Հանքային խտանյութերից և երկրորդային ելանյութերից կապարի կորզման և ռաֆինացման տեխնոլոգիայի մշակումը

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտի արհեստական ջրային էկոհամակարգերում բնակվող ձկների հելմինթային ֆաունայի ուսումնասիրմանը և ջրամբարների մակաբուծաբանական վիճակի գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ձկների մոտ հանդիպող մակաբույծ որդերի տեսակային կազմը, տարածվածությունը, տարբեր ձկնատեսակների վարակվածության առանձնահատկությունները և դրանց կապը ջրային միջավայրի էկոլոգիական պայմանների հետ են։ Քննվում է արհեստական ջրամբարների ձևավորման և շահագործման ազդեցությունը մակաբույծների կենսաշրջանների, միջանկյալ ու վերջնական տերերի փոխհարաբերությունների և հելմինթների տարածման օրինաչափությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր ջրային տարածքներում հելմինթային ֆաունայի համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մակաբուծաբանական իրավիճակի տարածական տարբերությունները և դրանց վրա ազդող կենսաբանական ու էկոլոգիական գործոնները։ Ուսումնասիրվում են ձկների տեսակը, տարիքը, սննդային առանձնահատկությունները, բնակության պայմանները և սեզոնային փոփոխությունները՝ որպես վարակվածության բնույթի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայտնաբերվող հելմինթների կենսաբանական առանձնահատկությունների և զարգացման ցիկլերի վերլուծությունը՝ հաշվի առնելով ջրային անողնաշարավորների, ձկների և այլ կենդանիների մասնակցությունը մակաբույծների շրջանառությանը։ Հելմինթոլոգիական գնահատումը դիտարկվում է նաև որպես ջրային էկոհամակարգերի կենսաբանական վիճակի ուսումնասիրման բաղադրիչ, քանի որ մակաբույծների կազմն ու տարածվածությունը կարող են արտացոլել ջրամբարում ձևավորված սննդային կապերը և կենդանական համայնքների կառուցվածքը։ Անդրադարձ է կատարվում ձկնաբուծական նշանակություն ունեցող ջրային տարածքներում մակաբուծային հիվանդությունների վերահսկման կարևորությանը և դրանց հնարավոր ազդեցությանը ձկների կենսունակության ու տնտեսապես կարևոր պոպուլյացիաների վիճակի վրա։ Տարբեր ջրամբարների տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բնութագրելու Արարատյան դաշտի արհեստական ջրային համակարգերի հելմինթաբանական առանձնահատկությունները և առանձնացնելու առավել բնորոշ մակաբուծաբանական գործոնները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հելմինթաբանության, ձկնաբանության, մակաբուծաբանության և ջրային էկոլոգիայի մոտեցումները՝ ձկների մակաբույծ ֆաունայի և արհեստական ջրամբարների էկոլոգամակաբուծաբանական վիճակի համալիր գնահատման նպատակով։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող նախադպրոցական երեխաների շրջանում փոխօգնության կարողությունների ձևավորմանը, դրանց զարգացման համար կիրառվող միջոցներին և մանկավարժական մեթոդներին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում երեխայի սոցիալական վարքի, համագործակցելու ունակության, դիմացինին աջակցելու և ընդհանուր գործունեության մեջ ներգրավվելու հմտությունների զարգացումն է։ Փոխօգնությունը նախադպրոցական տարիքում կարևոր սոցիալական կարողություն է, քանի որ այն նպաստում է երեխաների միջև դրական հարաբերությունների ձևավորմանը, հաղորդակցման զարգացմանը, խմբային գործունեությանը մասնակցելուն և սեփական ու ուրիշների կարիքները հասկանալուն։ Հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխաների դեպքում այդ կարողությունների ձևավորումը կարող է պահանջել ավելի նպատակային, հետևողական և երեխայի անհատական հնարավորություններին համապատասխան կազմակերպված աշխատանք։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել խաղային գործունեությունը, համատեղ առաջադրանքները, զույգերով և փոքր խմբերով աշխատանքը, մեծահասակի օրինակով սովորելը, խրախուսումը, իրավիճակային վարժությունները և սոցիալական փոխազդեցությունը զարգացնող տարբեր մանկավարժական միջոցներ։ Կարևոր նշանակություն է տրվում այնպիսի միջավայրի ստեղծմանը, որտեղ երեխան կարող է աստիճանաբար սովորել օգնություն առաջարկել, ընդունել ուրիշի օգնությունը, կիսվել նյութերով, հերթով կատարել գործողություններ, համագործակցել ընդհանուր նպատակի հասնելու համար և արձագանքել ընկերոջ դժվարություններին։ Մեթոդների արդյունավետ կիրառումը ենթադրում է առաջադրանքների աստիճանական բարդացում, կրկնություն, տեսանելի և հասանելի ցուցումներ, դրական ամրապնդում և յուրաքանչյուր երեխայի անհատական առաջընթացի մշտական դիտարկում։ Այս գործընթացում կարևոր է նաև մանկավարժի և ընտանիքի համագործակցությունը, քանի որ փոխօգնության վարքային հմտությունները առավել արդյունավետ են ամրապնդվում այն դեպքում, երբ դրանք կիրառվում են ոչ միայն կրթական միջավայրում, այլև առօրյա իրավիճակներում։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունն այն է, որ ներկայացվող մոտեցումները կարող են նպաստել երեխաների սոցիալական ներառմանը, ինքնուրույնության և հաղորդակցական ակտիվության բարձրացմանը, ինչպես նաև հասակակիցների հետ ավելի դրական և համագործակցային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Արդյունքում փոխօգնության կարողությունների նպատակային զարգացումը դիտարկվում է որպես երեխայի սոցիալական և անձնային զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը կարող է ձևավորվել համակարգված մանկավարժական աշխատանքի, համապատասխան խաղերի, վարժությունների և աջակցող միջավայրի միջոցով։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակային իմաստ արտահայտող շարահյուսական կառուցվածքների հոմանիշային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը ժամանակակից անգլերենում։ Ներկայացվում են ժամանակային կապերի արտահայտման տարբեր քերականական միջոցները, դրանց կառուցվածքային և իմաստաբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր ձևերի կիրառման պայմանները խոսքում և գրավոր տեքստերում։ Վերլուծվում են ժամանակային նախադասությունների, դարձվածքների և այլ շարահյուսական միավորների փոխարինելիության հնարավորությունները, դրանց իմաստային նրբերանգները և հաղորդակցական գործառույթները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են անգլերենի քերականական համակարգում ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման բազմազան եղանակները՝ ընդգծելով լեզվական ընտրության դերը և համատեքստի ազդեցությունը։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանիչների, դասախոսների, ուսանողների և ժամանակակից անգլերենի կառուցվածքով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

History

Աշխատությունը վերաբերում է Բուկովինայում բնակվող հայերին՝ ներկայացնելով արևելահայության ներկայությունը տարածաշրջանում և այդ համայնքի պատմական ու հասարակական առանձնահատկությունները։ Այն կարևոր նյութ է հայ գաղթօջախների ձևավորման, բնակության աշխարհագրության և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների հետ հայերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Բուկովինան՝ որպես Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի պատմական տարածաշրջան, եղել է բազմազգ միջավայր, որտեղ բնակվել են տարբեր ծագում և լեզվամշակութային ավանդույթներ ունեցող համայնքներ։ Այս համատեքստում հայերի ներկայության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նրանց համայնքային կազմակերպվածությանը, ազգային ինքնության պահպանմանը, կրոնական ու մշակութային կյանքին և տեղական հասարակության մեջ ունեցած դերին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ինչպես հայ գաղթօջախների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, այնպես էլ սփյուռքագիտության, ազգագրության և տարածաշրջանային պատմության մասնագետներին։ Այն նաև արժեքավոր է հայ ժողովրդի պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից, քանի որ ուշադրություն է հրավիրում հայկական համայնքների գոյության վրա Հայաստանի սահմաններից դուրս և ընդգծում տարբեր երկրներում ու տարածաշրջաններում հայության ձևավորած պատմամշակութային ներկայությունը։

Other Subjects

Նյութը ներկայացնում է 2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված քաղաքական և մարդասիրական իրավիճակը՝ կենտրոնանալով Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից տարածաշրջանի նախկին ղեկավարների նկատմամբ ձեռնարկված իրավական գործողությունների, ՄԱԿ-ի առաքելության ժամանման և հայ բնակչության զանգվածային տեղահանության վրա։ Հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է նախկին ղեկավար Արայիկ Հարությունյանի նկատմամբ Ադրբեջանի գլխավոր դատախազության կողմից հայտարարված հետախուզմանը և նրան ներկայացված մեղադրանքներին, որոնք ադրբեջանական կողմը կապում էր 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ։ Նյութում այս զարգացումները դիտարկվում են Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի նկատմամբ վերահսկողության հաստատման գործընթացի և տասնամյակներ շարունակվող հակամարտության նոր փուլի համատեքստում։ Առանձին տեղ է հատկացվում 2023 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած ադրբեջանական ռազմական գործողությունից հետո ստեղծված իրավիճակին, որի հետևանքով Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ճնշող մեծամասնությունը տեղափոխվեց Հայաստան։ Ներկայացվում են մարդկանց տեղաշարժի ծավալները, ճանապարհին առաջացած մարդասիրական դժվարությունները և սեփական բնակավայրերը լքելու պատճառների վերաբերյալ հակադիր քաղաքական գնահատականները։ Հայաստանի իշխանությունները տեղի ունեցածը բնութագրում էին որպես էթնիկ զտում, մինչդեռ Ադրբեջանի իշխանությունները մերժում էին այդ գնահատականը և պնդում, որ բնակչության հեռանալը կամավոր որոշում էր։ Կարևոր թեմաներից է նաև ՄԱԿ-ի պատվիրակության այցը տարածաշրջան, որը կազմակերպության առաջին նման առաքելությունն էր այնտեղ շուրջ երեք տասնամյակի ընթացքում։ Դիտարկվում են առաքելության նպատակները, դրա ժամանման ժամանակ ստեղծված ժողովրդագրական իրավիճակը և տեղական ներկայացուցիչների քննադատական գնահատականները՝ կապված այն հանգամանքի հետ, որ այցի պահին բնակչության մեծ մասն արդեն հեռացել էր։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նախկին պաշտոնյաների ձերբակալություններին և Լեռնային Ղարաբաղի նախկին քաղաքական կառույցների հետագա ճակատագրին։ Նյութը կարևոր է 2023 թվականի իրադարձությունների ժամանակագրությունը, տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը և միջազգային կառույցների արձագանքը հասկանալու համար։ Այն միաժամանակ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են միջազգային լրատվամիջոցներում ներկայացվել հակամարտության քաղաքական, իրավական և մարդասիրական կողմերը, ինչպես նաև կողմերի հակադիր դիրքորոշումները։ Որպես ժամանակակից լրատվական աղբյուր՝ նյութը կարող է օգտագործվել այլ միջազգային զեկույցների, պաշտոնական հայտարարությունների և հետազոտությունների հետ համադրությամբ՝ իրադարձությունների ավելի ամբողջական և բազմակողմանի ուսումնասիրության նպատակով։ Այն կարող է օգտակար լինել Արցախի պատմության, Հարավային Կովկասի քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների, հակամարտությունների ուսումնասիրության, հարկադիր տեղահանության և ժամանակակից հայոց պատմության հարցերով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

History

Հրատարակությունը Հայաստանի հնագույն մշակույթի ուսումնասիրությանը նվիրված բազմահատոր աշխատության երրորդ հատորն է։ Այն ընդգրկում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմամշակութային ժառանգության տարբեր կողմեր՝ ներկայացնելով անցյալի հասարակությունների ձևավորման, զարգացման և մշակութային փոխազդեցությունների վերաբերյալ գիտական նյութեր։ Հնագիտական հուշարձանների, պեղումների արդյունքների և նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հին բնակչության կենսակերպը, տնտեսական գործունեությունը, արհեստագործական հմտությունները, բնակավայրերի կառուցվածքը և գեղարվեստական պատկերացումները։ Հնագույն մշակույթի ամբողջական ընկալման համար կարևոր են նաև հոգևոր կյանքի, ծիսական սովորույթների, հավատալիքների, թաղման ավանդույթների և հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ տվյալները։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս հետևելու մշակութային երևույթների շարունակականությանը, տեղական ավանդույթների ձևավորմանը և հարևան տարածաշրջանների հետ ունեցած կապերին։ Հատորի նյութերը կարող են նպաստել Հայաստանի հնագույն պատմության առանձին հարցերի լուսաբանմանը և հնագիտական տվյալների գիտական մեկնաբանությանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և Հայկական լեռնաշխարհի հին քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։