Луконин, В. Г.

Луконин, В. Г.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Վաղ Սասանյան Իրանը․ պատմության և մշակույթի որոշ հիմնախնդիրներ

Աշխատությունը նվիրված է Սասանյան Իրանի վաղ շրջանի պատմության, հասարակական կյանքի և մշակութային զարգացման ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով Հին Իրանի պատմության այն կարևոր ժամանակահատվածին, երբ ձևավորվեց և ամրապնդվեց Սասանյան պետությունը՝ դառնալով Հին Արևելքի քաղաքական, ռազմական և մշակութային նշանակալի կենտրոններից մեկը։ Գրքում քննության են առնվում վաղ Սասանյան ժամանակաշրջանի պատմության և մշակույթի մի շարք հիմնախնդիրներ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել նոր արքայատոհմի իշխանության հաստատման պատմական նախադրյալները, պետականության ձևավորման առանձնահատկությունները, քաղաքական կառավարման սկզբունքները և իրանական հասարակության ներքին կառուցվածքի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Սասանյանների իշխանության հաստատման գործընթացի ուսումնասիրությունը, քանի որ այն կապված էր ոչ միայն քաղաքական իշխանության փոխանցման, այլև իրանական պետական ավանդույթների վերակազմավորման, կենտրոնացված կառավարման ամրապնդման և երկրի գաղափարախոսական հիմքերի ձևավորման հետ։ Վաղ Սասանյան Իրանի պատմությունը կարևոր է նաև տարածաշրջանային քաղաքական հարաբերությունների տեսանկյունից, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում Իրանը աստիճանաբար վերածվեց Հռոմեական կայսրության գլխավոր արևելյան մրցակիցներից մեկի՝ էական ազդեցություն ունենալով Մերձավոր Արևելքի քաղաքական հավասարակշռության, ռազմական բախումների և դիվանագիտական հարաբերությունների վրա։ Մշակութային տեսանկյունից աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հին իրանական ավանդույթների շարունակականությունը, դրանց փոխազդեցությունը նոր քաղաքական իրողությունների հետ, ինչպես նաև կրոնական պատկերացումների, հասարակական արժեքների և մշակութային ինքնության դերը պետականության ամրապնդման գործում։ Վաղ Սասանյան դարաշրջանը հատկապես կարևոր է զրադաշտականության՝ որպես պետական գաղափարախոսության և կրոնական համակարգի դիրքերի ամրապնդման, հոգևոր դասի հասարակական ազդեցության և կրոնական հաստատությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ այս ժամանակաշրջանի մշակույթը բնութագրվում էր արքայական իշխանության հեղինակության ընդգծմամբ, հին իրանական պատմական հիշողության վերաիմաստավորմամբ և արվեստի, ճարտարապետության ու գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների զարգացման նոր փուլով։ Սասանյան մշակութային ժառանգությունը հետագայում զգալի ազդեցություն է ունեցել ոչ միայն Իրանի, այլև հարևան ժողովուրդների և տարածաշրջանների պատմամշակութային զարգացման վրա՝ իր հետքը թողնելով պետական կառավարման ավանդույթներում, գեղարվեստական մտածողության մեջ և Մերձավոր Արևելքի քաղաքակրթական գործընթացներում։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ վաղ Սասանյան Իրանի պատմությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես մեկուսացված քաղաքական ժամանակաշրջան, այլ որպես բարդ և բազմաշերտ պատմամշակութային գործընթաց, որի ուսումնասիրությունը նպաստում է հին իրանական քաղաքակրթության առանձնահատկությունների, պետականության զարգացման օրինաչափությունների և տարածաշրջանային փոխազդեցությունների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, իրանագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, ինչպես նաև Հին Իրանի և Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ առաջարկելով մասնագիտական ուսումնասիրության կարևոր թեմատիկ շրջանակ և հնարավորություն ընձեռելով խորանալու Սասանյան պետության ձևավորման ու իրանական մշակույթի պատմական զարգացման հիմնահարցերում։

Updated: 2026-11-21
Վաղ Սասանյան Իրանը․ պատմության և մշակույթի որոշ հիմնախնդիրներ

Free

Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more