Симидчиева, Марта Димитрова

Симидчиева, Марта Димитрова

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Պարսկալեզու խրատական արձակի զարգացման որոշ առանձնահատկություններ XI–XII դարերում (Քաբուս-նամեի, Սիյասաթ-նամեի և Չահար Մակալեի նյութերի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է XI–XII դարերի պարսկալեզու խրատական և դաստիարակչական արձակի ձևավորման, զարգացման ու գրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով միջնադարյան պարսկական գրականության երեք նշանակալի ստեղծագործությունների՝ «Քաբուս-նամեի», «Սիյասաթ-նամեի» և «Չահար Մակալեի» վրա։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ ժամանակաշրջանում պարսկալեզու դիդակտիկ արձակի գաղափարական, բովանդակային և գեղարվեստական բնութագրերը, ներկայացնել դրա զարգացման հիմնական ուղղությունները և ցույց տալ, թե ինչպես են գրական ստեղծագործություններում արտահայտվել միջնադարյան հասարակության բարոյական, կրթական, քաղաքական ու մշակութային պատկերացումները։ Աշխատանքի առանցքում խրատական արձակի՝ որպես գիտելիքի փոխանցման, անհատի դաստիարակության և հասարակական վարքագծի կարգավորման կարևոր միջոցի ուսումնասիրությունն է։ Այս ժանրի ստեղծագործություններում գրական խոսքը միահյուսվում է կյանքի փորձի, իմաստության, բարոյական սկզբունքների և գործնական խորհուրդների հետ՝ ընթերցողին ներկայացնելով ոչ միայն անձնական կատարելագործման, այլև հասարակական հարաբերություններում ճիշտ կողմնորոշվելու ուղիներ։ «Քաբուս-նամեն» առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում պարսկական խրատական գրականության մեջ՝ որպես հայրական խրատների, կենսափորձի և բարոյական ուսուցումների ամբողջություն, որտեղ անդրադարձ է կատարվում մարդու վարքագծին, կրթությանը, մասնագիտական գործունեությանը, հասարակական պարտականություններին և առօրյա կյանքի տարբեր բնագավառներին։ «Սիյասաթ-նամեն» ներկայացնում է պետական կառավարման, իշխանության իրականացման, քաղաքական իմաստության և հասարակական կարգի պահպանման հարցերը՝ արտացոլելով միջնադարյան քաղաքական մտածողության սկզբունքներն ու կառավարչական պատկերացումները։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էր ընկալվում արդար և արդյունավետ իշխանությունը, ինչպիսի նշանակություն էին ստանում կառավարչի անձնական հատկանիշները, պատասխանատվությունը, հեռատեսությունը և ժողովրդի բարօրության ապահովումը։ «Չահար Մակալեն» իր հերթին առանձնանում է գիտության, գրականության, մշակույթի և մտավոր գործունեության տարբեր ոլորտների ներկայացմամբ՝ արժեքավոր պատկերացում տալով միջնադարյան կրթական միջավայրի, գիտնականների ու գրողների հասարակական դերի և մտավոր կյանքի առանձնահատկությունների մասին։ Այս երեք ստեղծագործությունների համադրական դիտարկումը թույլ է տալիս բացահայտել պարսկալեզու դիդակտիկ արձակի ժանրային բազմազանությունը, թեմատիկ ընդգրկումը և արտահայտչամիջոցների առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև խրատական բովանդակության և գեղարվեստական պատումի փոխհարաբերությունը, հեղինակային դիրքորոշման դրսևորումները, պատմական օրինակների, առակների, խրատների, դիտարկումների և կենսափորձի կիրառումը՝ որպես գաղափարների փոխանցման արդյունավետ միջոցներ։ Աշխատանքում ներկայացվող գրական նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են տվյալ ժամանակաշրջանի հեղինակները համադրել բարոյախոսական, փիլիսոփայական, քաղաքական և ճանաչողական խնդիրները՝ ձևավորելով արձակի այնպիսի ավանդույթ, որը միաժամանակ ծառայել է կրթական, դաստիարակչական և գրական նպատակների։ Պատմական ու մշակութային տեսանկյունից ուսումնասիրությունը նշանակալի է պարսկական միջնադարյան գրականության զարգացման օրինաչափությունները, ժամանակաշրջանի հասարակական մտածողությունը և արևելյան գրական ավանդույթների առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր է պարսկական գրականությամբ, միջնադարյան արձակով, արևելյան փիլիսոփայությամբ, քաղաքական մտքի պատմությամբ և դաստիարակչական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ նպաստելով պարսկալեզու գրական ժառանգության և դրա գաղափարական ու գեղարվեստական նշանակության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-21
Պարսկալեզու խրատական արձակի զարգացման որոշ առանձնահատկություններ XI–XII դարերում (Քաբուս-նամեի, Սիյասաթ-նամեի և Չահար Մակալեի նյութերի հիման վրա)

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more