղաքական կառավարման համակարգ, քաղաքացիական իրավունքների ու պարտականությունների ամբողջություն ունեցող հասարակական կազմակերպություն։ Հելլենիստական միապետությունների պայմաններում այդ հաստատության գործառույթները ենթարկվում էին որոշակի փոփոխությունների․ մի կողմից պահպանվում էին հունական քաղաքային ավանդույթները, տեղական կառավարման մարմինները, քաղաքացիական համայնքի կազմակերպման սկզբունքներն ու հասարակական ինստիտուտները, մյուս կողմից քաղաքների քաղաքական ինքնուրույնությունը սահմանափակվում էր թագավորական իշխանության, վարչական համակարգի և կենտրոնացված կառավարման ազդեցությամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հունական քաղաքների տնտեսական նշանակությունը, մասնավորապես արհեստների, առևտրի, դրամաշրջանառության և տարածաշրջանային տնտեսական կապերի զարգացման գործում ունեցած դերը։ Պոլիսները հանդես էին գալիս որպես արտադրության, ապրանքափոխանակության և հասարակական հաղորդակցության կենտրոններ՝ նպաստելով տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների միջև կապերի ամրապնդմանը։ Քաղաքային կյանքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև հելլենիստական հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, քաղաքացիական համայնքի ներքին հարաբերությունները, հասարակական տարբեր խմբերի դիրքը և հունական բնակչության փոխհարաբերությունները տեղի ժողովուրդների հետ։ Աշխատության կարևոր պատմամշակութային ուղղություններից է հունական լեզվի, կրթության, կրոնի, փիլիսոփայական պատկերացումների, արվեստի և քաղաքաշինական ավանդույթների տարածման գործընթացը։ Հունական պոլիսները դարձան հելլենիստական մշակույթի տարածման և զարգացման կարևոր կենտրոններ, որտեղ հունական քաղաքակրթական արժեքները ոչ միայն պահպանվում ու վերարտադրվում էին, այլև փոխազդում տեղական մշակութային ավանդույթների հետ՝ ձևավորելով բազմաշերտ և յուրահատուկ մշակութային միջավայր։ Այս փոխազդեցությունը հանգեցրեց նոր հասարակական ու մշակութային ձևերի առաջացմանը, որոնք բնորոշ էին հելլենիստական Արևելքին և արտացոլում էին հունական ու արևելյան քաղաքակրթությունների համատեղ զարգացման առանձնահատկությունները։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հելլենիստական միապետությունների քաղաքական պատմությունը, քաղաքային ինքնակառավարման համակարգերը և արևելյան հասարակությունների պատմական վերափոխումները հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ պոլիսի գործունեությունը սերտորեն կապված էր ինչպես թագավորական իշխանության քաղաքականության, այնպես էլ տարածաշրջանային տնտեսական ու մշակութային գործընթացների հետ։ Աշխատանքը արժեքավոր է Հին Հունաստանի պատմությամբ, հելլենիստական քաղաքակրթությամբ, Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ, քաղաքային հաստատությունների զարգացմամբ և հին աշխարհի հասարակական-քաղաքական համակարգերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հունական քաղաք-պետության պատմական նշանակության, հելլենիստական Արևելքում դրա գործունեության առանձնահատկությունների և հունական մշակույթի տարածման ու տեղական քաղաքակրթությունների հետ փոխազդեցության գործընթացների մասին։

Updated: 2026-11-21
Հունական պոլիսը հելլենիստական Արևելքում

Free

Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more