Տարբեր գենոտիպի տավարի նորոգման մատղաշի ինտենսիվ աճեցման ազդեցությունը մթերատվության ձևավորման և առաջին զուգավորման հասակի վրա

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է նորածին հորթերի մարսողական համակարգի ֆունկցիոնալ խանգարումների առաջացման պատճառների, զարգացման մեխանիզմների, կլինիկական դրսևորումների և դրանց կարգավորմանն ուղղված անասնաբուժական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կյանքի վաղ շրջանում մարսողական համակարգի ֆունկցիոնալ հասունացման առանձնահատկություններն են, երբ օրգանիզմը հատկապես զգայուն է կերակրման պայմանների, շրջակա միջավայրի և նյութափոխանակային փոփոխությունների նկատմամբ։ Քննվում են ստամոքսաղիքային համակարգի շարժողական, արտազատական և ներծծման գործառույթների խանգարումները, աղիքային միջավայրի հավասարակշռության փոփոխությունները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարսողական խանգարումների և ջրաաղային, թթվահիմնային ու էներգետիկ հավասարակշռության փոխկապակցվածությանը, քանի որ վաղ տարիքում նման փոփոխությունները կարող են արագ անդրադառնալ աճի, զարգացման և կենսունակության վրա։ Ուսումնասիրվում են կլինիկական ու լաբորատոր ցուցանիշները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու խանգարման բնույթը և օրգանիզմի պատասխանային փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կարգավորիչ թերապիայի ընդհանուր սկզբունքների գնահատումը՝ ուղղված ոչ միայն արտաքին կլինիկական դրսևորումների մեղմացմանը, այլև մարսողական համակարգի բնական գործառույթների և օրգանիզմի ներքին հավասարակշռության վերականգնմանը։ Դիտարկվում է տարբեր բուժական մոտեցումների ազդեցությունը կենդանիների ընդհանուր վիճակի, մարսողական գործունեության և վերականգնման ընթացքի վրա՝ առանց անտեսելու խնամքի, համապատասխան սնուցման և անասնաբուժական հսկողության նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել առողջ և մարսողական խանգարումներ ունեցող հորթերի ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական ցուցանիշները՝ հիվանդագին գործընթացների զարգացման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նորածնային շրջանում կանխարգելման կարևորությանը, քանի որ պատշաճ պահվածքը և սնուցման կազմակերպումը էական նշանակություն ունեն մարսողական համակարգի բնական հարմարվողականության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անասնաբուժական գաստրոէնտերոլոգիայի, կենդանիների ֆիզիոլոգիայի, ախտաֆիզիոլոգիայի և անասնաբուժական թերապիայի մոտեցումները՝ նորածին հորթերի մարսողական խանգարումների կենսաբանական հիմքերը և դրանց կարգավորման սկզբունքները ուսումնասիրելու նպատակով։

Economics

Այս հրատարակությունը գիտա-տեխնիկական առաջընթացի և դրա ազդեցությանն առնչվող գրականության հանձնարարական մատենագիտական ցանկ է՝ նախատեսված Հայաստանի ժողովրդական տնտեսության զարգացման գործընթացները ուսումնասիրող ընթերցողների և մասնագետների համար։ Ցանկում ընդգրկված գրականությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու գիտության և տեխնիկայի զարգացման, արտադրության տեխնիկական վերազինման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման և տնտեսական արդյունավետության բարելավման վերաբերյալ համապատասխան նյութերին։ Հրատարակությունը արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի պատկերացումները, երբ գիտատեխնիկական առաջընթացը դիտարկվում էր որպես արտադրական ներուժի ընդլայնման և տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման կարևորագույն գործոն։ Ներկայացված մատենագիտական նյութերը կարող են ընդգրկել արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, շինարարության, տրանսպորտի, էներգետիկայի և ժողովրդական տնտեսության այլ ոլորտներում գիտական նվաճումների ու տեխնիկական նորարարությունների կիրառման վերաբերյալ աշխատություններ։ Գրականության ընտրությունը օգտակար է ինչպես որոշակի թեմայի վերաբերյալ անհրաժեշտ աղբյուրներ գտնելու, այնպես էլ տվյալ ժամանակաշրջանի գիտատեխնիկական և տնտեսական մտքի զարգացման ընդհանուր ուղղությունները հասկանալու համար։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, տնտեսագետներին, ինժեներներին, գիտության և տեխնիկայի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև ուսանողներին և այն ընթերցողներին, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի խորհրդային շրջանի տնտեսական ու տեխնոլոգիական զարգացումը։ Այն միաժամանակ հանդես է գալիս որպես կողմնորոշիչ մատենագիտական գործիք, որն օգնում է համակարգված կերպով գտնել գիտա-տեխնիկական առաջընթացին և Հայաստանի ժողովրդական տնտեսության մեջ դրա կիրառությանը վերաբերող գրականությունը։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1990-2004 թվականներին Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքական գործընթացներում ադրբեջանական գործոնի դերի համակողմանի քաղաքագիտական վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, երբ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը ձեռք բերեցին անկախ պետականություն և սկսեցին ինքնուրույն ձևավորել իրենց արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Այս գործընթացը տեղի էր ունենում քաղաքական անկայունության, զինված հակամարտությունների, տնտեսական ճգնաժամերի և տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության վերափոխման պայմաններում, ինչի հետևանքով Ադրբեջանը աստիճանաբար դարձավ Հարավային Կովկասի կարևոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական դերակատարներից մեկը։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրությունը։ Անկախության առաջին տարիներին երկրի արտաքին քաղաքականությունը զգալիորեն պայմանավորվում էր ներքաղաքական պայքարով, իշխանափոխություններով և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ։ Տարբեր քաղաքական ղեկավարությունների օրոք փոփոխվել են Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների նկատմամբ հարաբերությունների առաջնահերթությունները։ 1990-ականների սկզբին նկատվում էր տարբեր արտաքին քաղաքական ուղղությունների մրցակցություն, իսկ հետագայում ձևավորվեց բազմավեկտոր քաղաքականության միտում, որի նպատակն էր պահպանել Ադրբեջանի ինքնուրույնությունը և միաժամանակ օգտագործել տարբեր արտաքին կենտրոնների հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևորագույն բաղադրիչը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցության ուսումնասիրությունն է Ադրբեջանի միջազգային քաղաքականության վրա։ Հակամարտությունը դարձավ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգի հիմնական խնդիրներից մեկը և մեծապես պայմանավորեց երկրի հարաբերությունները հարևան պետությունների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Տարածքային ամբողջականության հարցը վերածվեց արտաքին քաղաքականության առանցքային ուղղության, իսկ միջազգային աջակցություն ստանալու և հակամարտության կարգավորման գործընթացում առավել նպաստավոր դիրք ապահովելու նպատակով Ադրբեջանը ակտիվացրեց իր դիվանագիտական գործունեությունը։ Հակամարտությունը միաժամանակ ազդեց Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերությունների վրա և դարձավ տարածաշրջանային քաղաքականության առանցքային գործոններից մեկը։ 1994 թվականի հրադադարից հետո ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլը փոխարինվեց երկարատև բանակցային գործընթացով, որտեղ կարևոր դեր ստացավ միջազգային միջնորդությունը։ Աշխատության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանի գործոնի ուսումնասիրությունը։ Խորհրդային ժառանգության, աշխարհագրական դիրքի և ռազմական-քաղաքական հնարավորությունների շնորհիվ Ռուսաստանը շարունակում էր պահպանել նշանակալի ազդեցություն Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանի քաղաքականության կարևոր խնդիրներից էր Մոսկվայի ազդեցության սահմանափակումը՝ միաժամանակ խուսափելով Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ամբողջական խզումից։ Այս հակասական իրավիճակը նպաստեց բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը, որի շրջանակում Ադրբեջանը փորձում էր հավասարակշռել Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և արևմտյան պետությունների հետ հարաբերությունները։ Մյուս կարևոր ուղղությունը թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումն է։ Թուրքիան դարձավ Ադրբեջանի կարևոր քաղաքական, տնտեսական և ռազմավարական գործընկերներից մեկը։ Երկու երկրների համագործակցությունը զարգացավ քաղաքականության, անվտանգության, ռազմական պատրաստության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և մշակույթի ոլորտներում։ Այդ հարաբերությունների խորացումը Ադրբեջանի համար կարևոր էր ոչ միայն արտաքին աջակցության տեսանկյունից, այլև Ռուսաստանի ազդեցությանը հակակշիռ ստեղծելու և դեպի արևմտյան շուկաներ ու հաղորդակցության ուղիներ դուրս գալու հնարավորությունների ընդլայնման առումով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Իրանի գործոնին։ Ադրբեջանի և Իրանի հարաբերությունները պայմանավորվում էին ընդհանուր սահմանով, Կասպից ծովի խնդիրներով, տնտեսական շահերով, էներգետիկ ռեսուրսներով և երկու երկրների քաղաքական առաջնահերթություններով։ Միաժամանակ Բաքվի և Թեհրանի միջև առկա էին քաղաքական և ռազմավարական տարաձայնություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածներում բարդացնում էին երկկողմ հարաբերությունները։ Աշխատության կարևորագույն թեմաներից է Կասպից ծովի նավթային և գազային ռեսուրսների ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքականության վրա։ 1990-ականներին Ադրբեջանի էներգետիկ ներուժը վերածվեց ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական կարևոր ռեսուրսի։ Արևմտյան նավթային ընկերությունների ներգրավումը, էներգետիկ նախագծերի զարգացումը և նավթի արտահանման այլընտրանքային ուղիների ձևավորման ձգտումը մեծացրին Ադրբեջանի միջազգային նշանակությունը։ Նավթային խոշոր համաձայնագրերը և հետագա խողովակաշարային նախագծերը նպաստեցին Ադրբեջանի կապերի ամրապնդմանը արևմտյան պետությունների և միջազգային ընկերությունների հետ, իսկ էներգետիկ հաղորդուղիների հարցը դարձավ տարածաշրջանային մրցակցության կարևոր բաղադրիչ։ Այս գործընթացներում էական նշանակություն ստացավ Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա համագործակցությունը, որի միջոցով ձևավորվում էր արևելք-արևմուտք էներգետիկ և տրանսպորտային ուղղություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է վերլուծվել նաև Ադրբեջանի հարաբերությունների զարգացումը Վրաստանի հետ։ Երկու երկրները աստիճանաբար դարձան տարածաշրջանային տնտեսական և էներգետիկ համագործակցության կարևոր գործընկերներ։ Վրաստանի տարածքը Ադրբեջանի համար ձեռք բերեց ռազմավարական նշանակություն՝ որպես էներգակիրների և տրանսպորտային հաղորդակցության արևմտյան ուղղություն, իսկ Վրաստանի համար Ադրբեջանի էներգետիկ և տնտեսական ներուժը կարևոր գործոն էր սեփական աշխարհաքաղաքական դիրքի ամրապնդման գործում։ Այս փոխկապակցվածությունը նպաստեց տարածաշրջանային նոր համագործակցության ձևաչափերի առաջացմանը և Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությանը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին ուժերի հետ Ադրբեջանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Անկախությունից հետո Ադրբեջանը ձգտեց ամրապնդել իր միջազգային իրավական դիրքը, ընդլայնել դիվանագիտական կապերը և ներգրավվել միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների գործունեության մեջ։ ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ աստիճանաբար աճեց՝ կապված էներգետիկ ռեսուրսների, տարածաշրջանային անվտանգության, Ռուսաստանի ազդեցության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրների հետ։ Միաժամանակ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդեցություն ունեին նաև ժողովրդավարացման, մարդու իրավունքների և ներքաղաքական կայունության հարցերը։ 1990-2004 թվականների ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ադրբեջանական գործոնի բազմաշերտ բնույթը։ Այն ներառում էր ոչ միայն Ադրբեջանի ռազմական և քաղաքական ներուժը, այլև աշխարհագրական դիրքը, էներգետիկ ռեսուրսները, տրանսպորտային նշանակությունը, արտաքին քաղաքական կապերը և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքավորումը։ Ադրբեջանը ձգտում էր իր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հնարավորությունները վերածել տարածաշրջանային ազդեցության գործիքների՝ միաժամանակ խուսափելով որևէ մեկ արտաքին ուժից ամբողջական կախվածությունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1990-2004 թվականներին ադրբեջանական գործոնը Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության, էներգետիկ քաղաքականության, թուրք-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցության, Ռուսաստանի և Իրանի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև արևմտյան պետությունների հետ կապերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության և միջազգային քաղաքական գործընթացների ձևավորման մասին։

History

Գիրքը նվիրված է 1915-1920 թվականների հայոց պատմության բարդ և ճակատագրական շրջանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Հայոց ցեղասպանության հետևանքները, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտական փուլը, հայ ժողովրդի տեղահանությունները և պետականության վերականգնման փորձերը։ Աշխատության մեջ մանրամասն ներկայացվում են Օսմանյան կայսրությունում իրականացված ցեղասպան քաղաքականության իրադարձությունները, հայ բնակչության զանգվածային կոտորածներն ու բռնի տեղահանությունները, ինչպես նաև միջազգային արձագանքները այդ իրադարձություններին։ Հեղինակը վերլուծում է 1918 թվականի Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման գործընթացը, պետական կառույցների ձևավորումը, արտաքին քաղաքականության մարտահրավերները և ներքին սոցիալ-տնտեսական խնդիրները։ Գրքում քննարկվում են նաև տարածաշրջանային հակամարտությունները, ռազմական գործողությունները, դիվանագիտական բանակցությունները և 1920 թվականի քաղաքական զարգացումները, որոնք հանգեցրին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ժողովրդի գոյապայքարին, ազգային ինքնության պահպանմանը և պատմական հիշողության ձևավորմանը այս ծանր ժամանակահատվածում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս խորքային պատկերացում կազմել 1915-1920 թվականների պատմական իրադարձությունների, դրանց պատճառների և հետևանքների մասին՝ օգտակար լինելով պատմաբանների, ուսանողների և հայագիտությամբ հետաքրքրվողների համար։

History

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Հարավային Կովկասում ծավալված քաղաքական և ռազմական զարգացումների համապարփակ վերլուծություն՝ կենտրոնանալով տարածքային հակամարտությունների, տարածաշրջանային ուժերի շահերի, դիվանագիտական գործընթացների և անվտանգության հարցերի վրա։ Հեղինակը դիտարկում է հակամարտության պատմական նախադրյալները, տարբեր կողմերի դիրքորոշումները, միջազգային դերակատարների ներգրավվածությունը, ինչպես նաև ռազմական գործողությունների և դրանց հետևանքների ազդեցությունը բնակչության, ենթակառուցվածքների և տարածաշրջանի ապագայի վրա։ Նյութը ներառում է փաստերի, քաղաքական գնահատականների և աշխարհաքաղաքական դիտարկումների համադրություն՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ հակամարտության պատճառները, դրա զարգացման ընթացքը և հնարավոր հեռանկարները։ Այն նախատեսված է պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով և տարածաշրջանային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Informatics

Նվիրված է բազմաչափ դիսկրետ կառավարման համակարգերի տեսական հիմքերի և գործնական մշակման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված բնութագրիչ փոխանցման ֆունկցիաների կիրառման վրա։ Գրքում մանրամասն ներկայացվում են դիսկրետ ժամանակով գործող բարդ դինամիկական համակարգերի մոդելավորման, վերլուծության և սինթեզի սկզբունքները, ուսումնասիրվում են մուտքային և ելքային ազդանշանների միջև կապերը, համակարգերի կայունության, ճշգրտության և կառավարելիության գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև բազմաչափ օբյեկտների կառավարման ժամանակ առաջացող խնդիրների լուծման մեթոդները։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում մաթեմատիկական ապարատի կիրառմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է բնութագրիչ փոխանցման ֆունկցիաների միջոցով նկարագրել և օպտիմալացնել տարբեր տեխնիկական համակարգերի վարքը։ Նյութը ներառում է տեսական հիմնավորումներ, հաշվարկային մեթոդներ, ալգորիթմական մոտեցումներ և կիրառական օրինակներ, որոնք օգտակար են ավտոմատ կառավարման, համակարգային վերլուծության, ռադիոտեխնիկայի, էլեկտրոնիկայի և ինժեներական այլ ոլորտների մասնագետների համար։ Գիրքը նախատեսված է ինչպես գիտահետազոտական գործունեությամբ զբաղվող ընթերցողների, այնպես էլ բուհերի ավագ կուրսերի ուսանողների և ասպիրանտների համար, որոնք հետաքրքրված են ժամանակակից կառավարման համակարգերի նախագծմամբ և արդյունավետության բարձրացմամբ։