Пичикян, Игорь Рубенович

Пичикян, Игорь Рубенович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Բակտրիայի մշակույթը (Աքեմենյան և հելլենիստական ժամանակաշրջաններ)

Աշխատությունը նվիրված է Հին Արևելքի կարևորագույն պատմամշակութային կենտրոններից մեկի՝ Բակտրիայի մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Աքեմենյան տերության և հելլենիստական աշխարհի տիրապետության ժամանակաշրջաններին։ Բակտրիան, որը տարածվում էր հիմնականում ներկայիս Աֆղանստանի հյուսիսային շրջաններում և հարակից տարածքներում, հնագույն քաղաքակրթությունների փոխազդեցության, առևտրի, քաղաքական հարաբերությունների և մշակութային զարգացման կարևոր կենտրոններից էր։ Նրա աշխարհագրական դիրքը նպաստել է Իրանական բարձրավանդակի, Կենտրոնական Ասիայի, Հնդկաստանի և Միջերկրական աշխարհի միջև բազմակողմ կապերի ձևավորմանը՝ ստեղծելով յուրահատուկ մշակութային միջավայր, որտեղ միահյուսվել են տեղական ավանդույթներն ու արտաքին քաղաքակրթությունների ազդեցությունները։ Աքեմենյան ժամանակաշրջանում Բակտրիան դարձել է Պարսկական մեծ տերության արևելյան կարևոր վարչական և ռազմավարական շրջաններից մեկը՝ պահպանելով իր տնտեսական, քաղաքական և մշակութային նշանակությունը։ Այս ժամանակաշրջանի մշակութային պատկերը բնորոշվել է տեղական ավանդույթների շարունակականությամբ, իրանական մշակութային տարրերի տարածմամբ, վարչական համակարգի զարգացմամբ, ճարտարապետական և գեղարվեստական ձևերի փոխազդեցությամբ, ինչպես նաև հարևան ժողովուրդների հետ ակտիվ հարաբերություններով։ Հելլենիստական ժամանակաշրջանում, հատկապես Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից հետո, տարածաշրջանում սկսվել են էական քաղաքական և մշակութային փոփոխություններ, որոնք նոր ուղղություն են տվել նրա պատմական զարգացմանը։ Հունական մշակույթի ներթափանցումը նպաստել է քաղաքաշինության, արվեստի, դրամաշրջանառության, հասարակական կյանքի և մտավոր ավանդույթների վերափոխմանը՝ միաժամանակ չվերացնելով տեղական մշակութային հիմքերը։ Հատկապես կարևոր է հունական և արևելյան մշակութային տարրերի համադրությունը, որի արդյունքում ձևավորվել են ինքնատիպ գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներ, կրոնական պատկերացումներ և հասարակական սովորույթներ։ Բակտրիայի պատմամշակութային զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են տարբեր քաղաքակրթություններ փոխազդել, հարմարվել միմյանց և ստեղծել նոր մշակութային իրողություններ՝ պահպանելով իրենց առանձնահատկությունները։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը կարևոր նշանակություն ունի նաև տարածաշրջանի հնագիտական ժառանգության, նյութական մշակույթի, բնակավայրերի զարգացման, արվեստի նմուշների և պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նպաստում է Աքեմենյան և հելլենիստական ժամանակաշրջաններում Կենտրոնական Ասիայի պատմական գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով Բակտրիայի դերը արևելյան և արևմտյան քաղաքակրթությունների միջև մշակութային կապերի ձևավորման գործում։ Նյութը արժեքավոր է Հին Արևելքի պատմությամբ, հնագիտությամբ, Իրանի և Կենտրոնական Ասիայի մշակույթով, ինչպես նաև հելլենիստական քաղաքակրթության տարածմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս Բակտրիան դիտարկելու ոչ միայն որպես պատմական աշխարհագրական տարածք, այլև որպես ինքնատիպ մշակութային կենտրոն, որի ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին աշխարհի քաղաքակրթական պատմության մեջ։

Updated: 2026-11-21
Բակտրիայի մշակույթը (Աքեմենյան և հելլենիստական ժամանակաշրջաններ)

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more