Թարվերդյան, Արսեն Սամվելի

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրության տարածքային կառավարման արդյունավետության բարձրացման տեսական, մեթոդական և կիրառական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ Վայոց ձորի մարզի սոցիալ-տնտեսական, բնական և արտադրական առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գյուղատնտեսական ռեսուրսների տարածքային բաշխման, արտադրության կազմակերպման, մասնագիտացման, ենթակառուցվածքների զարգացման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման վրա։ Գյուղատնտեսական արտադրության տարածքային կառավարումը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված միջոցառումների համակարգ, որի արդյունավետությունը կախված է հողային, ջրային, աշխատանքային, ֆինանսական և նյութատեխնիկական ռեսուրսների նպատակային օգտագործումից, ինչպես նաև յուրաքանչյուր տարածքի բնական ու տնտեսական ներուժին համապատասխան արտադրական կառուցվածքի ձևավորումից։ Քննության են առնվում մարզի գյուղատնտեսության զարգացման վրա ազդող բնակլիմայական և աշխարհագրական պայմանները, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի կառուցվածքը, ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը, բնակավայրերի տեղաբաշխումը և արտադրանքի իրացման շուկաներից հեռավորությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լեռնային և սահմանափակ հողային ռեսուրսներ ունեցող տարածքներում արտադրության արդյունավետ կազմակերպման խնդիրներին։ Կարևորվում է տարբեր համայնքների գյուղատնտեսական ներուժի գնահատումը և դրանց համար առավել նպատակահարմար մասնագիտացման ուղղությունների որոշումը։ Դիտարկվում են բուսաբուծության և անասնաբուծության զարգացման հնարավորությունները, դրանց միջև արդյունավետ հարաբերակցության ձևավորումը և տեղական բնական պայմաններին համապատասխան արտադրատեսակների ընտրությունը։ Առանձին նշանակություն է տրվում խաղողագործության, պտղաբուծության և գյուղատնտեսական այլ մասնագիտացված ճյուղերի զարգացման հնարավորություններին՝ հաշվի առնելով դրանց տնտեսական արդյունավետությունը, վերամշակման ներուժը և շուկայական պահանջարկը։ Ուսումնասիրվում է գյուղացիական տնտեսությունների կառուցվածքը, դրանց արտադրական չափերը, ռեսուրսային ապահովվածությունը և կառավարման առանձնահատկությունները։ Փոքր և մասնատված տնտեսությունների պայմաններում կարևորվում են համագործակցության և կոոպերացիայի մեխանիզմները, որոնք կարող են հնարավորություն տալ համատեղ օգտագործել գյուղատնտեսական տեխնիկան, պահեստային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքները, կազմակերպել արտադրանքի վերամշակումն ու իրացումը և նվազեցնել առանձին արտադրողների ծախսերը։ Քննության են առնվում նաև գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության գնահատման տնտեսական ցուցանիշները՝ արտադրողականությունը, ինքնարժեքը, եկամտաբերությունը, աշխատանքի արտադրողականությունը և օգտագործվող ռեսուրսների վերադարձելիությունը։ Տարածքային տարբերությունների համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առավել արդյունավետ տնտեսավարման ձևերը և այն գործոնները, որոնք սահմանափակում են առանձին համայնքների գյուղատնտեսական զարգացումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, հողերի մասնատվածության, չմշակվող տարածքների և հողի բերրիության պահպանման խնդիրներին։ Կարևորվում են հողերի նպատակային օգտագործման, մշակաբույսերի տեղաբաշխման և հողային հարաբերությունների կառավարման այնպիսի մեխանիզմները, որոնք կարող են նպաստել արտադրական ներուժի առավել ամբողջական իրացմանը։ Ջրային ռեսուրսների կառավարումը ևս դիտարկվում է որպես գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության կարևոր պայման։ Ուսումնասիրվում են ոռոգման համակարգերի վիճակը, ջրի հասանելիության տարածքային տարբերությունները, ջրախնայող տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները և ոռոգման ենթակառուցվածքների կատարելագործման նշանակությունը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական տեխնիկայի, պարարտանյութերի, սերմերի, տնկանյութի և արտադրության այլ միջոցների հասանելիության խնդիրները։ Նյութատեխնիկական ապահովման բարելավումը կապվում է ինչպես արտադրողականության բարձրացման, այնպես էլ արտադրանքի որակի և մրցունակության ապահովման հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում գյուղատնտեսական արտադրանքի պահպանման, վերամշակման, տեղափոխման և իրացման համակարգերի զարգացմանը։ Արտադրության արդյունավետությունը չի սահմանափակվում միայն բերքատվության կամ արտադրանքի ծավալի աճով, քանի որ վերջնական տնտեսական արդյունքի վրա էական ազդեցություն ունեն հետբերքահավաքային կորուստները, շուկաների հասանելիությունը, լոգիստիկ ծախսերը և արտադրողի մասնակցությունը ավելացված արժեքի ձևավորման հետագա փուլերին։ Այդ պատճառով կարևորվում է գյուղատնտեսության և վերամշակող արդյունաբերության միջև կապերի ամրապնդումը։ Դիտարկվում են նաև տեղական ապրանքանիշերի ձևավորման, արտադրանքի որակի բարձրացման և ներքին ու արտաքին շուկաներում մրցունակության ամրապնդման հնարավորությունները։ Աշխատությունում կարևոր տեղ է հատկացվում պետական և տարածքային կառավարման մարմինների դերակատարությանը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական քաղաքականության իրականացման, պետական աջակցության ծրագրերի, ներդրումային նախաձեռնությունների և համայնքային կառավարման գործիքների արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Տարածքային կառավարումը ենթադրում է ընդհանուր պետական քաղաքականության համապատասխանեցում կոնկրետ մարզի և համայնքների առանձնահատկություններին, որպեսզի ֆինանսական ու կազմակերպական աջակցությունը ուղղվի առավել հիմնավորված և հեռանկարային ծրագրերին։ Ուսումնասիրվում են նաև գյուղական բնակչության զբաղվածության, եկամուտների և սոցիալական կայունության խնդիրները, քանի որ գյուղատնտեսության զարգացումը մարզում սերտորեն կապված է գյուղական բնակավայրերի կենսունակության հետ։ Արտադրության արդյունավետության բարձրացումը կարող է նպաստել նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը, բնակչության եկամուտների աճին և գյուղական տարածքներից արտագաղթի տնտեսական պատճառների մեղմմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գյուղատնտեսական արտադրության և տարածաշրջանի այլ տնտեսական ճյուղերի փոխկապակցմանը։ Գյուղատնտեսությունը կարող է համագործակցել սննդի վերամշակման, զբոսաշրջության, ծառայությունների և փոքր ձեռնարկատիրության հետ՝ ձևավորելով տեղական տնտեսական զարգացման փոխկապակցված համակարգ։ Հատկապես կարևոր կարող է լինել գյուղական և գաստրոնոմիական զբոսաշրջության կապը տեղական գյուղատնտեսական արտադրանքի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել արտադրողների իրացման ուղիները և բարձրացնել տեղական արտադրանքի ավելացված արժեքը։ Կառավարման արդյունավետության կատարելագործման ուղղությունները կարող են ներառել տարածքային մասնագիտացման հիմնավորում, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացում, խորհրդատվական և տեղեկատվական ծառայությունների ընդլայնում, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրում, ներդրումային ծրագրերի խթանում և արտադրող-վերամշակող-շուկա կապերի ամրապնդում։ Կարևորվում է նաև տվյալների վրա հիմնված կառավարման համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա գնահատել համայնքների արտադրական ներուժը, կանխատեսել զարգացման միտումները և առավել հիմնավորված որոշումներ ընդունել ռեսուրսների բաշխման վերաբերյալ։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է մարզային և համայնքային մակարդակներում գյուղատնտեսական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման, տեղական ռեսուրսների առավել ամբողջական օգտագործման և գյուղատնտեսական արտադրության կայուն զարգացման համար համապատասխան առաջարկությունների մշակման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, գյուղատնտեսության կառավարման, տարածքային զարգացման և գյուղական տնտեսության ոլորտների մասնագետների, տնտեսագետների, պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։