Մահնեսա Քարիմիթալեղանի

Biology

Աշխատությունը նվիրված է պատերազմում հայրերին կորցրած անձանց հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով կորստի փորձառության հետևանքով առաջացող վարքային փոփոխությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պատերազմական պայմաններում ծնողի կորուստը կարող է ունենալ երկարատև և բազմաշերտ ազդեցություն մարդու հուզական վիճակի, վարքագծի, սոցիալական հարաբերությունների, ինքնագնահատականի և առօրյա գործունեության վրա։ Հատկապես հոր կորուստը կարող է փոխել ընտանիքի ներսում դերերի և հարաբերությունների կառուցվածքը, առաջացնել անվտանգության զգացման նվազում և ազդել անձի հետագա սոցիալական ու հոգեբանական զարգացման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կորստի նկատմամբ հոգեբանական արձագանքների ուսումնասիրությունը։ Սգի գործընթացը կարող է ներառել տխրություն, դատարկության զգացում, անհանգստություն, զայրույթ, մեղավորության զգացում, վախ, ապագայի նկատմամբ անորոշություն և սոցիալական մեկուսացման միտումներ։ Այդ արձագանքների ինտենսիվությունն ու տևողությունը տարբեր մարդկանց մոտ կարող են էապես տարբեր լինել՝ կախված տարիքից, կորստի հանգամանքներից, ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի աջակցությունից, անձի անհատական առանձնահատկություններից և նախկին փորձառություններից։ Հետազոտության մեջ հոգեբանական առանձնահատկությունները կարող են դիտարկվել մի քանի փոխկապակցված մակարդակներում։ Առաջին մակարդակը հուզական ոլորտն է, որտեղ ուսումնասիրվում են անհանգստության, ընկճված տրամադրության, հուզական լարվածության և սթրեսի դրսևորումները։ Երկրորդը ճանաչողական ոլորտն է, որտեղ կարող են ուսումնասիրվել ուշադրության կենտրոնացման, հիշողության, որոշումների կայացման և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունները։ Երրորդ ուղղությունը վարքային ոլորտն է, որը ներառում է սոցիալական ակտիվության փոփոխություններ, հաղորդակցությունից խուսափում կամ, հակառակը, սոցիալական աջակցության որոնում, առօրյա գործունեության փոփոխություն և տարբեր իրավիճակներում արձագանքման ձևերի վերափոխում։ Հոգեֆիզիոլոգիական բաղադրիչի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հոգեբանական վիճակների ֆիզիոլոգիական արտահայտությունները։ Ուժեղ կամ երկարատև սթրեսը կարող է ուղեկցվել ինքնավար նյարդային համակարգի ակտիվության փոփոխություններով, քնի խանգարումներով, սրտի աշխատանքի և շնչառության փոփոխություններով, մկանային լարվածությամբ և այլ ֆիզիոլոգիական արձագանքներով։ Նման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել հոգեբանական թեստերի և հարցումների միջոցով ստացված տվյալները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կորստի ազդեցության մասին։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև տարբեր խմբերի համեմատությունը։ Հնարավոր է ուսումնասիրել տարբեր տարիքային խմբերի, տարբեր ժամանակահատվածներում կորուստ ունեցած անձանց կամ տարբեր սոցիալական աջակցության պայմաններում գտնվող մասնակիցների առանձնահատկությունները։ Այսպիսի համեմատությունը կարող է օգնել բացահայտելու այն գործոնները, որոնք կապված են հոգեբանական և վարքային փոփոխությունների ավելի արտահայտված կամ ավելի մեղմ դրսևորումների հետ։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել հոգեբանական հարցաթերթեր, անհատական հարցազրույցներ, դիտարկում և հոգեֆիզիոլոգիական չափումներ։ Տարբեր մեթոդների համադրումը կարևոր է, քանի որ մարդու սուբյեկտիվ ինքնազգացողությունը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլում է նրա ֆիզիոլոգիական վիճակը կամ վարքային փոփոխությունները։ Տվյալների համակցված վերլուծությունը կարող է հնարավորություն տալ բացահայտելու հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների միջև առկա կապերը։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է պատերազմի հետևանքով ծնող կորցրած անձանց հոգեբանական աջակցության համակարգերի կատարելագործման հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգնել ավելի լավ հասկանալու, թե ինչպիսի հոգեբանական դժվարություններ կարող են առաջանալ կորստից հետո և ինչպիսի աջակցության ձևեր կարող են առավել համապատասխան լինել տարբեր անձանց կարիքներին։ Դրանք կարող են կիրառվել խորհրդատվական հոգեբանության, սոցիալական աջակցության, կրթական միջավայրի և վերականգնողական ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Միաժամանակ կարևոր է ընդգծել, որ նման կորուստը պարտադիր չէ, որ հանգեցնի կայուն հոգեբանական խանգարման․ մարդկանց արձագանքները բազմազան են, իսկ սոցիալական կապերը, ընտանիքի աջակցությունը և անհատական դիմակայունությունը կարող են կարևոր պաշտպանիչ դեր ունենալ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պատերազմում հորը կորցրած անձանց վարքային փոփոխությունների բնույթը, դրանց հուզական և ֆիզիոլոգիական ուղեկցող առանձնահատկությունները և հնարավոր ազդեցությունը անձի հետագա հարմարվողականության վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, հոգեֆիզիոլոգներին, սոցիալական ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին, կրթական և վերականգնողական ծրագրերի մասնագետներին։