Մարգարյան, Նարեկ Ալեքսանդրի

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է անգլալեզու իրավական դիսկուրսի ճանաչողական կառուցվածքի լեզվաոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ամերիկացի իրավաբանների դատական ելույթների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են դատական խոսքում լեզվական և ոճական միջոցները մասնակցում իրավական տեղեկատվության ձևավորմանը, կազմակերպմանը և ունկնդրին փոխանցմանը, ինչպես նաև ինչպես են դրանք արտացոլում իրավաբանի մտածողության և փաստարկման ճանաչողական կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում իրավական դիսկուրսն է՝ որպես մասնագիտական հաղորդակցության առանձնահատուկ տեսակ, որտեղ լեզուն միաժամանակ կատարում է տեղեկատվական, փաստարկային, համոզչական, գնահատողական և կարգավորիչ գործառույթներ։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել դատական ելույթների կառուցվածքային կազմակերպումը, թեմատիկ և իմաստային բաղադրիչների հաջորդականությունը, փաստերի ներկայացման եղանակները, պատճառահետևանքային կապերի կառուցումը և իրավական դիրքորոշման հիմնավորման լեզվական միջոցները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն լեզվական միավորներին, որոնց միջոցով իրավաբանները ձևավորում են դատական գործի վերաբերյալ որոշակի մտապատկեր, առանձնացնում կարևոր փաստերը, ուղղորդում լսարանի ուշադրությունը և ձևավորում փաստերի ցանկալի մեկնաբանությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել բառապաշարային, շարահյուսական, ձևաբանական և գերշարահյուսական միջոցները, ինչպես նաև փոխաբերությունները, համեմատությունները, կրկնությունները, հռետորական հարցերը, հակադրությունները, գնահատողական բառապաշարը և այլ ոճական հնարներ։ Դրանց կիրառությունը դիտարկվում է ոչ թե առանձին-առանձին, այլ որպես միասնական ճանաչողական և հաղորդակցական ռազմավարության բաղադրիչ։ Աշխատությունում կարևոր տեղ է հատկացվում փաստարկման գործընթացին, քանի որ դատական խոսքի արդյունավետությունը մեծապես կախված է փաստերի տրամաբանական դասավորությունից, ապացույցների մեկնաբանությունից և հակառակ կողմի դիրքորոշման հերքումից։ Վերլուծվում է, թե ինչպիսի լեզվական կառուցվածքների միջոցով են իրավաբանները ներկայացնում պատճառները, հետևանքները, հավանականությունները, հակասությունները, գնահատականներն ու եզրահանգումները։ Կարևորվում է նաև համոզման ռազմավարությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով դատական խոսքը նպատակ ունի ազդելու ոչ միայն ունկնդրի բանական դատողության, այլև նրա գնահատականների և վերաբերմունքի վրա։ Ամերիկացի իրավաբանների դատական ելույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ամերիկյան իրավական հաղորդակցության մշակութային և մասնագիտական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև իրավական խոսքի ձևավորման մեջ հասարակական արժեքների, իրավական նորմերի և հաղորդակցական ավանդույթների ազդեցությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրավական տերմինաբանության և ընդհանուր գործածական բառապաշարի փոխհարաբերությանը, քանի որ դատական ելույթներում մասնագիտական ճշգրտությունը հաճախ զուգակցվում է լսարանի համար հասկանալի և ազդեցիկ խոսքի կառուցման անհրաժեշտության հետ։ Առանձին նշանակություն ունի դատական խոսքի երկխոսական բնույթը, քանի որ իրավաբանը մշտապես հաշվի է առնում դատավորի, երդվյալ ատենակալների, հակառակ կողմի և այլ մասնակիցների հնարավոր արձագանքները։ Այդ հանգամանքը պայմանավորում է հարցադրումների, ուղղակի և անուղղակի դիմումների, գնահատականների և կանխատեսվող առարկությունների օգտագործումը։ Աշխատությունը կարող է բացահայտել նաև այն ճանաչողական մոդելները, որոնց միջոցով իրավական տեքստում կառուցվում են իրադարձությունների, անձանց, գործողությունների և իրավական իրավիճակների պատկերացումները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս իրավական դիսկուրսը դիտարկել ոչ միայն որպես իրավական տեղեկատվության փոխանցման միջոց, այլև որպես իրականության որոշակի մեկնաբանություն և վերակառուցում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել իրավական լեզվի ուսումնասիրության, դատական խոսքի արդյունավետության գնահատման, մասնագիտական հաղորդակցության առանձնահատկությունների բացահայտման և օտարալեզու իրավական դիսկուրսի ուսուցման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, ոճաբաններին, ճանաչողական լեզվաբանության մասնագետներին, իրավաբաններին, թարգմանիչներին, դատական խոսքի հետազոտողներին, ինչպես նաև իրավական անգլերեն ուսումնասիրող ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են լեզվական և ոճական միջոցները մասնակցում ամերիկյան դատական խոսքի ճանաչողական կազմակերպմանը՝ ապահովելով փաստերի ներկայացումը, իրավական փաստարկների կառուցումը, գնահատականների ձևավորումը և ունկնդրի վրա համոզչական ազդեցության իրականացումը։