Books by this author (1)
Pedagogy
Սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացումը ֆիզիկայի պատմական նյութերի օգտագործմամբ
Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացման հիմնախնդրին՝ ֆիզիկայի պատմական նյութերի նպատակային օգտագործման միջոցով։ Ուսումնասիրության հիմքում այն գաղափարն է, որ ֆիզիկայի դասավանդումը կարող է ավելի հետաքրքիր, հասկանալի և արդյունավետ դառնալ, երբ տեսական գիտելիքները ներկայացվում են ոչ միայն որպես պատրաստի օրենքներ, բանաձևեր և սահմանումներ, այլև որպես մարդկության երկարատև գիտական որոնումների, հայտնագործությունների, վեճերի, սխալների և փորձարարական բացահայտումների արդյունք։ Աշխատանքում քննարկվում է իմացական հետաքրքրության նշանակությունը սովորողի ուսումնական գործունեության մեջ՝ այն դիտարկելով որպես ճանաչողական ակտիվության, հարցադրումներ կատարելու, ինքնուրույն ուսումնասիրելու և նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու կարևոր խթան։ Ֆիզիկայի պատմական նյութերը կարող են սովորողին ցույց տալ, թե ինչ խնդիրներ են առաջացրել գիտական նոր գաղափարների ձևավորումը, ինչպիսի դժվարությունների են հանդիպել գիտնականները և ինչպես են փորձն ու դիտարկումը հանգեցրել բնության օրենքների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆիզիկայի պատմության տարբեր դրվագների՝ գիտնականների կենսագրությունների, կարևոր փորձերի, հայտնագործությունների պատմության, գիտական վարկածների ձևավորման և գիտության զարգացման շրջադարձային փուլերի կիրառման մանկավարժական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական նյութի և դասավանդվող ֆիզիկական թեմայի բնական կապի ստեղծմանը։ Պատմական տեղեկությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն ոչ թե պարզապես լրացուցիչ փաստերի հավաքածու է, այլ օգնում է սովորողին հասկանալ տվյալ ֆիզիկական երևույթի էությունը, գիտական գաղափարի ձևավորման տրամաբանությունը և դրա կիրառական նշանակությունը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում դասավանդման մեթոդներին, որոնց միջոցով պատմական նյութը կարող է վերածվել ճանաչողական ակտիվության աղբյուրի։ Դրանց թվում կարող են լինել պատմական խնդիրների քննարկումը, գիտական փորձերի վերարտադրումը կամ մոդելավորումը, գիտնականների հայտնագործությունների հետ կապված հարցադրումների առաջադրումը, նախագծային և հետազոտական աշխատանքները, բանավեճերը, խմբային քննարկումները և ինքնուրույն տեղեկատվության որոնումը։ Այս մեթոդները հնարավորություն են տալիս սովորողին հանդես գալ ոչ միայն որպես տեղեկատվություն ստացող, այլև որպես ուսումնասիրվող խնդրի ակտիվ մասնակից։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև պատմական նյութի դերը ֆիզիկայի և առօրյա կյանքի միջև կապերի բացահայտման գործում։ Գիտության զարգացման պատմությունը ցույց է տալիս, որ բազմաթիվ ֆիզիկական հայտնագործություններ առաջացել են հասարակության գործնական պահանջներից կամ հետագայում դարձել են տեխնիկական առաջընթացի հիմք։ Այդ կապերի ներկայացումը կարող է մեծացնել սովորողների հետաքրքրությունը ֆիզիկայի նկատմամբ և օգնել նրանց հասկանալու գիտության նշանակությունը ժամանակակից աշխարհում։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին։ Պատմական նյութի բովանդակությունը, ծավալը և ներկայացման եղանակը անհրաժեշտ է համապատասխանեցնել սովորողների ճանաչողական հնարավորություններին և նախնական գիտելիքներին։ Կրտսեր կամ միջին տարիքի սովորողների համար ավելի արդյունավետ կարող են լինել հետաքրքրաշարժ պատմությունները, գիտական փորձերի նկարագրությունները և գիտնականների կյանքի դրվագները, մինչդեռ ավելի բարձր դասարաններում հնարավոր է օգտագործել գիտության պատմության ավելի բարդ խնդիրներ, բանավեճային հարցեր և ինքնուրույն հետազոտություններ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև իմացական հետաքրքրության ձևավորման արդյունքների գնահատումը։ Դրա համար կարող են դիտարկվել սովորողների ակտիվության, հարցեր առաջադրելու հաճախականության, լրացուցիչ գրականության նկատմամբ հետաքրքրության, ինքնուրույն աշխատանքի և ֆիզիկայի առարկայի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունները։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պատմական նյութի կիրառման արդյունավետությունը և կատարելագործելու դասավանդման մեթոդները։ Աշխատանքը միավորում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկան, մանկավարժական հոգեբանությունը և գիտության պատմությունը՝ առաջարկելով սովորողների ճանաչողական ակտիվությունը խթանելու կրթական մոտեցում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ֆիզիկայի պատմական նյութի նպատակային և մեթոդապես ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացմանը, գիտական մտածողության ձևավորմանը, ինքնուրույն հետազոտական աշխատանքի խթանմանը և ֆիզիկայի նկատմամբ կայուն հետաքրքրության առաջացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության կազմակերպիչների, ուսուցիչների վերապատրաստմամբ զբաղվող մասնագետների և բնագիտական առարկաների դասավանդման մեթոդաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։
Updated: 2026-09-16