Վարդանյան, Արա Սուրենի

Culture

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային Հայաստանի շրջանում կառուցված և գործող թատերական շենքերի ճարտարապետության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրանց ձևավորման պատմական, գեղարվեստական, գործառական և քաղաքաշինական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես են խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարական, մշակութային և սոցիալական գործընթացներն արտահայտվել թատրոնների ճարտարապետական կերպարում և ինչպես են թատերական շենքերը դարձել քաղաքային միջավայրի ու մշակութային կյանքի կարևոր բաղադրիչներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում թատրոնի՝ որպես հասարակական շենքի առանձնահատուկ գործառույթին, քանի որ այն միավորում է ներկայացումների համար նախատեսված բեմական տարածքը, հանդիսատեսի դահլիճը, նախասրահները, սպասարկման և վարչական հատվածները, դերասանական ու տեխնիկական օժանդակ տարածքները։ Այս բազմազան գործառույթների համադրումը պահանջում է հատուկ ծավալատարածական լուծումներ, որոնք անմիջականորեն ազդում են շենքի արտաքին կերպարի և ներքին կազմակերպման վրա։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել խորհրդահայ թատրոնների նախագծման սկզբունքները, հատակագծային կառուցվածքը, բեմի և հանդիսասրահի փոխհարաբերությունը, մուտքային և հանրային տարածքների կազմակերպումը, ինչպես նաև շենքերի կապը հարակից հրապարակների, փողոցների և քաղաքային կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ճարտարապետական ոճերի և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությունը։ Խորհրդային Հայաստանի տարբեր ժամանակաշրջաններում թատերական շենքերի արտաքին տեսքի վրա ազդեցություն են ունեցել դասական ճարտարապետության ավանդույթները, խորհրդային մոդեռնիզմը, ազգային ճարտարապետական ժառանգության վերաիմաստավորումը և ժամանակի նորարարական շինարարական մոտեցումները։ Այդ համատեքստում ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային ձևերի և խորհրդային ճարտարապետական գաղափարախոսության փոխազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տեղական շինանյութերի, դեկորատիվ տարրերի, քանդակային հարդարանքի, ճակատների կոմպոզիցիայի և շենքերի մասշտաբային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Թատերական շենքերի ճարտարապետական կերպարը հաճախ պայմանավորված է եղել ոչ միայն դրանց ֆունկցիոնալ պահանջներով, այլև տվյալ քաղաքի մշակութային նշանակությամբ և հասարակական տարածքում շենքին հատկացված դերով։ Այդ պատճառով թատրոնները շատ դեպքերում ձևավորել են քաղաքային կարևոր տեսողական և կոմպոզիցիոն առանցքներ՝ հանդես գալով որպես հանրային կյանքի կենտրոններ և քաղաքային ինքնության արտահայտման միջոցներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր քաղաքներում կառուցված թատերական շենքերի համեմատական վերլուծությանը՝ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Այդպիսի համադրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու խորհրդահայ թատերական ճարտարապետության զարգացման փուլերին, նախագծային մտածողության փոփոխություններին և նոր տեխնոլոգիական ու ֆունկցիոնալ պահանջների ազդեցությանը։ Առանձին կարևորություն ունի շենքերի պահպանության և մշակութային ժառանգության տեսանկյունը, քանի որ խորհրդային շրջանի բազմաթիվ թատերական կառույցներ այսօր էլ շարունակում են կատարել իրենց մշակութային գործառույթը և հանդիսանում են տվյալ ժամանակաշրջանի ճարտարապետական ժառանգության արժեքավոր օրինակներ։ Դրանց վերականգնումը, արդիականացումը և սկզբնական ճարտարապետական կերպարի պահպանումը պահանջում են պատմական արժեքի և ժամանակակից տեխնիկական պահանջների հավասարակշռված համադրում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը խորհրդահայ թատերական շենքերը դիտարկում է ոչ միայն որպես ներկայացումների համար նախատեսված կառույցներ, այլև որպես ճարտարապետական, մշակութային և քաղաքաշինական նշանակություն ունեցող համալիրներ, որոնց միջոցով արտահայտվել են տվյալ ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումները, հասարակական պահանջները և ազգային մշակութային ինքնության դրսևորումները։ Այն կարող է հետաքրքրել ճարտարապետության պատմությամբ, թատրոնի ճարտարապետությամբ, քաղաքաշինությամբ, մշակութային ժառանգության պահպանությամբ և խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին և հետազոտողներին։