«Սասնայ ծռեր» հերոսավէպը եւ բարբառագիտական տառադարձութեան նորագոյն միջոցների կիրառման անհրաժեշտութիւնը պատումները վերահրատարակելիս

Literature

Վեպը նրա վաղ շրջանի ստեղծագործություններից է և համարվում է սոցիալ-պատմական ու գաղափարական արձակի կարևոր օրինակ։ Գործում հեղինակը ներկայացնում է արևելյան միջավայրի կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները և հատկապես կնոջ ճակատագրի խնդիրը՝ ցույց տալով այն սահմանափակումները, որոնց մեջ գտնվում էր կինը այդ ժամանակաշրջանի հասարակությունում։ Վեպի գլխավոր կերպարը՝ Սալբին, մարմնավորում է երիտասարդ կնոջ հոգևոր և զգացմունքային աշխարհը, նրա սիրո, ազատության ձգտման և հասարակական ճնշումների միջև առաջացող ներքին պայքարը։ Րաֆֆին մանրամասն կերպով բացահայտում է կերպարների հոգեբանական վիճակները՝ ընդգծելով սիրո, պարտքի, ավանդական նորմերի և անձնական երջանկության հակասությունները։ Ստեղծագործության մեջ զգալի է նաև սոցիալական քննադատությունը՝ ուղղված այն հասարակական կառուցվածքին, որտեղ մարդու ճակատագիրը հաճախ որոշվում է ոչ թե անձնական ընտրությամբ, այլ ավանդույթներով և արտաքին պարտադրանքներով։ Լեզուն արտահայտիչ է, երբեմն քնարական երանգներով, ինչը ուժեղացնում է զգացմունքային ազդեցությունը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության լեռնահանքային արդյունաբերության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական օրինակ դիտարկելով Սյունիքի մարզը։ Հետազոտության կենտրոնում հանքարդյունաբերության տնտեսական արդյունավետության, արտադրական ներուժի օգտագործման, ռեսուրսների կառավարման և ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրների բացահայտումն է։ Սյունիքի մարզը Հայաստանի հանքարդյունաբերության կարևորագույն կենտրոններից է, ուստի տարածաշրջանի փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոլորտի նշանակությունը ոչ միայն տեղական, այլև հանրապետական տնտեսության համար։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել հանքային ռեսուրսների կառուցվածքը, արդյունահանման ծավալները, արտադրական կարողությունները, աշխատուժի օգտագործումը, ներդրումային գործընթացները և հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների տնտեսական ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք ազդում են ոլորտի արդյունավետության վրա՝ տեխնոլոգիական հագեցվածություն, արտադրության կազմակերպում, սարքավորումների վիճակ, էներգիայի և այլ ռեսուրսների ծախսեր, աշխատուժի արտադրողականություն, ենթակառուցվածքների զարգացվածություն և ներդրումների հասանելիություն։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հանքարդյունաբերությունը դիտարկել նաև Սյունիքի մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման համատեքստում, քանի որ ոլորտը կապված է զբաղվածության, բնակչության եկամուտների, տեղական տնտեսության ակտիվության և համայնքների զարգացման հետ։ Միաժամանակ վերլուծվում են այն խնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել հանքարդյունաբերության երկարաժամկետ արդյունավետությունը, այդ թվում՝ բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը, արդյունահանման և վերամշակման տեխնոլոգիաների կատարելագործման անհրաժեշտությունը, արտադրական ծախսերի աճը, շուկաների փոփոխականությունը և ենթակառուցվածքային սահմանափակումները։ Կարևոր ուղղություն է նաև հանքարդյունաբերության և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ ոլորտի արդյունավետության բարձրացումը չի կարող սահմանափակվել միայն արտադրության ծավալների ավելացմամբ։ Ռեսուրսների խնայող օգտագործումը, թափոնների կառավարումը, հողի և ջրային ռեսուրսների պահպանությունը, արտադրական անվտանգության ապահովումը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցումը ժամանակակից հանքարդյունաբերության արդյունավետության կարևոր բաղադրիչներ են։ Աշխատությունում կարող են առաջարկվել արտադրության տեխնիկական և կազմակերպական կատարելագործման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, կառավարման արդյունավետության բարձրացման, ներդրումային քաղաքականության բարելավման և հանքային հումքի առավել ամբողջական վերամշակման ուղղություններ։ Սյունիքի մարզի օրինակով ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ նաև Հայաստանի այլ հանքարդյունաբերական տարածաշրջանների զարգացման առանձնահատկությունների գնահատման համար։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ առաջարկվող լուծումները կարող են կիրառվել հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման, արտադրական ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման և տարածաշրջանային զարգացման ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, հանքարդյունաբերության մասնագետներին, տարածաշրջանային զարգացման և պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև արդյունաբերության տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտել Սյունիքի մարզի լեռնահանքային արդյունաբերության զարգացման հիմնական ներուժն ու սահմանափակումները և հիմնավորել այնպիսի տնտեսական, տեխնոլոգիական ու կառավարչական միջոցառումներ, որոնք կարող են նպաստել ոլորտի արդյունավետության, մրցունակության և երկարաժամկետ կայունության բարձրացմանը։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Արևմտյան Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության հայկական բնակավայրերի պատմական, քաղաքական, սոցիալական և ազգային խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանի իրադարձություններին ու գործընթացներին, երբ հայաբնակ նահանգների բնակչությունը գտնվում էր Օսմանյան իշխանության ներքո, իսկ հայկական հարցը աստիճանաբար վերածվում էր միջազգային քաղաքականության կարևոր խնդրի։ Ուսումնասիրության առանցքում Արևմտյան Հայաստանի վարչական, ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական իրավիճակն է, հայ բնակչության իրավական ու հասարակական դրությունը, տեղական իշխանությունների քաղաքականությունը, ինչպես նաև եվրոպական տերությունների և Ռուսաստանի վերաբերմունքը հայկական հարցին։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում այն պայմաններին, որոնցում ապրում էր հայ բնակչությունը, այդ թվում՝ հարկային ծանրաբեռնվածությանը, վարչական կամայականություններին, հողային հարաբերություններին, անվտանգության խնդիրներին և քրդական ու այլ տեղական ուժերի հետ փոխհարաբերություններին։ Այս հարցերի ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես էին 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին կուտակվում այն սոցիալ-քաղաքական հակասությունները, որոնք հետագայում հանգեցրին ավելի լայն ճգնաժամերի։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նաև հայկական ազգային-ազատագրական շարժումների ձևավորման և զարգացման համատեքստը։ Հայ մտավորականության, հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքական շրջանակների գործունեությունը կապված էր ոչ միայն ազգային իրավունքների պաշտպանության, այլև կրթության, մշակույթի, ինքնակազմակերպման և բարեփոխումների պահանջների հետ։ Այդ պահանջները հատկապես սրվեցին այն պայմաններում, երբ Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում հայ բնակչությունը բախվում էր անապահովության և վարչական անարդարության խնդիրներին։ Հայկական հարցի միջազգայինացման գործընթացը նույնպես առանցքային տեղ է զբաղեցնում թեմայի շրջանակում։ 1878 թվականի Բեռլինի պայմանագրից հետո Օսմանյան կայսրության հայկական նահանգներում բարեփոխումների իրականացման հարցը դարձավ եվրոպական դիվանագիտության օրակարգի մաս, սակայն նախատեսված բարեփոխումների իրականացումը մնաց սահմանափակ և անկատար։ Այս հանգամանքը հետագայում խորացրեց հայկական հասարակության հիասթափությունը և նպաստեց ազգային հարցի ավելի սուր քաղաքականացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև 1890-ականների զանգվածային բռնությունների և հայ բնակչության դեմ իրականացված հալածանքների պատմական համատեքստը հասկանալու համար։ Այդ իրադարձությունները հանգեցրին մարդկային մեծ կորուստների, բնակչության տեղահանությունների և հայկական համայնքների սոցիալ-տնտեսական կյանքի ծանր խաթարման։ 20-րդ դարի սկզբի քաղաքական փոփոխությունները, հատկապես 1908 թվականի Երիտթուրքական հեղափոխությունը, որոշ ժամանակ ստեղծեցին բարեփոխումների և հավասարության ակնկալիքներ, սակայն հետագա զարգացումները ցույց տվեցին, որ հայերի անվտանգության և քաղաքական իրավունքների հարցը շարունակում էր մնալ չլուծված։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրավիճակը կտրուկ փոխվեց, և Օսմանյան կայսրության հայ բնակչությունը ենթարկվեց զանգվածային տեղահանությունների և կոտորածների, որոնք պատմագիտության մեջ բնորոշվում են որպես Հայոց ցեղասպանություն։ Արևմտյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրությունը, հետևաբար, անմիջականորեն կապված է նաև այդ աղետի պատճառների, ընթացքի և հետևանքների հետ։ Թեմայի կարևորությունը չի սահմանափակվում միայն քաղաքական պատմությամբ․ այն ներառում է նաև հայկական բնակչության մշակութային կյանքը, եկեղեցական և կրթական հաստատությունները, քաղաքային ու գյուղական համայնքների կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը և ազգային ինքնության պահպանման ձևերը։ Այս տեսանկյունից Արևմտյան Հայաստանը ներկայացվում է որպես բազմաշերտ պատմական տարածք, որտեղ հայերի երկարատև ներկայությունը արտահայտվել է բնակավայրերի, եկեղեցիների, վանքերի, դպրոցների, արհեստների և մշակութային ավանդույթների միջոցով։ Աշխատանքը կարող է կարևոր լինել նաև հայկական հարցի և մեծ տերությունների քաղաքականության փոխկապակցվածությունը հասկանալու համար։ Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և եվրոպական այլ պետությունների քաղաքական շահերը հաճախ խաչվում էին Օսմանյան կայսրության տարածքային ամբողջականության պահպանման, տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման և հայերի բարենորոգումների պահանջների հետ։ Այդ պատճառով հայկական հարցը միաժամանակ ազգային, ներքին քաղաքական և միջազգային դիվանագիտական խնդիր էր։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է Արևմտյան Հայաստանի պատմական իրավիճակի, հայ բնակչության սոցիալական և քաղաքական դրության, հայկական հարցի միջազգայինացման և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի ողբերգական իրադարձությունների նախադրյալների ուսումնասիրման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, հայկական հարցով, միջազգային հարաբերություններով և Հայոց ցեղասպանության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է լազերային գրգռման գործընթացների տեսական ուսումնասիրությանը՝ կոնֆիգուրացիոն մոդելների և էներգետիկ մակարդակների հատման (level crossing) երևույթների համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են ատոմային և մոլեկուլային համակարգերում լազերային ճառագայթման ազդեցությամբ առաջացող անցումները, գրգռված վիճակների ձևավորումը և դրանց դինամիկ փոխազդեցությունները բազմամակարդակ էներգետիկ կառուցվածքներում։ Հեղինակը դիտարկում է կոնֆիգուրացիոն մոտեցումների կիրառումը, որոնք թույլ են տալիս նկարագրել բարդ քվանտային համակարգերի վիճակների խառնուրդը և դրանց վերաձևավորումը արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտերի ազդեցությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգետիկ մակարդակների հատման կետերին, որտեղ հնարավոր են ուժեղ կապակցվածություն, ռեզոնանսային անցումներ և ոչ գծային օպտիկական երևույթների ուժեղացում։ Վերլուծվում են նաև լազերային դաշտի ինտենսիվության, հաճախականության և բևեռացման ազդեցությունները գրգռման հավանականությունների վրա՝ ընդգծելով բազմակոնֆիգուրացիոն մոտեցման առավելությունները դասական մեկ-կոնֆիգուրացիոն նկարագրությունների համեմատ։ Աշխատությունում ներկայացվում են տեսական մոդելներ և հաշվարկային մոտեցումներ, որոնք հիմնված են քվանտային մեխանիկայի, մաթրիցային ներկայացումների և ժամանակից կախված խանգարումների տեսության վրա։ Քննարկվում են նաև կիրառական ասպեկտներ՝ կապված լազերային սպեկտրոսկոպիայի, քվանտային վերահսկման և բարձր ճշգրտությամբ չափումների տեխնոլոգիաների հետ։ Նյութը նպատակ ունի խորացնել լազերային գրգռման մեխանիզմների տեսական ըմբռնումը և զարգացնել կոնֆիգուրացիոն մոդելների կիրառությունը բարդ քվանտային համակարգերի նկարագրության մեջ։

Technology

Այս աշխատանքը նվիրված է միկրոմանիպուլյատորների հետազոտությանը և նախագծմանը՝ հիմնված պիեզոէլեկտրական և պոլիմեր-մետաղական ակտուատորների, ինչպես նաև առաձգական հոդերի կիրառման վրա, որոնք թույլ են տալիս ապահովել բարձր ճշգրտությամբ շարժում միկրո և նանոմաշտաբային համակարգերում։ Նյութում վերլուծվում են միկրոմեխանիկական համակարգերի կառուցվածքային լուծումները, ուժի և տեղաշարժի փոխանցման մեխանիզմները, ինչպես նաև կառավարման ալգորիթմները, որոնք ապահովում են սարքերի կայուն և կրկնելի աշխատանքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պիեզոէլեկտրական նյութերի դեֆորմացիոն հատկություններին, պոլիմեր-մետաղական կոմպոզիտների ճկունության առավելություններին և առաձգական հոդերի կիրառմանը՝ որպես շփումազերծ շարժման ապահովման միջոց։ Աշխատությունը նաև ընդգրկում է մոդելավորման և սիմուլյացիայի մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել համակարգի դինամիկան, ճշգրտությունը և էներգաարդյունավետությունը տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում՝ ընդգծելով միկրոմանիպուլյացիոն տեխնոլոգիաների կիրառական նշանակությունը բիոմեդիցինում, նանոտեխնոլոգիաներում և բարձր ճշգրտության ինժեներական սարքավորումներում։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է հուզական ինտելեկտի զարգացման անհատական նախադրյալների և դրա դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչ անհատական, հոգեբանական և սոցիալական գործոններ են նպաստում մարդու՝ սեփական և ուրիշների հույզերը ճանաչելու, հասկանալու, կառավարելու և դրանց համապատասխան արձագանքելու կարողությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հուզական ինտելեկտը դիտարկվում է որպես անձի կարևոր հոգեբանական ռեսուրս, որը կարող է նշանակալի դեր ունենալ միջանձնային հարաբերությունների, հաղորդակցության արդյունավետության, սոցիալական հարմարման, ինքնակարգավորման և վարքագծի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում անհատական տարբերություններին՝ կապված խառնվածքի, ինքնագնահատականի, ինքնավերահսկման, կարեկցանքի, հաղորդակցական կարողությունների, սոցիալական փորձի և անձնային այլ առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր ուղղություն է հուզական ինտելեկտի հիմնական բաղադրիչների առանձնացումը և դրանց դրսևորման գնահատումը։ Դրանց շարքում կարող են ուսումնասիրվել սեփական հույզերի ճանաչումն ու ըմբռնումը, հուզական ինքնակարգավորումը, ուրիշների հուզական վիճակների ընկալումը, կարեկցանքը, սոցիալական փոխազդեցությունների արդյունավետ կառավարումը և համապատասխան արձագանքի ընտրությունը։ Հետազոտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել հուզական ինտելեկտի մակարդակը, այլև բացահայտել դրա ձևավորման և զարգացման հետ կապված անհատական նախադրյալների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հոգեբանական գնահատման մեթոդների կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է չափել հուզական ինտելեկտի տարբեր բաղադրիչները, համեմատել տարբեր խմբերի ցուցանիշները և բացահայտել դրանց միջև առկա օրինաչափությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կրթական միջավայրում, մասնագիտական գործունեության ընթացքում, անձնային զարգացման ծրագրերում և հոգեբանական խորհրդատվության ոլորտում, քանի որ հուզական կարողությունների զարգացումը կարող է նպաստել ավելի արդյունավետ հաղորդակցությանը, կոնֆլիկտների կարգավորմանը և սոցիալական փոխհարաբերությունների բարելավմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, մանկավարժներին, սոցիալական աշխատողներին, մարդկային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և անձի հոգեբանական զարգացման ու հուզական ինտելեկտի խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։