Տեր-Ղևոնդյան, Վահան Արամի

History

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի և Այյուբյան պետությունների միջև քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական, տնտեսական և մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի այն ժամանակաշրջանն է, երբ Կիլիկյան Հայաստանը և տարածաշրջանի մահմեդական քաղաքական միավորները, հատկապես Այյուբյան իշխանությունները, գտնվում էին բարդ և փոփոխական աշխարհաքաղաքական միջավայրում։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտելու երկու կողմերի հարաբերությունների զարգացման հիմնական փուլերը, դրանց վրա ազդող գործոնները և փոխադարձ կապերի առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակի վերլուծությունը, քանի որ Կիլիկյան Հայաստանի և Այյուբյան պետությունների հարաբերությունները պայմանավորված էին ոչ միայն երկկողմ շահերով, այլև Մերձավոր Արևելքում ձևավորվող ուժերի հարաբերակցությամբ, խաչակրաց արշավանքների ընթացքով, սելջուկյան և այլ իշխանությունների ազդեցությամբ ու տարածքային մրցակցությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական բախումներին և դաշինքներին, սահմանային տարածքների նկատմամբ վերահսկողության խնդիրներին, ամրոցների և ռազմավարական ճանապարհների նշանակությանը։ Կիլիկյան Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը այն դարձնում էր տարածաշրջանային կարևոր դերակատար, իսկ Այյուբյան պետությունների ընդարձակ քաղաքական ազդեցությունը նրանց հարաբերությունները վերածում էր Մերձավոր Արևելքի ընդհանուր ռազմաքաղաքական գործընթացների կարևոր բաղադրիչի։ Դիվանագիտական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել բանակցությունների, խաղաղության պայմանավորվածությունների, փոխադարձ համաձայնությունների և քաղաքական շահերի համադրման մեխանիզմները։ Միաժամանակ աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել այն իրավիճակները, երբ ռազմական հակամարտությունը փոխարինվել է ժամանակավոր համագործակցությամբ կամ քաղաքական փոխզիջումներով։ Տնտեսական կապերի տեսանկյունից կարևոր են առևտրական ուղիները, քաղաքների և նավահանգիստների նշանակությունը, ապրանքների շրջանառությունը և տարածաշրջանային տնտեսական փոխկապակցվածությունը։ Մշակութային շփումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ տարբեր հասարակությունների միջև հաղորդակցությանը, փոխազդեցություններին և փոխադարձ ազդեցություններին՝ չսահմանափակվելով միայն ռազմական ու քաղաքական հարաբերություններով։ Աշխատության աղբյուրագիտական հիմքը կարող են կազմել հայկական, արաբական, ինչպես նաև այլ միջնադարյան հեղինակների վկայությունները, տարեգրությունները, ժամանակագրությունները և պատմական այլ նյութեր, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի իրադարձությունների ավելի ամբողջական պատկերը։ Հետազոտության կարևոր արժեքներից է տարբեր աղբյուրների համեմատական քննությունը, քանի որ նույն իրադարձությունները տարբեր քաղաքական և մշակութային միջավայրերում կարող էին ներկայացվել տարբեր մեկնաբանություններով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել Կիլիկյան Հայաստանի պատմությամբ, միջնադարյան Հայաստանի, Մերձավոր Արևելքի և իսլամական աշխարհի պատմությամբ, ինչպես նաև խաչակրաց ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերություններով զբաղվող մասնագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Կիլիկյան Հայաստանի և Այյուբյան պետությունների հարաբերությունները ներկայացնում է որպես միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի բազմաշերտ քաղաքական համակարգի մաս՝ միաժամանակ դիտարկելով ռազմական հակամարտությունները, դիվանագիտական փոխհարաբերությունները, տնտեսական կապերը և տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցությունը։