Pamukciyan, Kevork

Pamukciyan, Kevork

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված հայատառ թուրքերեն չորս չափածո ներբող

Գիրքը ներկայացնում է օսմանյան պատմության կարևորագույն մի ժամանակաշրջանի վերաբերյալ պատմագրական և գրականագիտական արժեք ունեցող ուսումնասիրություն, որի կենտրոնում Օսմանյան կայսրության 30-րդ սուլթան Մահմուդ II-ն է և նրան նվիրված հայատառ թուրքերենով գրված չորս չափածո ներբողները։ Աշխատության հեղինակը՝ հայագետ, պատմաբան և բանասեր Գևորգ Պամուկչյանն է, որը ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայերեն գրային համակարգով գրառված թուրքերեն գրական ժառանգության առանձնահատուկ մի դրսևորման՝ բացահայտելով հայ համայնքի մշակութային և գրական կյանքի կապը օսմանյան քաղաքական ու հասարակական միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նյութը սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված չորս ներբողական բանաստեղծություններն են, որոնք կարևոր վկայություններ են հայատառ թուրքերեն գրականության, հայ հեղինակների և օսմանյան արքունիքի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև ժամանակի գեղարվեստական մտածողության վերաբերյալ։ Ներբողական ստեղծագործությունների միջոցով արտահայտվում են տիրակալի նկատմամբ հարգանքի, գնահատանքի, հավատարմության և երախտագիտության գաղափարները, իսկ դրանց պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանք արտացոլում են հայ քրիստոնյա համայնքի վերաբերմունքը միապետի և նրա իշխանության նկատմամբ։ Հեղինակը ստեղծագործությունները դիտարկում է Մահմուդ II-ի կառավարման ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների և հայ-օսմանյան հարաբերությունների համատեքստում՝ անդրադառնալով սուլթանի կենսագրության կարևոր դրվագներին, գահ բարձրանալու հանգամանքներին, անձնական կյանքին և հայ համայնքի հետ ունեցած հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ պատմագրական աղբյուրների նշանակությանը՝ մասնավորապես Ավետիս Բերբերյանի պատմագիտական աշխատության ժամանակագրական տեղեկություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս լրացնելու և հարստացնելու Մահմուդ II-ի կենսագրության վերաբերյալ պատմական պատկերացումները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է նաև Կազազ Արթինի՝ Հարություն Ամիրա Պեզճյանի դերը, որը սուլթանի մերձավոր խորհրդականներից էր և ազդեցիկ դիրք ուներ օսմանյան արքունիքում։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է որպես հայ համայնքի և սուլթանական իշխանության միջև ձևավորված հարաբերությունների կարևոր հանգամանքներից մեկը։ Աշխատության պատմական արժեքը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ Մահմուդ II-ի կերպարը ներկայացվում է ոչ միայն օսմանյան պետական պատմության, այլև հայ համայնքի պատմական հիշողության և գրական արձագանքի տեսանկյունից։ Սուլթանի կառավարման շրջանը կապված էր կայսրության քաղաքական ու վարչական կյանքի նշանակալի փոփոխությունների, կենտրոնական իշխանության ամրապնդման և պետական կառավարման վերափոխումների հետ, ուստի նրան նվիրված գրական ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին այդ փոփոխություններն ընկալվում կայսրության տարբեր ժողովուրդների և կրոնական համայնքների կողմից։ Հատուկ գրականագիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում հայատառ թուրքերենի կիրառությունը, որը պատմականորեն ձևավորված մշակութային երևույթ էր և վկայում է հայալեզու ու թրքալեզու միջավայրերի երկարատև փոխազդեցության մասին։ Հայոց այբուբենով թուրքերեն տեքստերի գրառումը ոչ միայն լեզվական և գրային առանձնահատկություն էր, այլև մշակութային ինքնարտահայտման յուրահատուկ ձև, որի շնորհիվ պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջանների գրական, պատմական, կրոնական և հասարակական բնույթի բազմաթիվ նյութեր։ Այս առումով ներկայացված չորս ներբողները կարևոր նշանակություն ունեն հայատառ թուրքերեն գրականության ուսումնասիրության, դրա ժանրային առանձնահատկությունների բացահայտման և հայ-օսմանյան մշակութային փոխառնչությունների հետազոտման համար։ Ներբողական պոեզիայի ավանդույթը, որի շրջանակում ստեղծվել են այս երկերը, բնորոշվում է գեղարվեստական չափազանցություններով, գովաբանական արտահայտչամիջոցներով, տիրակալի արժանիքների ընդգծմամբ և իշխանական հեղինակության բանաստեղծական ներկայացմամբ։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի գրական ճաշակի, գեղարվեստական լեզվի, բանաստեղծական արտահայտչաձևերի և հասարակական արժեքների մասին։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն օսմանյան պատմությամբ հետաքրքրվողների, այլև հայ գրականության, հայագիտական ուսումնասիրությունների, պատմական լեզվաբանության, ձեռագրագիտության, գրական կապերի և միջմշակութային հաղորդակցության մասնագետների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հայատառ թուրքերեն գրական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական շրջանառության մեջ ընդգրկման տեսանկյունից՝ միաժամանակ ընդգծելով հայ համայնքի մասնակցությունը Օսմանյան կայսրության բազմալեզու և բազմամշակութային գրական կյանքին։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին բացահայտելու պատմության այն շերտերը, որոնք հաճախ դուրս են մնում ազգային գրականությունների և քաղաքական պատմության ավանդական ուսումնասիրությունների շրջանակներից, և գնահատելու գրական ստեղծագործությունների նշանակությունը որպես իրենց ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական ընկալումների ու մշակութային փոխազդեցությունների պատմական վկայություններ։

Updated: 2026-11-18
Սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված հայատառ թուրքերեն չորս չափածո ներբող

Free

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more