Սադեղինիա, Համդոլլահ Նեմաթոլլահի

History

Աշխատությունը նվիրված է պանիրանիզմի գաղափարախոսության ձևավորման, զարգացման և տարածման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով XIX–XX դարերի Իրանի հասարակական-քաղաքական զարգացումների լայն համատեքստում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են Իրանի քաղաքական և սոցիալական վերափոխումները, ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացները, արտաքին քաղաքական մարտահրավերները և տարածաշրջանային հարաբերությունները նպաստել իրանականության գաղափարի տարբեր դրսևորումների առաջացմանն ու զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, լեզվամշակութային ընդհանրությունների և տարածքային պատկերացումների հետ կապված գաղափարներն են, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են տարբեր քաղաքական և գաղափարական մեկնաբանություններ։ Աշխատությունը պանիրանիզմը ներկայացնում է ոչ թե մեկուսացված քաղաքական հայացքների ամբողջություն, այլ Իրանի արդիականացման, ազգային պետության ձևավորման և հասարակական գիտակցության փոփոխության գործընթացների հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում XIX դարի վերջին և XX դարի ընթացքում Իրանում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններին, սահմանադրական շարժմանը, պետության կենտրոնացման գործընթացներին, աշխարհիկացման և արդիականացման գաղափարների տարածմանը, ինչպես նաև ազգային ինքնության շուրջ ընթացող բանավեճերին։ Այս համատեքստում վերլուծվում է պանիրանիստական մտածողության հարաբերակցությունը Իրանի պետական գաղափարախոսության, ազգային ինքնագիտակցության և տարածաշրջանային քաղաքականության հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև այն հարցին, թե ինչպես են պատմության, հին իրանական քաղաքակրթության և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ պատկերացումները օգտագործվել ազգային ինքնության կառուցման և քաղաքական գաղափարների հիմնավորման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքիր լինել հատկապես այն պատճառով, որ պանիրանիզմի զարգացումը դիտարկվում է Իրանի ներքին քաղաքական գործընթացների և արտաքին ազդեցությունների փոխազդեցության պայմաններում։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն փոփոխություններին, որոնց ենթարկվել են ազգային միասնության, իրանականության, պետականության և մշակութային ընդհանրության մասին պատկերացումները տարբեր պատմական փուլերում, ինչպես նաև հասկանալու դրանց ազդեցությունը հասարակական և քաղաքական մտքի վրա։ Միաժամանակ այն անդրադառնում է պանիրանիզմի և հարակից գաղափարական ուղղությունների փոխհարաբերություններին՝ ցույց տալով, որ Իրանի ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացը պայմանավորված է եղել բազմաթիվ պատմական, քաղաքական, մշակութային և սոցիալական գործոնների համակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX–XX դարերի Իրանի պատմության և քաղաքական մտքի ուսումնասիրության համար՝ պանիրանիզմը ներկայացնելով որպես ազգային ինքնության, պատմական ժառանգության և պետականության մասին պատկերացումների ձևավորման կարևոր բաղադրիչ։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, իրանագետների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով զբաղվող հետազոտողների և Մերձավոր ու Միջին Արևելքի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։