Յազըճյան, Գևորգ

Յազըճյան, Գևորգ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Կարսի անկման խորքային պատճառները 1920 թվականին

Աշխատությունը նվիրված է 1920 թվականին Կարսի անկման պատմական, քաղաքական, ռազմական և ռազմավարական նախադրյալների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այն խորքային հանգամանքները, որոնք հանգեցրին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող այս քաղաքի կորստին։ Գրքում քննության են առնվում Հայաստանի Հանրապետության պետականության կայացման բարդ պայմանները, տարածաշրջանում ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, հայ-թուրքական հարաբերությունների սրումը, թուրքական ազգային շարժման ծավալումը և Հայաստանի արտաքին քաղաքական ու ռազմական դրության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կարսի ռազմավարական նշանակությանը, քաղաքի պաշտպանության կազմակերպմանը, հայկական բանակի մարտունակությանը, զինված ուժերի կառավարման արդյունավետությանը, հրամանատարական կազմի գործունեությանը և պաշտպանական համակարգի խոցելի կողմերին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արտաքին քաղաքական զարգացումների և ներքին պետական խնդիրների փոխկապակցվածության դիտարկումը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես միջազգային հարաբերությունների փոփոխությունները, դիվանագիտական մեկուսացումը, ռազմական և տնտեսական սահմանափակումները, ներքաղաքական տարաձայնություններն ու պետական կառավարման դժվարությունները կարող էին ազդել երկրի պաշտպանունակության վրա։ Կարսի անկումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին ռազմական գործողության կամ մարտադաշտում կրած պարտության հետևանք, այլև որպես մի շարք երկարատև քաղաքական, դիվանագիտական, կազմակերպչական և ռազմավարական խնդիրների համադրման արդյունք։ Կարևոր տեղ է հատկացվում թուրքական ռազմական գործողությունների պայմանների, ուժերի հարաբերակցության, հարձակման կազմակերպման, հայկական պաշտպանության թուլությունների և իրադարձությունների զարգացման վրա ազդած որոշումների վերլուծությանը։ Պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ռազմական պարտության և պետական ճգնաժամի միջև գոյություն ունեցող կապերը, գնահատելու քաղաքական ղեկավարության ու ռազմական հրամանատարության պատասխանատվության հարցերը և հասկանալու, թե ինչու չհաջողվեց արդյունավետորեն դիմակայել արտաքին ռազմական սպառնալիքին։ Աշխատությունն արժեքավոր է նաև Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմության առավել լայն համատեքստում, քանի որ Կարսի կորուստը կապված էր ոչ միայն երկրի տարածքային ամբողջականության և սահմանների անվտանգության, այլև պետական ինքնիշխանության, ազգային անվտանգության համակարգի և հետագա քաղաքական զարգացումների հետ։ Այն նպաստում է 1920 թվականի հայ ժողովրդի և հայկական պետականության առջև ծառացած մարտահրավերների առավել խորքային ընկալմանը, հնարավորություն է տալիս տարբերակելու պարտության անմիջական ռազմական պատճառները դրա երկարաժամկետ քաղաքական ու կառուցվածքային նախադրյալներից և վերաիմաստավորելու պատմական որոշումների նշանակությունը պետականության պահպանման տեսանկյունից։ Գիրքը կարևոր ճանաչողական և վերլուծական արժեք ունի հայոց նորագույն պատմությամբ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գործունեությամբ, հայ-թուրքական հարաբերություններով, ռազմական պատմությամբ և տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ խթանելով Կարսի անկման պատմական հանգամանքների, ազգային անվտանգության խնդիրների և պետականության պահպանման դասերի առավել խորքային ուսումնասիրությունը։

Updated: 2026-11-21
Կարսի անկման խորքային պատճառները 1920 թվականին

Free

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more