Маркова, О. П.

Маркова, О. П.

menu_book View materials

Books by this author (2)

Online

History

Ռուսաստանը, Անդրկովկասը և միջազգային հարաբերությունները XVIII դարում

Գիրքը նվիրված է XVIII դարի միջազգային քաղաքականության համատեքստում Ռուսաստանի և Անդրկովկասի երկրների ու ժողովուրդների միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունն է, մեծ տերությունների շահերի բախումը և Անդրկովկասի նկատմամբ Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման ու զարգացման գործընթացը։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների ընդհանուր համակարգի շրջանակում՝ ներկայացնելով, թե ինչպես էին եվրոպական և արևելյան տերությունների քաղաքական նպատակները, ռազմական հակամարտությունները, դիվանագիտական բանակցություններն ու տնտեսական շահերը փոխկապակցվում Կովկասի իրադարձությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Անգլիայի և Ֆրանսիայի մրցակցությանը, Ռուսաստանի արևելյան քաղաքականությանը և միջազգային հարաբերություններում ուժերի հավասարակշռության սկզբունքի նշանակությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Ռուսաստանի տնտեսական կապերի ուսումնասիրությունը Անդրկովկասի և Իրանի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի առևտրային նշանակությունը, տնտեսական հաղորդակցությունների զարգացման հեռանկարները և քաղաքական հարաբերությունների վրա տնտեսական շահերի ազդեցությունը։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է XVIII դարի առաջին կեսի իրադարձություններին, երբ Պետրոս Առաջինի օրոք Ռուսաստանի ակտիվացումը Կասպից ծովի ավազանում և հարակից տարածքներում էական փոփոխություններ առաջացրեց տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակում։ Քննության են առնվում ռուս-իրանական և ռուս-օսմանյան հարաբերությունները, Սեֆյան պետության թուլացման հետևանքով առաջացած քաղաքական իրադրությունը, Իրանի տարածքների շուրջ ծավալված պայքարը և Անդրկովկասում ազդեցություն հաստատելու տարբեր տերությունների ձգտումները։ Հատուկ տեղ է հատկացվում 1720–1760-ական թվականների արտաքին քաղաքական գործընթացներին, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև հարաբերությունների փոփոխություններին, որոնք անմիջական ազդեցություն էին ունենում վրացական, հայկական և ադրբեջանական պատմական տարածքների քաղաքական դրության վրա։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է նաև 1774 թվականին կնքված Քյուչուկ-Կայնարջիի հաշտությունից հետո Ռուսաստանի քաղաքականության զարգացումը Անդրկովկասում։ Այս ժամանակաշրջանում Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները, տարածաշրջանի նկատմամբ հետաքրքրության խորացումը և տեղական քաղաքական ուժերի հետ հարաբերությունների ընդլայնումը դիտարկվում են ավելի լայն միջազգային իրադրության համատեքստում։ Հեղինակը ներկայացնում է, թե ինչպես էին տարածաշրջանի քաղաքական կազմավորումները, տեղական իշխանավորները և հարևան պետությունները ներգրավվում բարդ դիվանագիտական հարաբերությունների ու հակասությունների համակարգում, որտեղ ռազմական ուժի կիրառումը, քաղաքական պայմանավորվածությունները, դաշինքները և բանակցությունները հաճախ փոխլրացնում կամ փոխարինում էին միմյանց։ Անդրադառնալով Վրաստանի քաղաքական դրությանը՝ ուսումնասիրությունը կարևորում է Քարթլիի և Կախեթիի թագավորությունների հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանում ռուսական ազդեցության ընդլայնման պատմական նախադրյալները։ Միաժամանակ ուշադրության կենտրոնում են Իրանի և Օսմանյան կայսրության շահերը, Կասպից ծովի ավազանի ռազմավարական նշանակությունը, սահմանային տարածքների նկատմամբ վերահսկողության հարցերը և եվրոպական տերությունների հետաքրքրությունը դեպի արևելյան տարածաշրջաններ։ Աշխատության պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նաև միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային պատմության փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հեղինակը պատմական փաստերն ու դիվանագիտական գործընթացները դիտարկում է ոչ թե որպես իրարից անկախ իրադարձություններ, այլ որպես միասնական քաղաքական համակարգի բաղադրիչներ՝ բացահայտելով մեծ տերությունների որոշումների ազդեցությունը Անդրկովկասի ժողովուրդների պատմական զարգացման վրա։ Նյութի ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն պատմական փաստաթղթերը, դիվանագիտական հաղորդագրությունները, պաշտոնական գրագրությունը և արխիվային տեղեկությունները, որոնց օգտագործումը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ներկայացնելու ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը և արտաքին հարաբերությունների իրական բովանդակությունը։ Գիրքը նշանակալի է նաև հայոց պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ Անդրկովկասի քաղաքական պատմության ներկայացումը ներառում է այն միջազգային իրադարձություններն ու գործընթացները, որոնց ազդեցության ներքո ձևավորվել են տարածաշրջանի պատմական պայմանները, Հայաստանի և հարևան քաղաքական կազմավորումների արտաքին հարաբերությունների միջավայրը, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության մրցակցությունը տարածաշրջանում։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հասկանալու, թե ինչու էր Անդրկովկասը XVIII դարում դարձել միջազգային քաղաքականության կարևորագույն հանգույցներից մեկը, ինչպես էին փոխվում տարածաշրջանի ուժային հարաբերակցությունները և ինչ դեր էին խաղում աշխարհաքաղաքական շահերը տեղական ժողովուրդների ու պետությունների ճակատագրում։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր ներդրում է XVIII դարի Կովկասի, Ռուսաստանի արևելյան քաղաքականության և միջազգային դիվանագիտության ուսումնասիրության բնագավառում։ Այն օգտակար է պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, կովկասագետների, ինչպես նաև Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Իրանի և Ռուսաստանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի պատմական բարդ գործընթացների, մեծ տերությունների քաղաքական նպատակների և միջազգային հարաբերությունների այն համակարգի մասին, որի շրջանակում զարգացել են XVIII դարի Անդրկովկասի կարևորագույն իրադարձությունները։

Updated: 2026-11-17
Ռուսաստանը, Անդրկովկասը և միջազգային հարաբերությունները XVIII դարում

Free

Online

History

Ռուսաստանը, Անդրկովկասը և միջազգային հարաբերությունները XVIII դարում

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության, Անդրկովկասի տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումների և այդ տարածքի շուրջ ձևավորված միջազգային հարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է մի ժամանակաշրջան, երբ Հարավային Կովկասը ձեռք էր բերել առանձնահատուկ ռազմավարական նշանակություն՝ դառնալով Ռուսաստանի, Օսմանյան կայսրության, Պարսկաստանի և տարածաշրջանում շահեր ունեցող այլ քաղաքական ուժերի հետաքրքրությունների ու մրցակցության կարևոր կենտրոն։ Հետազոտության առանցքում Ռուսաստանի՝ դեպի Անդրկովկաս ուղղված քաղաքականության ձևավորման և իրականացման գործընթացներն են, տարածաշրջանում նրա ազդեցության ընդլայնման ձգտումները, դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացումը և միջազգային ուժերի միջև շահերի բախումները։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ոչ միայն ռուսական արտաքին քաղաքականության շրջանակում, այլև Անդրկովկասի ժողովուրդների, քաղաքական կազմավորումների և տեղական իշխանությունների պատմական դրության համատեքստում՝ ընդգծելով տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքի, քաղաքական մասնատվածության, տնտեսական հնարավորությունների և ռազմավարական նշանակության ազդեցությունը միջազգային հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ կարևորություն է ներկայացնում XVIII դարի ընթացքում Ռուսաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև ձևավորված հարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ այս երեք տերությունների քաղաքական և ռազմական նպատակները մեծապես պայմանավորում էին Անդրկովկասի պատմական զարգացումների ընթացքը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին դիվանագիտական բանակցությունները, քաղաքական համաձայնությունները, ռազմական հակամարտությունները և տարածքային շահերը փոխկապակցվում՝ ձևավորելով տարածաշրջանի միջազգային դրությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Անդրկովկասի առանձին տարածքների և քաղաքական ուժերի նշանակությունը Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական ծրագրերում, ինչպես նաև տարածաշրջանի նկատմամբ ազդեցություն հաստատելու տարբեր պետությունների ձգտումների փոխհարաբերությունը։ Հետազոտության պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն XVIII դարի իրադարձությունները ներկայացնում է միջազգային քաղաքականության ավելի լայն համատեքստում՝ բացահայտելով Ռուսաստանի հարավային և արևելյան ուղղություններով քաղաքական ակտիվության պատմական նախադրյալները, տարածաշրջանային հակասությունների խորքային պատճառներն ու դիվանագիտական հարաբերությունների փոփոխվող բնույթը։ Նման մոտեցումը թույլ է տալիս Անդրկովկասը դիտարկել ոչ թե որպես մեծ տերությունների քաղաքականության պասիվ տարածք, այլ որպես ինքնուրույն պատմական նշանակություն ունեցող տարածաշրջան, որի ներքին իրադարձությունները, տեղական քաղաքական ուժերի դիրքորոշումները և արտաքին կապերը կարևոր դեր էին խաղում միջազգային հարաբերությունների ձևավորման գործում։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև Ռուսաստանի և Հարավային Կովկասի պատմական փոխհարաբերությունների երկարաժամկետ ընթացքը հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ XVIII դարում ձևավորված քաղաքական կապերն ու հակասությունները հետագա դարաշրջաններում շարունակեցին ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դրության վրա։ Հեղինակի պատմագիտական ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է տրամադրում Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության, կովկասագիտության, արևելագիտության և միջազգային հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Այն օգտակար է նաև Հայաստանի, Վրաստանի և ընդհանրապես Անդրկովկասի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով տարածաշրջանի պատմական իրադարձությունների, միջազգային քաղաքական միջավայրի և մեծ տերությունների փոխհարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-17
Ռուսաստանը, Անդրկովկասը և միջազգային հարաբերությունները XVIII դարում

Free

Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more