Мгоян, Шакро Худоевич

Мгоян, Шакро Худоевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Political Science

Քուրդ ժողովրդի ազգային ինքնավարության խնդիրը Իրաքի Հանրապետությունում (1958–1970 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Իրաքի Հանրապետության կազմում բնակվող քուրդ ժողովրդի ազգային ինքնավարության խնդրի պատմաքաղաքական ուսումնասիրությանը՝ 1958–1970 թվականների իրադարձությունների և զարգացումների համատեքստում։ Այն անդրադառնում է Իրաքում քրդական ազգային հարցի ձևավորմանը, դրա պատմական նախադրյալներին, ազգային ինքնության պահպանմանն ու քաղաքական ինքնուրույնության ձգտումներին՝ ներկայացնելով քուրդ ժողովրդի և կենտրոնական իշխանությունների հարաբերությունների հիմնական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության առանցքում ազգային ինքնավարության գաղափարն է՝ որպես քրդական ժողովրդի քաղաքական, ազգային, մշակութային և հասարակական իրավունքների ճանաչման ու իրացման կարևորագույն խնդիր։ 1958 թվականին Իրաքում միապետության տապալումից և հանրապետական կարգերի հաստատումից հետո երկրի քաղաքական կյանքում տեղի ունեցած փոփոխությունները նոր պայմաններ ստեղծեցին ազգային հարցերի քննարկման և լուծման համար։ Այս ժամանակաշրջանում քրդական հարցը դարձավ Իրաքի ներքաղաքական կյանքի կարևորագույն խնդիրներից մեկը՝ կապված երկրի տարածքային ամբողջականության, պետական կառավարման համակարգի, ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների և իշխանության կենտրոնական ու տարածաշրջանային մակարդակների միջև հարաբերությունների հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է քրդական ազգային շարժման քաղաքական նպատակները, ինքնավարության պահանջների զարգացումը, կենտրոնական կառավարության դիրքորոշումը, կողմերի միջև բանակցային գործընթացները և քաղաքական հակասությունների խորացման պատճառները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ ազգային ինքնավարության հարցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վարչաքաղաքական կարգավիճակի ձեռքբերման խնդիր, այլև որպես ժողովրդի ինքնության, լեզվի, մշակույթի, ազգային իրավունքների և պատմական առանձնահատկությունների պահպանման միջոց։ 1958–1970 թվականներն Իրաքի պատմության մեջ առանձնանում են քաղաքական անկայունությամբ, իշխանափոխություններով, ազգային շարժումների ակտիվացմամբ և պետական կառուցվածքի շուրջ ընթացող հակասություններով։ Այդ զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին փոխվում քրդական շարժման պահանջներն ու քաղաքական հնարավորությունները՝ պայմանավորված Իրաքի ներքին իրավիճակով և տարածաշրջանային իրադարձություններով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև 1970 թվականի քաղաքական համաձայնության նշանակությունը, որը կապված էր քրդական ազգային հարցի կարգավորման և ինքնավարության սկզբունքների ճանաչման փորձի հետ։ Այս համատեքստում բացահայտվում են ազգային շարժման քաղաքական նպատակների, կենտրոնական իշխանության շահերի և փոխզիջման հնարավորությունների միջև առկա բարդ փոխհարաբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև Մերձավոր Արևելքի ազգային հարցերի և էթնոքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ Իրաքի քրդերի ինքնավարության խնդիրը սերտորեն առնչվում էր տարածաշրջանում ազգային ինքնորոշման, պետական սահմանների, բազմազգ հասարակությունների կառավարման և քաղաքական ներկայացվածության ավելի լայն հիմնահարցերին։ Թեմայի ուսումնասիրությունը նպաստում է քրդական ազգային շարժման պատմական զարգացման, Իրաքի պետականության ձևավորման առանձնահատկությունների և քրդական հարցի տարածաշրջանային նշանակության առավել ամբողջական ընկալմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ, քրդագիտությամբ, միջազգային հարաբերություններով, ազգային շարժումներով և էթնոքաղաքական գործընթացներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ միաժամանակ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու քուրդ ժողովրդի ազգային իրավունքների և ինքնավարության ձգտումների պատմական հիմքերին։

Updated: 2026-11-21
Քուրդ ժողովրդի ազգային ինքնավարության խնդիրը Իրաքի Հանրապետությունում (1958–1970 թթ.)

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more