Պողոսյան, Արարատ

Պողոսյան, Արարատ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայոց եկեղեցին 16–17-րդ դարերի հայ ազատագրական պայքարում

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայոց եկեղեցու պատմական դերակատարությունը 16–17-րդ դարերում հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումների, քաղաքական ինքնուրույնության վերականգնման և ազգային ինքնության պահպանման գործընթացում։ Այս ժամանակաշրջանը հայ ժողովրդի պատմության բարդ ու վճռորոշ փուլերից էր, երբ Հայաստանը գտնվում էր տարածաշրջանի հզոր պետությունների՝ Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի քաղաքական ու ռազմական մրցակցության կենտրոնում, իսկ երկրի տարածքը պարբերաբար դառնում էր պատերազմների, ավերածությունների, բնակչության տեղահանությունների և քաղաքական վերադասավորումների թատերաբեմ։ Պետական անկախության բացակայության և արտաքին տիրապետության պայմաններում Հայոց եկեղեցին ստանձնեց ոչ միայն հոգևոր առաջնորդության, այլև ազգային հասարակական կյանքի կազմակերպման, հայության համախմբման և պատմական հիշողության պահպանման կարևոր առաքելություն։ Հոգևորականությունը, կաթողիկոսական աթոռը, վանական կենտրոններն ու եկեղեցական կառույցները նշանակալի դեր ունեին ազգային շահերի պաշտպանության, ժողովրդի հոգևոր և մշակութային կյանքի շարունակականության ապահովման, ինչպես նաև ազատագրական գաղափարների ձևավորման ու տարածման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Հայոց եկեղեցու արտաքին քաղաքական և դիվանագիտական գործունեությունը, քանի որ հայ հոգևոր առաջնորդները տարբեր ժամանակներում փորձել են միջազգային քաղաքական իրադրությունն օգտագործել հայ ժողովրդի ազատագրության համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելու նպատակով։ Եվրոպական քրիստոնյա պետությունների, Հռոմի պապականության և այլ քաղաքական կենտրոնների հետ կապերի հաստատման ու համագործակցության հնարավորությունների որոնումը հայ ազատագրական ծրագրերի կարևոր ուղղություններից էր։ Այդ գործընթացներում եկեղեցական գործիչները հանդես էին գալիս որպես ազգային շահերի ներկայացուցիչներ՝ ձգտելով օտար տերությունների ուշադրությունը հրավիրել Հայաստանի քաղաքական վիճակի և հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումների վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հայ հոգևորականության մասնակցությանը ազգային-քաղաքական նախաձեռնություններին, ազատագրական ծրագրերի մշակմանը, քաղաքական դաշինքների որոնմանը և հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորմանը։ Միաժամանակ Հայոց եկեղեցին դիտարկվում է որպես ազգային ինքնության պահպանման հիմնասյուն, որի գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ լեզվի, կրթության, ձեռագրական ժառանգության, գրականության և մշակութային ավանդույթների շարունակականության համար։ Վանքերն ու եկեղեցական կենտրոնները ոչ միայն հոգևոր կյանքի վայրեր էին, այլև կրթական, գիտական և մշակութային օջախներ, որտեղ պահպանվում ու փոխանցվում էին հայ ժողովրդի պատմական հիշողությունն ու ազգային արժեքները։ 16–17-րդ դարերի ազատագրական շարժումների ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր է նաև եկեղեցու և աշխարհիկ հասարակական ուժերի փոխհարաբերությունը, քանի որ ազգային ազատագրության գաղափարը ձևավորվում և զարգանում էր տարբեր հասարակական ու հոգևոր շրջանակների համագործակցության պայմաններում։ Այս համատեքստում Հայոց եկեղեցու պատմական դերակատարությունը բացահայտվում է ոչ միայն քաղաքական նախաձեռնություններին անմիջական մասնակցությամբ, այլև ազգային համերաշխության ամրապնդման, ժողովրդի ինքնագիտակցության պահպանման և ազատ ապրելու գաղափարի շարունակական փոխանցման միջոցով։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմության այն շրջանի ուսումնասիրության համար, երբ պետականության վերականգնման ձգտումները, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների որոնումը և ազգային-եկեղեցական կառույցների գործունեությունը սերտորեն փոխկապակցված էին։ Այն նպաստում է Հայոց եկեղեցու պատմության, հայ ազատագրական մտքի ձևավորման և միջնադարյան ու վաղ նոր շրջանի հայկական քաղաքական պատմության փոխհարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով եկեղեցու բազմակողմանի նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական գոյատևման, ազգային համախմբման և ազատագրական ձգտումների պահպանման գործում։

Updated: 2026-11-19
Հայոց եկեղեցին 16–17-րդ դարերի հայ ազատագրական պայքարում

Free

Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more