Շահվալադյան, Նաիրա Վլադիմիրի

Culture

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսի հայ թատրոնի զարգացման պատմությանը՝ առանցքային ուշադրություն դարձնելով Ազնիվ Հրաչյայի բեմական գործունեությանը և նրա ստեղծագործական անհատականության ձևավորմանը։ Դերասանուհու գործունեության սկզբնական շրջանը դիտարկվում է արևմտահայ պրոֆեսիոնալ թատրոնի կայացման գործընթացների համատեքստում, երբ հայկական բեմարվեստում միաժամանակ տեղի էին ունենում խաղացանկային, գեղագիտական և դերասանական արվեստին վերաբերող էական փոփոխություններ։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է այն անցումային ժամանակաշրջանը, երբ պատմահայրենասիրական ողբերգությունների կողքին աստիճանաբար տարածվում էին արևմտաեվրոպական ռոմանտիկական դրաման և հետագայում նաև քաղքենիական մելոդրաման՝ դերասաններին առաջադրելով կերպարի մեկնաբանման և բեմական արտահայտչականության նոր պահանջներ։ Ազնիվ Հրաչյայի ստեղծագործական ուղու ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էր անհատական դերասանական արվեստը փոխկապակցվում ժամանակաշրջանի թատերական ընդհանուր զարգացումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել դերասանուհու խաղաոճի ձևավորմանը, դերերի ընտրությանը, կերպարների մեկնաբանման առանձնահատկություններին և տարբեր դրամատիկական ժանրերում նրա բեմական հնարավորությունների դրսևորմանը։ Միաժամանակ քննության է առնվում XIX դարի երկրորդ կեսի հայկական թատերական միջավայրը, որի զարգացման գործում կարևոր դեր ունեին վառ ստեղծագործական անհատականությունները։ Այս տեսանկյունից դերասանական անհատականությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ներկայացման առանձին բաղադրիչ, այլև որպես ազգային բեմարվեստի գեղարվեստական ուղղությունների ձևավորման նշանակալի գործոն։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև արևմտաեվրոպական դրամատուրգիայի ազդեցությանը հայկական թատրոնի խաղացանկի և դերասանական մշակույթի վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին նոր դրամատիկական ձևերն ու կերպարային համակարգերը յուրացվում հայկական բեմում։ Կարևորվում են թատերական քննադատության, ժամանակաշրջանի մամուլի, հուշագրական նյութերի և այլ պատմական աղբյուրների հնարավորությունները դերասանական արվեստի վերականգնման ու գնահատման համար։ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտում 2020 թվականին հրատարակված 22 էջանոց սեղմագիրը ներկայացնում է թատերագիտական հետազոտության հիմնական խնդիրները, մոտեցումները և գիտական ուղղվածությունը՝ Ազնիվ Հրաչյայի ստեղծագործական ժառանգությունը դիտարկելով XIX դարի երկրորդ կեսի հայ պրոֆեսիոնալ թատրոնի պատմական ու գեղարվեստական զարգացման լայն համապատկերում։