Мелконян, Гайк Григорьевич

Мелконян, Гайк Григорьевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ադիաբենեի պետությունը և Հայաստանը

Աշխատությունը նվիրված է Հին Արևելքի պատմության մեջ կարևոր դեր ունեցած Ադիաբենեի պետության և Հայաստանի միջև գոյություն ունեցած պատմական, քաղաքական, աշխարհագրական ու մշակութային առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Ադիաբենեն պատմական շրջան և թագավորություն էր, որը գտնվում էր Հյուսիսային Միջագետքում՝ Տիգրիս և Մեծ Զաբ գետերի ավազաններում, Հայկական լեռնաշխարհի հարավային սահմաններին հարակից տարածքներում։ Նրա աշխարհագրական դիրքը կարևոր նշանակություն ուներ տարածաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների, առևտրային հաղորդակցությունների և ռազմական փոխազդեցությունների տեսանկյունից։ Աշխատության առանցքում Ադիաբենեի և Հայաստանի պատմական հարաբերությունների դիտարկումն է՝ հաշվի առնելով այն ժամանակաշրջանի բարդ քաղաքական իրադրությունը, երբ Հայկական թագավորությունը, Պարթևական պետությունը և Հռոմեական կայսրությունը պայքարում էին Մերձավոր Արևելքում իրենց ազդեցությունն ամրապնդելու համար։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում երկու պետությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության համատեքստում, քանի որ Ադիաբենեն գտնվելով Հայաստանի հարավային հարևանությամբ՝ անմիջականորեն առնչվում էր Հայոց թագավորության արտաքին քաղաքական շահերին և Միջագետքի ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների նկատմամբ վերահսկողության հարցերին։ Պատմական այս միջավայրը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ընկալելու Հայաստանի դիրքը հին աշխարհի միջազգային հարաբերություններում, նրա կապերը հարևան քաղաքական կազմավորումների հետ և այն ազդեցությունները, որոնք պայմանավորում էին տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումները։ Ադիաբենեի պատմությունը կարևոր է նաև կրոնական ու մշակութային տեսանկյունից․ այն հայտնի է որպես հելլենիստական և արևելյան մշակութային ավանդույթների փոխազդեցության տարածք, որտեղ տարբեր ժողովուրդների, լեզուների և կրոնական պատկերացումների համակեցությունը ձևավորել էր յուրահատուկ հասարակական միջավայր։ Հատկապես նշանակալի է Ադիաբենեի թագավորական տան՝ հուդայականության ընդունման պատմությունը, որը վկայում է տարածաշրջանում կրոնական փոխազդեցությունների և մշակութային փոփոխությունների բարդ գործընթացների մասին։ Հայաստանի հետ նրա առնչությունների ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է տալիս Հայկական լեռնաշխարհի հարավային հարևանների պատմությունը, հին հայկական արտաքին քաղաքականության ուղղությունները և Միջագետքի քաղաքական աշխարհագրությունը համակողմանիորեն հասկանալու համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, հին արևելյան պետությունների պատմությամբ և հայ-միջագետքյան հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողների, պատմաբանների, արևելագետների, ուսանողների ու պատմական գիտելիքների խորացմանը ձգտող ընթերցողների համար՝ նպաստելով Հայաստանի պատմական միջավայրի և հին աշխարհի քաղաքական ու մշակութային փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-21
Ադիաբենեի պետությունը և Հայաստանը

Free

Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more