Մկրտչյան, Շ. Մ.

Մկրտչյան, Շ. Մ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Լեռնային Ղարաբաղի պատմական և ճարտարապետական հուշարձանները

Գիրքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի պատմական և ճարտարապետական հարուստ ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի պատմական անցյալի, հայկական մշակույթի և դարերի ընթացքում ձևավորված շինարարական ավանդույթների կարևորագույն դրսևորումները։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում պահպանված պատմաճարտարապետական հուշարձանների պատմական, մշակութային, գեղարվեստական և գիտական արժեքը՝ դրանք դիտարկելով որպես հայկական պատմական հիշողության և ազգային մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի եկեղեցական, վանական, պաշտպանական, աշխարհիկ և այլ նշանակության ճարտարապետական կառույցներին, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տարբեր ժամանակաշրջաններում այստեղ ձևավորված հասարակական կյանքի, կրոնական պատկերացումների, շինարարական հմտությունների և գեղարվեստական մտածողության մասին։ Հուշարձանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայկական ճարտարապետության զարգացման առանձնահատկություններին, շինարվեստի ավանդույթների շարունակականությանը, տեղական ճարտարապետական դպրոցների ինքնատիպությանը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ստեղծված կառույցների ոճական ու կառուցվածքային առանձնահատկություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև պատմական հուշարձանների դիտարկումը դրանց աշխարհագրական և պատմամշակութային միջավայրի համատեքստում, քանի որ ճարտարապետական կառույցները ոչ միայն առանձին արվեստի գործեր են, այլև տվյալ տարածքի պատմական զարգացման, բնակավայրերի ձևավորման, հոգևոր կյանքի և մշակութային փոխհարաբերությունների նյութական վկայություններ։ Հատկապես կարևոր է տարածաշրջանի վանքերի, եկեղեցիների, խաչքարերի, գերեզմանատների և պաշտպանական կառույցների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արտացոլում են հայկական միջնադարյան մշակույթի բազմազանությունը, կրոնական ճարտարապետության գեղարվեստական սկզբունքները, քարի մշակման բարձր վարպետությունը և շինարարական ավանդույթների հարատևությունը։ Հուշարձանների պատմաճարտարապետական արժեքի բացահայտումը միաժամանակ նպաստում է դրանց պահպանության և գիտական ուսումնասիրության կարևորության գիտակցմանը՝ ընդգծելով մշակութային ժառանգության նկատմամբ հոգատար վերաբերմունքի անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունն արժեքավոր է նաև որպես պատմական հիշողության պահպանման միջոց, քանի որ ճարտարապետական ժառանգության միջոցով հնարավոր է վերակազմել անցյալի բազմաթիվ կողմեր, ուսումնասիրել բնակչության հոգևոր ու նյութական մշակույթը և գնահատել տարածաշրջանի տեղը հայ ժողովրդի պատմության մեջ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի պատմությամբ, Արցախի պատմամշակութային ժառանգությամբ, հայկական ճարտարապետությամբ, հուշարձանագիտությամբ և մշակութային արժեքների պահպանությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, ճարտարապետների, արվեստաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ ծառայելով որպես ճանաչողական և մասնագիտական հետաքրքրություն ներկայացնող աշխատություն։

Updated: 2026-11-17
Լեռնային Ղարաբաղի պատմական և ճարտարապետական հուշարձանները

Free

Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more