Շաքարյան, Արտակ Կառլենի

Շաքարյան, Արտակ Կառլենի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Դևշիրմեն․ քրիստոնյա տղաների հավաքագրումը Օսմանյան կայսրությունում

Աշխատությունը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրությունում գոյություն ունեցած դևշիրմեի՝ քրիստոնյա բնակչությունից տղաների պարբերական հավաքագրման համակարգը, որը կարևոր դեր է ունեցել կայսրության ռազմական, վարչական և հասարակական կառուցվածքի ձևավորման գործում։ Դևշիրմեն օսմանյան պետական կառավարման առանձնահատուկ ինստիտուտներից էր, որի շրջանակում հիմնականում քրիստոնյա հպատակ ժողովուրդների ընտանիքներից հավաքագրվում էին տղաներ, որոնք տեղափոխվում էին պետական վերահսկողության ներքո, դաստիարակվում, կրթություն ստանում և պատրաստվում ծառայության՝ հատկապես ենիչերիների զորամիավորումներում, ինչպես նաև պետական վարչական համակարգում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու այս համակարգի առաջացման պատմական նախադրյալներին, կազմակերպման սկզբունքներին, իրականացման մեխանիզմներին և Օսմանյան պետության շահերի տեսանկյունից դրա նշանակությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի դևշիրմեի ազդեցությունը քրիստոնյա ժողովուրդների, այդ թվում՝ կայսրության կազմում ապրող բալկանյան և այլ քրիստոնյա համայնքների ժողովրդագրական, ընտանեկան, կրոնական ու հասարակական կյանքի վրա։ Տղաների բռնի կամ պետական պարտադրանքով հավաքագրումը ոչ միայն խաթարում էր ընտանիքների բնականոն կյանքը, այլև նրանց կտրում էր իրենց համայնքային, մշակութային և կրոնական միջավայրից՝ ենթարկելով նորաստեղծ պետական ինքնության ձևավորման գործընթացին։ Միևնույն ժամանակ, այդ համակարգի միջոցով Օսմանյան կայսրությունը ձևավորում էր կենտրոնական իշխանությանը ծառայող զինվորական և վարչական վերնախավ, որի ներկայացուցիչները հետագայում կարող էին հասնել բարձր պաշտոնների և զգալի ազդեցություն ունենալ կայսրության քաղաքական ու ռազմական կյանքում։ Նյութը կարևոր է նաև ենիչերիների զորամիավորման պատմությունը, օսմանյան ռազմական կազմակերպվածությունը, պետական կառավարման կենտրոնացման գործընթացը և հպատակ ժողովուրդների նկատմամբ կիրառվող քաղաքականությունը հասկանալու համար։ Դևշիրմեի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Օսմանյան կայսրության բազմաշերտ հասարակական հարաբերությունները, կրոնական պատկանելության և պետական ծառայության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև անհատի ու ընտանիքի ճակատագրի վրա պետական քաղաքականության ունեցած ազդեցությունը։ Պատմական այս երևույթի դիտարկումը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի և Օսմանյան կայսրության մյուս քրիստոնյա ժողովուրդների անցյալի ուսումնասիրության համար, քանի որ այն առնչվում է բռնի ձուլման, ինքնության պահպանման, կրոնական պատկանելության և կայսերական իշխանության հարաբերությունների հիմնահարցերին։ Աշխատությունը արժեքավոր պատմագիտական նյութ է Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականության, ռազմական համակարգի և քրիստոնյա բնակչության պատմական փորձառության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների, ուսանողների, հետազոտողների և պատմության սիրահարների համար։

Updated: 2026-11-19
Դևշիրմեն․ քրիստոնյա տղաների հավաքագրումը Օսմանյան կայսրությունում

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more