Книги автора (1)

Онлайн

Литература

Սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված հայատառ թուրքերեն չորս չափածո ներբող

Գիրքը ներկայացնում է օսմանյան պատմության կարևորագույն մի ժամանակաշրջանի վերաբերյալ պատմագրական և գրականագիտական արժեք ունեցող ուսումնասիրություն, որի կենտրոնում Օսմանյան կայսրության 30-րդ սուլթան Մահմուդ II-ն է և նրան նվիրված հայատառ թուրքերենով գրված չորս չափածո ներբողները։ Աշխատության հեղինակը՝ հայագետ, պատմաբան և բանասեր Գևորգ Պամուկչյանն է, որը ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայերեն գրային համակարգով գրառված թուրքերեն գրական ժառանգության առանձնահատուկ մի դրսևորման՝ բացահայտելով հայ համայնքի մշակութային և գրական կյանքի կապը օսմանյան քաղաքական ու հասարակական միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նյութը սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված չորս ներբողական բանաստեղծություններն են, որոնք կարևոր վկայություններ են հայատառ թուրքերեն գրականության, հայ հեղինակների և օսմանյան արքունիքի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև ժամանակի գեղարվեստական մտածողության վերաբերյալ։ Ներբողական ստեղծագործությունների միջոցով արտահայտվում են տիրակալի նկատմամբ հարգանքի, գնահատանքի, հավատարմության և երախտագիտության գաղափարները, իսկ դրանց պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանք արտացոլում են հայ քրիստոնյա համայնքի վերաբերմունքը միապետի և նրա իշխանության նկատմամբ։ Հեղինակը ստեղծագործությունները դիտարկում է Մահմուդ II-ի կառավարման ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների և հայ-օսմանյան հարաբերությունների համատեքստում՝ անդրադառնալով սուլթանի կենսագրության կարևոր դրվագներին, գահ բարձրանալու հանգամանքներին, անձնական կյանքին և հայ համայնքի հետ ունեցած հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ պատմագրական աղբյուրների նշանակությանը՝ մասնավորապես Ավետիս Բերբերյանի պատմագիտական աշխատության ժամանակագրական տեղեկություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս լրացնելու և հարստացնելու Մահմուդ II-ի կենսագրության վերաբերյալ պատմական պատկերացումները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է նաև Կազազ Արթինի՝ Հարություն Ամիրա Պեզճյանի դերը, որը սուլթանի մերձավոր խորհրդականներից էր և ազդեցիկ դիրք ուներ օսմանյան արքունիքում։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է որպես հայ համայնքի և սուլթանական իշխանության միջև ձևավորված հարաբերությունների կարևոր հանգամանքներից մեկը։ Աշխատության պատմական արժեքը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ Մահմուդ II-ի կերպարը ներկայացվում է ոչ միայն օսմանյան պետական պատմության, այլև հայ համայնքի պատմական հիշողության և գրական արձագանքի տեսանկյունից։ Սուլթանի կառավարման շրջանը կապված էր կայսրության քաղաքական ու վարչական կյանքի նշանակալի փոփոխությունների, կենտրոնական իշխանության ամրապնդման և պետական կառավարման վերափոխումների հետ, ուստի նրան նվիրված գրական ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին այդ փոփոխություններն ընկալվում կայսրության տարբեր ժողովուրդների և կրոնական համայնքների կողմից։ Հատուկ գրականագիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում հայատառ թուրքերենի կիրառությունը, որը պատմականորեն ձևավորված մշակութային երևույթ էր և վկայում է հայալեզու ու թրքալեզու միջավայրերի երկարատև փոխազդեցության մասին։ Հայոց այբուբենով թուրքերեն տեքստերի գրառումը ոչ միայն լեզվական և գրային առանձնահատկություն էր, այլև մշակութային ինքնարտահայտման յուրահատուկ ձև, որի շնորհիվ պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջանների գրական, պատմական, կրոնական և հասարակական բնույթի բազմաթիվ նյութեր։ Այս առումով ներկայացված չորս ներբողները կարևոր նշանակություն ունեն հայատառ թուրքերեն գրականության ուսումնասիրության, դրա ժանրային առանձնահատկությունների բացահայտման և հայ-օսմանյան մշակութային փոխառնչությունների հետազոտման համար։ Ներբողական պոեզիայի ավանդույթը, որի շրջանակում ստեղծվել են այս երկերը, բնորոշվում է գեղարվեստական չափազանցություններով, գովաբանական արտահայտչամիջոցներով, տիրակալի արժանիքների ընդգծմամբ և իշխանական հեղինակության բանաստեղծական ներկայացմամբ։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի գրական ճաշակի, գեղարվեստական լեզվի, բանաստեղծական արտահայտչաձևերի և հասարակական արժեքների մասին։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն օսմանյան պատմությամբ հետաքրքրվողների, այլև հայ գրականության, հայագիտական ուսումնասիրությունների, պատմական լեզվաբանության, ձեռագրագիտության, գրական կապերի և միջմշակութային հաղորդակցության մասնագետների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հայատառ թուրքերեն գրական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական շրջանառության մեջ ընդգրկման տեսանկյունից՝ միաժամանակ ընդգծելով հայ համայնքի մասնակցությունը Օսմանյան կայսրության բազմալեզու և բազմամշակութային գրական կյանքին։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին բացահայտելու պատմության այն շերտերը, որոնք հաճախ դուրս են մնում ազգային գրականությունների և քաղաքական պատմության ավանդական ուսումնասիրությունների շրջանակներից, և գնահատելու գրական ստեղծագործությունների նշանակությունը որպես իրենց ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական ընկալումների ու մշակութային փոխազդեցությունների պատմական վկայություններ։

Обновлено. 2026-11-18
Սուլթան Մահմուդ II-ին նվիրված հայատառ թուրքերեն չորս չափածո ներբող

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее