Мкртчян, Асмик Нерсесовна

Мкртчян, Асмик Нерсесовна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Միջնադարյան հայերեն թարգմանությունները արաբական գեղարվեստական արձակի նմուշներից (X–XIV դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ գրականության և արաբական գեղարվեստական արձակի միջև ձևավորված գրական, լեզվական ու մշակութային առնչություններին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով X–XIV դարերի ընթացքում արաբերենից հայերեն կատարված թարգմանություններին։ Այն ներկայացնում է արաբական գրական ժառանգության այն արձակ նմուշները, որոնք հայ թարգմանական գրականության միջոցով հասանելի են դարձել հայ ընթերցողին՝ նպաստելով երկու ժողովուրդների գրական ավանդույթների փոխճանաչմանն ու մշակութային երկխոսությանը։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է միջնադարյան թարգմանական գործունեության ուսումնասիրությունը՝ որպես ոչ միայն լեզվական փոխանցման, այլև տարբեր քաղաքակրթությունների գեղարվեստական մտածողության, աշխարհայացքի, բարոյական պատկերացումների և գրական ճաշակի փոխազդեցության կարևոր երևույթ։ Արաբական գեղարվեստական արձակը միջնադարում առանձնանում էր թեմատիկ բազմազանությամբ, պատմողական հարուստ հնարքներով, խրատական ու իմաստասիրական բովանդակությամբ, առակային մտածողությամբ և մարդկային հարաբերությունների, հասարակական կյանքի ու բարոյական արժեքների բազմակողմանի արտացոլմամբ։ Այդ գրական ժառանգության հայերեն թարգմանությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել հայ գրական միջավայրում նոր թեմաների, պատմողական ձևերի, գաղափարների և արտահայտչամիջոցների տարածման համար։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են արաբական գրականության գեղարվեստական առանձնահատկությունները փոխանցվել հայերեն, ինչպիսի լեզվական ու ոճական լուծումներ են կիրառվել թարգմանական գործընթացում, և ինչպես են օտարալեզու ստեղծագործությունները հարմարեցվել հայ միջնադարյան գրական ընկալումներին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում թարգմանական գրականության դերը հայ-արաբական մշակութային հարաբերությունների պատմության մեջ, քանի որ այն վկայում է երկու ժողովուրդների միջև գոյություն ունեցած մտավոր կապերի, գրական փոխանակումների և գիտելիքի տարածման ուղիների մասին։ Այս առնչությունները ձևավորվել են միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի բազմամշակութային միջավայրում, որտեղ լեզուների, կրոնների և գրական ավանդույթների փոխազդեցությունը նպաստել է գիտական ու գեղարվեստական ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։ Աշխատանքի թեման կարևոր է նաև հայ թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միջնադարյան հայ գրականության արտաքին ազդեցությունների, զարգացման ուղիների և միջազգային մշակութային կապերի մասին։ Այն արժեքավոր է հայագիտության, արաբագիտության, համեմատական գրականագիտության և միջնադարյան մշակույթի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, որոնք հետաքրքրված են հայ և արաբ ժողովուրդների պատմական ու գրական փոխհարաբերություններով, թարգմանական ժառանգությամբ և տարբեր մշակույթների միջև գրական գաղափարների փոխանցման գործընթացներով։

Updated: 2026-11-21
Միջնադարյան հայերեն թարգմանությունները արաբական գեղարվեստական արձակի նմուշներից (X–XIV դարեր)

Free

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more