Տոնիկյան, Արման Սամվելի

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերում վարկային պորտֆելի կառավարման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև վարկային գործունեության արդյունավետության բարձրացման և ռիսկերի կառավարման համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում են առևտրային բանկերի վարկային պորտֆելի ձևավորման, կառուցվածքի, որակի գնահատման, դիվերսիֆիկացման և վերահսկողության առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի բանկային համակարգի զարգացման միտումները, ֆինանսական շուկայի առանձնահատկությունները և մակրոտնտեսական միջավայրի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային պորտֆելի կառավարման տնտեսական էությանը, դրա հիմնական սկզբունքներին, նպատակներին և գործառույթներին, ինչպես նաև բանկերի ֆինանսական կայունության, իրացվելիության, շահութաբերության և մրցունակության ապահովման գործում վարկային քաղաքականության ունեցած նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են վարկային ռիսկերի առաջացման պատճառները, դրանց բացահայտման, չափման, գնահատման և նվազեցման մեխանիզմները, վարկառուների վճարունակության ու վարկունակության գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև վարկային պարտավորությունների կատարման նկատմամբ շարունակական վերահսկողության կազմակերպման հարցերը։ Քննարկվում են վարկային պորտֆելի կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ ըստ վարկավորման ոլորտների, վարկատեսակների, ժամկետայնության, արժույթի, ապահովվածության և վարկառուների խմբերի։ Կարևորվում է խնդրահարույց և չաշխատող վարկերի կառավարման, ժամկետանց պարտավորությունների նվազեցման, վարկային կորուստների կանխատեսման և հնարավոր կորուստների համար պահուստների ձևավորման արդյունավետ մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից սահմանվող կարգավորող պահանջներին, բանկային վերահսկողության գործիքներին, կապիտալի համարժեքության և ռիսկերի կառավարման միջազգային չափանիշներին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը առևտրային բանկերի վարկային քաղաքականության վրա։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում վարկային պորտֆելի որակի գնահատման ֆինանսական ցուցանիշները, վարկային ներդրումների եկամտաբերության և ռիսկայնության փոխհարաբերությունները, ակտիվների կենտրոնացման սահմանափակումները և պորտֆելի օպտիմալ կառուցվածքի ձևավորման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են նաև տնտեսական աճի, գնաճի, տոկոսադրույքների, փոխարժեքների տատանումների և ֆինանսական շուկայի անկայունության ազդեցությունները բանկերի վարկային գործունեության և վարկառուների պարտավորությունների սպասարկման կարողության վրա։ Կարևորվում է ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, թվային բանկային համակարգերի, վարկային գնահատման ավտոմատացված գործիքների, տվյալների վերլուծության և կանխատեսման մոդելների կիրառումը վարկային պորտֆելի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև վարկավորման ընթացակարգերի կատարելագործման, ներքին վերահսկողության համակարգերի ամրապնդման, վարկային որոշումների կայացման արդյունավետության բարձրացման և բանկային ռիսկերի կառավարման միջազգային առաջավոր փորձի տեղայնացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում վարկային պորտֆելի դիվերսիֆիկացման, ռիսկերի վաղ հայտնաբերման, ֆինանսական կայունության ամրապնդման և վարկային ռեսուրսների արդյունավետ տեղաբաշխման ուղղությամբ կիրառելի մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ պատկերացում կազմելու Հայաստանի առևտրային բանկերի վարկային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունների, վարկային պորտֆելի կառավարման արդյունավետության վրա ազդող գործոնների և բանկային համակարգի զարգացման հեռանկարների մասին։ Աշխատությունն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով բանկային կառավարման, ֆինանսական վերլուծության, վարկային ռիսկերի գնահատման և ֆինանսական միջնորդության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսաբանների, բանկային համակարգի աշխատակիցների, վարկային մասնագետների, ռիսկերի կառավարիչների, ֆինանսական վերլուծաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի գործունեությամբ ու զարգացման հեռանկարներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։