Курбатов, Г. Л.

Курбатов, Г. Л.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Վաղ բյուզանդական քաղաքը (IV–VI դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է վաղ բյուզանդական քաղաքների պատմությանը, ձևավորմանը, զարգացման առանձնահատկություններին և ուշ անտիկ շրջանից միջնադարյան քաղաքակրթության անցման գործընթացում դրանց ունեցած նշանակությանը։ Քննության առարկան Բյուզանդական կայսրության քաղաքային կյանքն է IV–VI դարերում, երբ Հռոմեական կայսրության արևելյան հատվածում տեղի էին ունենում քաղաքական, վարչական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային խորքային փոփոխություններ, որոնք աստիճանաբար ձևավորում էին բյուզանդական ինքնատիպ քաղաքակրթությունը։ Այս ժամանակաշրջանում քաղաքները շարունակում էին մնալ կայսրության կառավարման, առևտրի, արհեստագործության, կրոնական կյանքի և մշակութային հաղորդակցության կարևորագույն կենտրոնները՝ միաժամանակ ենթարկվելով նոր պատմական իրողություններին և հասարակական հարաբերությունների վերափոխմանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարևորվում է վաղ բյուզանդական քաղաքի կառուցվածքի և քաղաքաշինական կազմակերպման ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ քաղաքային տարածքի ձևավորումը, պաշտպանական համակարգերը, հասարակական նշանակության շինությունները, բնակելի թաղամասերը, հրապարակները, փողոցային ցանցը և քաղաքային ենթակառուցվածքները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի քաղաքային տնտեսության զարգացման պայմանները, արհեստների և առևտրի դերը, տեղական արտադրության նշանակությունը, դրամաշրջանառությունը, ինչպես նաև քաղաքների կապերը կայսրության տարբեր շրջանների և արտաքին աշխարհի հետ։ Քաղաքային հասարակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի, վարչական պաշտոնյաների, զինվորականության, վաճառականների, արհեստավորների և հոգևորականության դերը քաղաքային կյանքի կազմակերպման գործում։ Կարևոր թեմա է նաև քրիստոնեության տարածման և ամրապնդման ազդեցությունը քաղաքային միջավայրի վրա, քանի որ IV–VI դարերում քրիստոնեական եկեղեցիները, եպիսկոպոսական կենտրոնները, վանքերն ու կրոնական այլ կառույցները աստիճանաբար դառնում էին քաղաքի ճարտարապետական և հասարակական կյանքի առանցքային բաղադրիչներ։ Հին հեթանոսական ավանդույթների և նոր քրիստոնեական մշակույթի փոխազդեցությունը, հասարակական տարածքների նշանակության փոփոխությունը և կրոնական հաստատությունների ազդեցության աճը բնորոշում էին այդ դարաշրջանի քաղաքային միջավայրի վերափոխումը։ Քաղաքների պատմական զարգացումը դիտարկվում է նաև ուշ անտիկ աշխարհի ընդհանուր քաղաքական իրադարձությունների համատեքստում՝ հաշվի առնելով կայսերական իշխանության ամրապնդումը, վարչական համակարգի փոփոխությունները, ռազմական սպառնալիքները, սահմանային շրջանների պաշտպանության անհրաժեշտությունը և արտաքին ներխուժումների հետևանքները։ IV–VI դարերը հատկապես կարևոր էին բյուզանդական քաղաքակրթության ձևավորման համար, քանի որ այս ընթացքում հռոմեական քաղաքային ավանդույթները ոչ թե պարզապես պահպանվում էին, այլ աստիճանաբար հարմարեցվում նոր կրոնական, քաղաքական և տնտեսական պայմաններին՝ ձեռք բերելով միջնադարյան բյուզանդական քաղաքին բնորոշ հատկանիշներ։ Քաղաքային կենտրոնների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների պատմության տեսանկյունից, քանի որ Բյուզանդական կայսրության արևելյան տարածքները գտնվում էին տարբեր մշակութային ավանդույթների, քաղաքական շահերի և տնտեսական ճանապարհների փոխազդեցության գոտում։ Այդ քաղաքների պատմությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Արևելյան Միջերկրական աշխարհի և Առաջավոր Ասիայի քաղաքային մշակույթի զարգացման, տարածաշրջանային կապերի և պատմական փոխազդեցությունների մասին։ Աշխատությունն արժեքավոր է ուշ անտիկ և վաղ միջնադարյան պատմությամբ, Բյուզանդական կայսրության քաղաքակրթությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, հնագիտությամբ և քաղաքաշինության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է վաղ բյուզանդական քաղաքը որպես բազմաշերտ պատմական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային համակարգ ընկալելուն՝ ընդգծելով դրա դերը հին աշխարհի քաղաքային ժառանգության պահպանման և միջնադարյան քաղաքակրթության ձևավորման գործընթացում։

Updated: 2026-11-21
Վաղ բյուզանդական քաղաքը (IV–VI դարեր)

Free

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more