Պողոսյան, Արարատ

Պողոսյան, Արարատ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայոց եկեղեցին 16–17-րդ դարերի հայ ազատագրական պայքարում

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայոց եկեղեցու պատմական դերակատարությունը 16–17-րդ դարերում հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումների, քաղաքական ինքնուրույնության վերականգնման և ազգային ինքնության պահպանման գործընթացում։ Այս ժամանակաշրջանը հայ ժողովրդի պատմության բարդ ու վճռորոշ փուլերից էր, երբ Հայաստանը գտնվում էր տարածաշրջանի հզոր պետությունների՝ Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի քաղաքական ու ռազմական մրցակցության կենտրոնում, իսկ երկրի տարածքը պարբերաբար դառնում էր պատերազմների, ավերածությունների, բնակչության տեղահանությունների և քաղաքական վերադասավորումների թատերաբեմ։ Պետական անկախության բացակայության և արտաքին տիրապետության պայմաններում Հայոց եկեղեցին ստանձնեց ոչ միայն հոգևոր առաջնորդության, այլև ազգային հասարակական կյանքի կազմակերպման, հայության համախմբման և պատմական հիշողության պահպանման կարևոր առաքելություն։ Հոգևորականությունը, կաթողիկոսական աթոռը, վանական կենտրոններն ու եկեղեցական կառույցները նշանակալի դեր ունեին ազգային շահերի պաշտպանության, ժողովրդի հոգևոր և մշակութային կյանքի շարունակականության ապահովման, ինչպես նաև ազատագրական գաղափարների ձևավորման ու տարածման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Հայոց եկեղեցու արտաքին քաղաքական և դիվանագիտական գործունեությունը, քանի որ հայ հոգևոր առաջնորդները տարբեր ժամանակներում փորձել են միջազգային քաղաքական իրադրությունն օգտագործել հայ ժողովրդի ազատագրության համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելու նպատակով։ Եվրոպական քրիստոնյա պետությունների, Հռոմի պապականության և այլ քաղաքական կենտրոնների հետ կապերի հաստատման ու համագործակցության հնարավորությունների որոնումը հայ ազատագրական ծրագրերի կարևոր ուղղություններից էր։ Այդ գործընթացներում եկեղեցական գործիչները հանդես էին գալիս որպես ազգային շահերի ներկայացուցիչներ՝ ձգտելով օտար տերությունների ուշադրությունը հրավիրել Հայաստանի քաղաքական վիճակի և հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումների վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հայ հոգևորականության մասնակցությանը ազգային-քաղաքական նախաձեռնություններին, ազատագրական ծրագրերի մշակմանը, քաղաքական դաշինքների որոնմանը և հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորմանը։ Միաժամանակ Հայոց եկեղեցին դիտարկվում է որպես ազգային ինքնության պահպանման հիմնասյուն, որի գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ լեզվի, կրթության, ձեռագրական ժառանգության, գրականության և մշակութային ավանդույթների շարունակականության համար։ Վանքերն ու եկեղեցական կենտրոնները ոչ միայն հոգևոր կյանքի վայրեր էին, այլև կրթական, գիտական և մշակութային օջախներ, որտեղ պահպանվում ու փոխանցվում էին հայ ժողովրդի պատմական հիշողությունն ու ազգային արժեքները։ 16–17-րդ դարերի ազատագրական շարժումների ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր է նաև եկեղեցու և աշխարհիկ հասարակական ուժերի փոխհարաբերությունը, քանի որ ազգային ազատագրության գաղափարը ձևավորվում և զարգանում էր տարբեր հասարակական ու հոգևոր շրջանակների համագործակցության պայմաններում։ Այս համատեքստում Հայոց եկեղեցու պատմական դերակատարությունը բացահայտվում է ոչ միայն քաղաքական նախաձեռնություններին անմիջական մասնակցությամբ, այլև ազգային համերաշխության ամրապնդման, ժողովրդի ինքնագիտակցության պահպանման և ազատ ապրելու գաղափարի շարունակական փոխանցման միջոցով։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմության այն շրջանի ուսումնասիրության համար, երբ պետականության վերականգնման ձգտումները, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների որոնումը և ազգային-եկեղեցական կառույցների գործունեությունը սերտորեն փոխկապակցված էին։ Այն նպաստում է Հայոց եկեղեցու պատմության, հայ ազատագրական մտքի ձևավորման և միջնադարյան ու վաղ նոր շրջանի հայկական քաղաքական պատմության փոխհարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով եկեղեցու բազմակողմանի նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական գոյատևման, ազգային համախմբման և ազատագրական ձգտումների պահպանման գործում։

Updated: 2026-11-19
Հայոց եկեղեցին 16–17-րդ դարերի հայ ազատագրական պայքարում

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more