Մարտիրոսյան, Անուշ Ազատի

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական գործունեության էկոլոգիական անվտանգության ապահովման հիմնահարցերի համալիր ուսումնասիրությանը՝ տնտեսության զարգացման և շրջակա միջավայրի պահպանության միջև հավասարակշռության ձևավորման տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ տնտեսական գործունեությունը՝ արդյունաբերությունը, հանքարդյունաբերությունը, էներգետիկան, գյուղատնտեսությունը, շինարարությունը, տրանսպորտը և այլ ոլորտներ, կարող է առաջացնել շրջակա միջավայրի վրա տարբեր բնույթի ազդեցություններ, ուստի տնտեսական աճը պետք է զուգակցվի բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և էկոլոգիական ռիսկերի կանխարգելման միջոցառումներով։ ՀՀ-ում տնտեսական գործունեության հետևանքով շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ազդեցությունների կանխարգելումն ու նվազեցումը բնապահպանական վերահսկողության կարևոր խնդիրներից է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են էկոլոգիական անվտանգության տեսական հիմքերը, դրա հիմնական սկզբունքները, տնտեսական գործունեության և բնական միջավայրի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բնապահպանական ռիսկերի գնահատման և կառավարման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային և հողային ռեսուրսների, մթնոլորտային օդի, ընդերքի, կենսաբազմազանության և բնական լանդշաֆտների պահպանության խնդիրներին, քանի որ դրանց վիճակը անմիջականորեն կապված է երկրի տնտեսական և սոցիալական զարգացման կայունության հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական գործունեության շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման համակարգի ուսումնասիրությունը։ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության գործընթացը նպատակ ունի կանխատեսել, կանխարգելել, նվազեցնել կամ բացառել նախատեսվող գործունեության հնարավոր վնասակար ազդեցությունները և նպաստել էկոլոգիական անվտանգության պահանջների հիման վրա կայուն զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնապահպանական վերահսկողության արդյունավետությանը, թույլտվությունների և սահմանափակումների համակարգին, բնապահպանական մոնիթորինգին, տնտեսական գործունեության արդյունքում առաջացող թափոնների կառավարմանը և բնական ռեսուրսների օգտագործման նկատմամբ պետական վերահսկողությանը։ Կարևոր նշանակություն ունի այն հարցը, թե որքանով են գործող տնտեսական և վարչական մեխանիզմները խրախուսում ձեռնարկություններին նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը և ներդնել ավելի մաքուր ու ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաներ։ Այս համատեքստում էական դեր կարող են ունենալ բնապահպանական վճարները, տնտեսական խթանները, բնապահպանական պատասխանատվության մեխանիզմները, կանաչ տեխնոլոգիաների ներդրումը և շրջանաձև տնտեսության սկզբունքների կիրառումը։ ՀՀ շրջակա միջավայրի քաղաքականության շրջանակում առանձին ուղղություն է նաև կանաչ տնտեսության խթանումը և շրջակա միջավայրի պահպանության տնտեսական մեխանիզմների մշակումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է գնահատել նաև էկոլոգիական անվտանգության ապահովման ինստիտուցիոնալ և իրավական հիմքերը, պետական կառավարման մարմինների դերակատարությունը և տնտեսական գործունեություն իրականացնող սուբյեկտների բնապահպանական պարտավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական տեղեկատվության հասանելիությանը, հանրության մասնակցությանը և որոշումների կայացման թափանցիկությանը, քանի որ ժամանակակից բնապահպանական կառավարումը ենթադրում է ոչ միայն պետական վերահսկողություն, այլև հասարակության մասնակցություն։ Աշխատության կարևոր նպատակներից է բացահայտել ՀՀ-ում տնտեսական գործունեության էկոլոգիական անվտանգության հիմնական խոչընդոտները և մշակել դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղություններ՝ հաշվի առնելով երկրի բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը, տնտեսական կառուցվածքի առանձնահատկությունները և կայուն զարգացման անհրաժեշտությունը։ Արդյունքները կարող են նպաստել բնապահպանական քաղաքականության կատարելագործմանը, տնտեսական գործունեության էկոլոգիական ռիսկերի նվազեցմանը, բնական ռեսուրսների ավելի արդյունավետ կառավարմանը և բնապահպանական ու տնտեսական շահերի փոխհամաձայնեցմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բնապահպաններին, տնտեսագետներին, էկոլոգներին, պետական կառավարման մասնագետներին, իրավաբաններին, բնօգտագործման և շրջակա միջավայրի կառավարման ոլորտի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը տնտեսական զարգացումը դիտարկում է էկոլոգիական անվտանգության հետ միասնական համակարգում՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել այնպիսի կառավարման և տնտեսական մեխանիզմների անհրաժեշտությունը, որոնք հնարավորություն կտան համատեղել արտադրության և տնտեսական ակտիվության զարգացումը շրջակա միջավայրի պահպանության և ապագա սերունդների համար բնական ռեսուրսների պահպանման հետ։