Քյոմուրճյան, Երեմիա Չելեբի

Քյոմուրճյան, Երեմիա Չելեբի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օսմանյան սուլթանների չորսհարյուրամյա համառոտ պատմություն

Երեմիա Չելեպի Քյոմուրճյանի այս պատմագիտական երկը ներկայացնում է Օսմանյան պետության և նրա կառավարիչների պատմությունը՝ ընդգրկելով շուրջ չորսհարյուրամյա ժամանակաշրջան։ Ստեղծագործության առանցքում օսմանյան սուլթանների գահակալության հաջորդականությունն է, նրանց իշխանության հաստատման ու պահպանման գործընթացները, պետական կառավարման առանձնահատկությունները, արքունական կյանքի իրադարձությունները, ռազմական արշավանքները, ներքին քաղաքական զարգացումներն ու կայսրության պատմության կարևոր շրջադարձերը։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները ներկայացնում է ժամանակագրական հաջորդականությամբ՝ անդրադառնալով սուլթանների գործունեությանը, գահակալական փոփոխություններին, իշխանական պայքարներին, պալատական և զինվորական վերնախավի հարաբերություններին, ինչպես նաև Օսմանյան պետության քաղաքական ու հասարակական կյանքում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձություններին։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում սուլթանական իշխանության ներքին հակասությունները, գահի համար պայքարը, պալատական խմբավորումների ազդեցությունը, ենիչերիների և այլ ռազմական ուժերի դերը պետական կառավարման մեջ, վեզիրների ու բարձրաստիճան պաշտոնյաների գործունեությունը, ինչպես նաև կենտրոնական իշխանության և ռազմական կառույցների միջև ձևավորված բարդ հարաբերությունները։ Պատմական շարադրանքում արտացոլվում են նաև պատերազմները, ռազմական բախումները, տարածքային ընդարձակումները, արտաքին քաղաքական հարաբերությունները և հարևան ժողովուրդների ու պետությունների հետ ունեցած փոխազդեցությունները։ Երկի կարևոր առանձնահատկություններից է պատմական իրադարձությունների ներկայացումը ոչ միայն պետական ու արքունական մակարդակով, այլև դրանց հասարակական հետևանքների դիտարկմամբ․ ուշադրության են արժանանում քաղաքային կյանքի փոփոխությունները, բնակչության առօրյան, հարկային ու տնտեսական խնդիրները, բնական աղետները, սովը, համաճարակները, հասարակական խռովություններն ու տարբեր սոցիալական խմբերի դրությունը։ Այս հանգամանքը պատմությունը դարձնում է բազմաշերտ և հնարավորություն տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն իշխող արքայատոհմի, այլև ամբողջ կայսրության քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և հասարակական միջավայրի մասին։ Ստեղծագործության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրա հեղինակի՝ Երեմիա Չելեպի Քյոմուրճյանի պատմագրական հայացքով։ Նա պատկանում է այն հայ մտավորականների ու պատմագիրների շարքին, որոնց երկերում օսմանյան իրականությունը ներկայացվում է ժամանակակից դիտորդի և իրադարձությունների անմիջական միջավայրին ծանոթ մարդու տեսանկյունից։ Հեղինակի հաղորդած տեղեկությունները կարևոր նյութ են Օսմանյան կայսրության պատմության, պետական կառավարման համակարգի, քաղաքական վերնախավի, ռազմական կազմակերպության և Կոստանդնուպոլսի հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Երկի գրական առանձնահատկություններից են պատմողական ու ժամանակագրական շարադրանքի համադրությունը, իրադարձությունների հաջորդական ներկայացումը, պատմական անձանց և պաշտոնների հիշատակումը, ինչպես նաև ժամանակաշրջանին բնորոշ հայերեն լեզվական ու արտահայտչական ձևերի պահպանումը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես պատմական տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես հայ պատմագրական մտքի կարևոր արտահայտություն, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե ինչպես էին հայ հեղինակները ընկալում, նկարագրում և գնահատում իրենց ժամանակի տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումները։ Գործը նշանակալի սկզբնաղբյուրային արժեք ունի Օսմանյան կայսրության և հայ-օսմանյան պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս համադրելու օսմանյան պատմության վերաբերյալ տեղեկությունները հայ պատմագրական ավանդույթի հետ և բացահայտելու պատմական իրադարձությունների տարբեր դիտանկյունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայագիտական և արևելագիտական հետազոտությունների համար՝ նպաստելով վաղ նոր ժամանակների քաղաքական պատմության, հասարակական հարաբերությունների, մշակութային միջավայրի և պատմական հիշողության ուսումնասիրությանը։ Գրքի ընթերցումը արժեքավոր է հատկապես պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, պատմագրությամբ հետաքրքրվողների և Օսմանյան կայսրության անցյալն ուսումնասիրող ընթերցողների համար՝ առաջարկելով հարուստ պատմական նյութ և հնարավորություն ընձեռելով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի քաղաքական ու հասարակական զարգացման ընթացքի մասին։

Updated: 2026-11-17
Օսմանյան սուլթանների չորսհարյուրամյա համառոտ պատմություն

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more