Потто, Василий Александрович, 1836-1911

Потто, Василий Александрович, 1836-1911

Vasily Potto

menu_book Wikipedia: Հայերեն English Русский

1836 թ․ – 1911 թ․ menu_book View materials
Վասիլի Պոտտոն (1836-1911) ռուս զինվորական, ռազմական պատմաբան և Կովկասի պատմության մասնագետ էր, ծնվել է Տուլայում, մահացել Թիֆլիսում։ 1896 թվականից ղեկավարել է Կովկասյան ռազմական օկրուգի շտաբի ռազմապատմական բաժինը, 1907 թվականին ստացել է գեներալ-լեյտենանտի կոչում։ Նրա հիմնական աշխատությունն է «Կովկասյան պատերազմը» հնգհատորյա երկը (1887-1889), գրել է նաև Նիժեգորոդյան վիշապազորային գնդի բազմահատոր պատմությունը։ ELIB-ում հասանելի են նրա «Գեներալ-ադյուտանտ Իվան Դավթի Լազարև» և «Ղարաբաղի առաջին կամավորականները» աշխատությունները, ինչպես նաև Կարսի գրոհներին նվիրված գիրքը։

Books by this author (3)

Online

History

Генерал-адъютант Иван Давыдович Лазарев

Աշխատությունը նվիրված է ռուսական կայսրության գեներալ-ադյուտանտ Իվան Դավիդովիչ Լազարևի կենսագրության և ռազմաքաղաքական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա դերը XIX դարի կայսերական ռազմական և վարչական համակարգում։ Հեղինակը վերլուծում է Լազարևի ծագումը, կրթական ուղին և ռազմական ծառայության փուլերը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա մասնակցությանը կայսրության հարավային և կովկասյան քաղաքականության իրագործմանը։ Գրքում դիտարկվում են նրա ծառայողական առաջխաղացումները, վարչական հանձնարարությունները և կապերը կայսերական արքունիքի հետ, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը տարածաշրջանային կառավարման գործընթացների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսական կայսրության Կովկասյան քաղաքականության համատեքստում նրա գործունեությանը՝ ռազմական գործողություններ, դիվանագիտական առաքելություններ և տեղական վարչակարգերի հետ հարաբերություններ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև նրա դերի ընկալումը ժամանակակիցների և պատմագրության մեջ՝ գնահատելով նրա ներդրումը կայսերական համակարգի կայունացման գործընթացներում։

Updated: 2026-09-20
Генерал-адъютант Иван Давыдович Лазарев

Free

Online

History

Первые добровольцы Карабага в эпоху водворения русского владычества

Գիրքը նվիրված է Ղարաբաղի կամավորական շարժման վաղ շրջանի պատմությանը և այն անձանց ու խմբերին, որոնք մասնակցել են տարածաշրջանում ռուսական իշխանության հաստատման ժամանակաշրջանի քաղաքական ու ռազմական գործընթացներին։ Հեղինակը հիմնվելով արխիվային փաստաթղթերի, հուշագրությունների, պաշտոնական գրագրությունների և պատմական աղբյուրների վրա՝ ներկայացնում է XVIII դարի վերջի և XIX դարի սկզբի իրադարձությունները, երբ Հարավային Կովկասում տեղի էին ունենում խոշոր աշխարհաքաղաքական փոփոխություններ։ Աշխատության մեջ լուսաբանվում են տեղական բնակչության, հատկապես հայերի ներգրավվածությունը ռազմական գործողություններին, նրանց համագործակցության ձևերը ռուսական բանակի հետ, ինչպես նաև այն շարժառիթներն ու պայմանները, որոնք նպաստեցին կամավորական ջոկատների ձևավորմանը։ Քննարկվում են տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակը, տարբեր ուժերի շահերի բախումները, տեղական առաջնորդների գործունեությունը և ռուսական վարչակարգի հաստատման հետևանքները Ղարաբաղի հասարակական ու քաղաքական կյանքի համար։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է տարածաշրջանի պատմության, ռուս-կովկասյան հարաբերությունների և ազգային-ազատագրական շարժումների ուսումնասիրման տեսանկյունից՝ ընթերցողին առաջարկելով փաստագրական հարուստ նյութ և պատմական իրադարձությունների բազմակողմանի մեկնաբանություն։

Updated: 2026-09-03
Первые добровольцы Карабага в эпоху водворения русского владычества

Free

Online

History

Карсские торжества в 1910 году и Четыре штурма Карса

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի պատմական անցյալի և հատկապես 1910 թվականին տեղի ունեցած իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրությամբ Կարսի նկատմամբ իրականացված չորս գրոհների և դրանց պատմաքաղաքական նշանակության վրա։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է Կարսի՝ որպես ռազմավարական և քաղաքական կարևոր կենտրոնի պատմական դերը, նրա աշխարհագրական դիրքը և տարածաշրջանային զարգացումներում ունեցած նշանակությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այն ռազմաքաղաքական պայմանները, որոնցում ձևավորվել են Կարսի շուրջ տեղի ունեցած ռազմական իրադարձությունները, ինչպես նաև դրանց նախադրյալներն ու հետևանքները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում չորս գրոհների ընթացքին, դրանց կազմակերպման պայմաններին, մասնակից ուժերին, ռազմական գործողությունների առանձնահատկություններին և դրանց արդյունքներին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել պատմական սկզբնաղբյուրների, հուշագրությունների, ժամանակագրական տեղեկությունների և այլ վկայությունների տվյալները՝ իրադարձությունների հնարավորինս ամբողջական պատկերը վերականգնելու համար։ Կարևորվում է նաև Կարսի նկատմամբ վերահսկողության համար պայքարի ազդեցությունը տարածաշրջանի բնակչության կյանքի, քաղաքական հարաբերությունների և ռազմական հավասարակշռության վրա։ 1910 թվականի հոբելյանական կամ հանդիսավոր միջոցառումների ուսումնասիրությունը, իր հերթին, հնարավորություն է տալիս դիտարկել Կարսի պատմական հիշողության և հասարակական ընկալման ձևավորման առանձնահատկությունները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև այն տեսանկյունից, որ ռազմական իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես առանձին մարտական գործողություններ, այլև ավելի լայն պատմական գործընթացների բաղադրիչներ՝ կապված տարածաշրջանային իշխանության, տարածքային վերահսկողության և քաղաքական շահերի հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Կարսի պատմության, տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական զարգացումների և համապատասխան ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների առավել խորքային ընկալմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ռազմական պատմության մասնագետներին, հայագետներին, տարածաշրջանային պատմության հետազոտողներին, աղբյուրագետներին, ուսուցիչներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Updated: 2026-09-23
Карсские торжества в 1910 году и Четыре штурма Карса

Free

Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book4 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book6 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more