Зеленев, Евгений Ильич

Зеленев, Евгений Ильич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օսմանիզմի դոկտրինան և դրա դերը Սիրիայի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի սկիզբ)

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբը Օսմանյան կայսրության հասարակական և քաղաքական կյանքում կարևոր դեր ունեցած օսմանիզմի գաղափարախոսության ուսումնասիրությանը և դրա ազդեցությանը Սիրիայի քաղաքական, հասարակական ու ազգային գործընթացների վրա։ Օսմանիզմը դիտարկվում է որպես կայսրության միասնականության պահպանմանն ուղղված պետական-քաղաքական գաղափարախոսություն, որի հիմնական նպատակներից էր տարբեր էթնիկական, կրոնական և մշակութային համայնքների միավորումը մեկ ընդհանուր օսմանյան քաղաքական ինքնության շուրջ։ Այս գաղափարախոսությունը ձևավորվեց Օսմանյան կայսրության խորացող ներքին ճգնաժամի, վարչական վերափոխումների, ազգային ինքնագիտակցության աճի և եվրոպական քաղաքական ու գաղափարական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օսմանիզմի ձևավորման պատմական նախադրյալներին, գաղափարական հիմքերին, զարգացման փուլերին և կայսրության պետական քաղաքականության մեջ դրա ունեցած նշանակությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է օսմանյան իշխանությունների իրականացրած բարեփոխումների և կենտրոնացման քաղաքականության դիտարկումը՝ հատկապես Թանզիմաթի ժամանակաշրջանի ու 1876 թվականի սահմանադրական շարժման համատեքստում։ Քննության են առնվում քաղաքացիական հավասարության, ընդհանուր պետական պատկանելության, կայսրության ժողովուրդների իրավական կարգավիճակի և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման գաղափարները, ինչպես նաև դրանց գործնական կիրառման հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին նշանակություն ունի Սիրիայի պատմական միջավայրի ուսումնասիրությունը, քանի որ այն Օսմանյան կայսրության կարևորագույն արաբական նահանգներից էր՝ առանձնանալով իր բազմազան հասարակական կառուցվածքով, կրոնական համայնքներով, քաղաքային կենտրոններով, տնտեսական կապերով և ձևավորվող մտավորական ու քաղաքական շրջանակներով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին օսմանիզմի գաղափարները տարածվում սիրիական հասարակության տարբեր շերտերում, ինչպիսի արձագանք էին առաջացնում տեղական քաղաքական և մտավորական շրջանակներում, ինչպես էին փոխազդում ավանդական հասարակական հարաբերությունների, կրոնական պատկանելության և արաբական մշակութային ինքնագիտակցության հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կենտրոնական իշխանությունների և տեղական հասարակական ուժերի հարաբերություններին, վարչական կառավարման առանձնահատկություններին, քաղաքական մասնակցության հնարավորություններին և սիրիական հասարակության ներսում ընթացող փոփոխություններին։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է նաև օսմանիզմի և ձևավորվող արաբական ազգային գիտակցության փոխհարաբերության բացահայտումը։ XIX դարի երկրորդ կեսին կրթության, մամուլի, գրականության և հասարակական մտքի զարգացմանը զուգընթաց արաբական մտավորական շրջանակներում աստիճանաբար մեծանում էր լեզվական, մշակութային և պատմական ինքնության գիտակցումը։ Այս գործընթացը նոր բովանդակություն էր հաղորդում կայսրության միասնականության գաղափարին և առաջ բերում հարցեր արաբական հասարակության քաղաքական իրավունքների, ինքնուրույնության ու կայսրության կազմում նրա տեղի վերաբերյալ։ Այդ համատեքստում օսմանիզմը ներկայացվում է ոչ միայն որպես պետական գաղափարախոսություն, այլև որպես հասարակական տարբեր ուժերի, քաղաքական շահերի և ինքնության պատկերացումների փոխազդեցության կարևոր գործոն։ Աշխատության պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն օսմանյան քաղաքականության ուսումնասիրությունը համադրում է Սիրիայի ներքին հասարակական զարգացումների հետ՝ բացահայտելով կայսերական գաղափարախոսության և տեղական քաղաքական իրականության միջև առկա կապերն ու հակասությունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Մերձավոր Արևելքի նոր շրջանի պատմության, Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակների, արաբական ազգային շարժումների ձևավորման և սիրիական հասարակության քաղաքական ինքնագիտակցության զարգացման գործընթացները հասկանալու համար։ Նյութը հատկապես արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և Օսմանյան կայսրության ու արաբական աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով ավելի խորությամբ ընկալելու այն պատմական և գաղափարական գործընթացները, որոնք նախապատրաստեցին տարածաշրջանի հետագա քաղաքական վերափոխումները։

Updated: 2026-11-20
Օսմանիզմի դոկտրինան և դրա դերը Սիրիայի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի սկիզբ)

Free

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more