Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionOther Subjects
1851 թվականի օրացույց և եղանակային կանխատեսումներ՝ ըստ Քրիստոսի և հայոց թվականների
Հրատարակությունը համադրում է օրացուցային տեղեկություններն ու եղանակային կանխատեսումները՝ ընթերցողին ներկայացնելով տարվա ժամանակային կառուցվածքը և բնության երևույթների վերաբերյալ տարածված պատկերացումները։ Օրացույցային բաժինը նախատեսված էր օրերի, ամիսների և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, ինչպես նաև տարվա կարևոր օրերը հիշելու համար։ Քրիստոսի և հայոց թվականությունների զուգահեռ կիրառումը հնարավորություն էր տալիս համադրել տարբեր ժամանակագրական համակարգերը՝ պահպանելով հայկական թվագրման ավանդույթը։ Եղանակային գուշակություններն արտացոլում են բնության փոփոխությունները դիտարկելու և դրանց ընթացքը կանխատեսելու ժողովրդական փորձը։ Դրանք կարող էին վերաբերել տարվա եղանակներին, տեղումների, ցրտի ու տաքության սպասվող փոփոխություններին և բնության այդ երևույթների ազդեցությանը մարդկանց առօրյա ու տնտեսական գործունեության վրա։ Նման կանխատեսումները ժամանակակից գիտական օդերևութաբանության հետ նույնացնել չի կարելի, սակայն դրանք կարևոր տեղեկություն են տալիս անցյալի մարդկանց բնության ընկալման, կենցաղային փորձի և ավանդական գիտելիքի մասին։ Օրացույցի ու գուշակությունների համադրությունը ցույց է տալիս, որ այս տիպի հրատարակությունները ծառայում էին ոչ միայն ժամանակը հաշվելուն, այլև ընթերցողին տարվա ընթացքի վերաբերյալ գործնական պատկերացում տրամադրելուն։ Այն արժեքավոր է հայ տպագիր օրացույցների, ժողովրդական հավատալիքների, ժամանակագրության և 19-րդ դարի հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-06
Geography
Հին Հայաստանի նկարագրություն
Աշխատությունը նվիրված է հին Հայաստանի պատմական, աշխարհագրական և մշակութային նկարագրությանը՝ ընթերցողին ներկայացնելով հայ ժողովրդի անցյալի ու հայրենի երկրի մասին գիտելիքների ամբողջական պատկեր։ Այն անդրադառնում է Հայաստանի պատմական տարածքին, բնակավայրերին, գավառներին, բնական պայմաններին, աշխարհագրական առանձնահատկություններին և այն միջավայրին, որտեղ ձևավորվել ու զարգացել է հայկական քաղաքակրթությունը։ Նման բնույթի ուսումնասիրություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հին հայկական թագավորությունների ու իշխանությունների պատմությունը, պետական կառավարման ավանդույթները, բնակչության կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները, կրոնական պատկերացումները և մշակութային սովորույթները։ Հայաստանի աշխարհագրական միջավայրի ներկայացումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեռնային տարածքները, գետահովիտները, դաշտավայրերն ու ճանապարհային կապերը պայմանավորել բնակավայրերի զարգացումը և պատմական իրադարձությունների ընթացքը։ Աշխատության նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է ազգային պատմական հիշողության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ հայրենի երկրի նկարագրությունը միավորում է տարածքի, ժողովրդի և պատմական ժառանգության մասին տեղեկությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հին Հայաստանի տեղագրությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, հայ ժողովրդի ձևավորման ու պետականության պատմությամբ և ազգային մշակույթի արմատներով հետաքրքրվողների համար։ Գիրքը նաև արտացոլում է 19-րդ դարի հայագիտական մտքի կարևոր ուղղություններից մեկը՝ հայրենիքի անցյալի ուսումնասիրությունը և պատմական գիտելիքների տարածումը հայալեզու ընթերցողների շրջանում։
Updated: 2026-11-09
Geography
Քաղաքական աշխարհագրություն
Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական աշխարհագրությանը՝ գիտության այն ոլորտին, որն ուսումնասիրում է պետությունների, ժողովուրդների և քաղաքական միավորների աշխարհագրական դիրքը, տարածքային կառուցվածքը և փոխհարաբերությունները։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է աշխարհագրական տարածքի և քաղաքական կյանքի կապին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են բնական պայմանները, սահմանները, տարածքի չափերը, բնակչության տեղաբաշխումն ու աշխարհագրական դիրքն առնչվում պետությունների ձևավորմանը և զարգացմանը։ Քաղաքական աշխարհագրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու տարբեր երկրներ, դրանց տարածքային բաժանումը, քաղաքական կազմակերպվածությունն ու աշխարհագրական առանձնահատկությունները։ Այս բնույթի ուսումնական աշխատությունները նպաստում են աշխարհի քաղաքական քարտեզի ընկալմանը, երկրների միջև տարբերությունների բացահայտմանը և միջազգային հարաբերությունների տարածքային հիմքերի ըմբռնմանը։ Դրանք կարևոր նշանակություն են ունեցել նաև աշխարհագրական կրթության զարգացման համար՝ բնական աշխարհագրության գիտելիքները լրացնելով հասարակական ու քաղաքական տեղեկություններով։ 19-րդ դարի նման հրատարակությունները ներկայացնում են տվյալ ժամանակաշրջանի աշխարհագրական գիտելիքներն ու պետությունների վերաբերյալ պատկերացումները՝ միաժամանակ արտացոլելով քարտեզագրական և աշխարհագրական կրթության զարգացումը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում քաղաքական աշխարհագրության պատմության, աշխարհագրական գիտելիքի տարածման և հայերեն ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-05
Pedagogy
ՄԻԱՎ/ԴԻԱՀԻ մասին գիտելիքների իմացության կարևորությունը հանրակրթական դպրոցում որպես դրա կանխարգելման կարևոր միջոց
Կրթագիտական և առողջապահական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցներում մարդու իմունային անբավարարության վիրուսի (ՄԻԱՎ) և ձեռքբերովի իմունային անբավարարության համախտանիշի (ՁԻԱՀ) վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման նշանակությանը՝ որպես վարակի կանխարգելման և առողջ ապրելակերպի խթանման կարևոր միջոց։ Քննության են առնվում ՄԻԱՎ վարակի փոխանցման ուղիները, դրա կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված միջոցները, հիվանդության վերաբերյալ տարածված թյուրըմբռնումները և հավաստի տեղեկատվության մատուցման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցականների տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան առողջապահական կրթության կազմակերպմանը, ուսուցման արդյունավետ մեթոդների ընտրությանը և սովորողների իրազեկվածության մակարդակի բարձրացմանը։ Վերլուծվում են հանրակրթական ծրագրերում ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ թեմաների ընդգրկման հնարավորությունները, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության նշանակությունը և դպրոցական միջավայրում առողջության պահպանման մշակույթի ձևավորման պայմանները։ Քննարկվում են նաև կանխարգելիչ կրթության հոգեբանական ու սոցիալական կողմերը, պատասխանատու վարքագծի ձևավորումը, անձնական առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքը և ՄԻԱՎ-ով ապրող անձանց նկատմամբ խտրականության ու խարանի կանխարգելումը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տեղեկատվական հանդիպումների, ուսումնական քննարկումների, ինտերակտիվ դասերի և կրթական նյութերի կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում դպրոցի, ընտանիքի և առողջապահական հաստատությունների համագործակցության կարևորությանը՝ սովորողների համար անվտանգ, վստահելի և գիտականորեն ճշգրիտ տեղեկատվական միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, առողջապահական կրթության, հանրային առողջության և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-08
Other Subjects
Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի գիտական գրադարանի հնատիպ, հազվագյուտ գրքերի հավաքածուն
Աշխատությունը նվիրված է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի գիտական գրադարանում պահպանվող հնատիպ և հազվագյուտ գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ գրքագիտական, մատենագիտական և պատմամշակութային տեսանկյուններից։ Հետազոտության առանցքում գրադարանի արժեքավոր հավաքածուի ձևավորման պատմությունն է, դրա համալրման աղբյուրները, պահպանվող հրատարակությունների ժամանակագրական ու լեզվական կազմը, ինչպես նաև առանձին գրքերի գիտական և մշակութային նշանակությունը։ Հավաքածուի ձևավորման գործում առանձնահատուկ դեր է ունեցել գրադարանի առաջին ղեկավար Մուշեղ Գասպարյանը, որի ջանքերով 1923 թվականին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Մատենադարանից նորաստեղծ մանկավարժական ինստիտուտի գրադարան է տեղափոխվել շուրջ 5000 օրինակ հայագիտական, պատմագիտական, մանկավարժական, հոգեբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական գրականություն, ինչպես նաև հայկական հայտնի պարբերականների հավաքանիներ։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը կազմում է մինչև 1800 թվականը տպագրված հնատիպ գրքերի նկարագրությունը։ Հետազոտության տվյալներով՝ այդպիսի հրատարակությունները 27-ն են, որոնցից 26-ը հայերեն են, իսկ մեկը՝ ռուսերեն։ Հավաքածուի ամենահին գրքերից է 1669 թվականին Ամստերդամում Ոսկան Երևանցու տպարանում հրատարակված Առաքել Դավրիժեցու պատմական աշխատությունը, որն ունի բացառիկ մատենագիտական և պատմական արժեք։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև ավելի ուշ շրջանի հազվագյուտ հրատարակությունները, այդ թվում՝ հայ գրականության նշանավոր հեղինակների առաջին հրատարակությունները, որոնք արժեքավոր են ոչ միայն իրենց բովանդակությամբ, այլև որպես հայ գրատպության և գրքի մշակույթի զարգացման վկայություններ։ Հավաքածուն համալրվել է նաև հետագա նվիրատվությունների, ձեռքբերումների և այլ գրադարանային ֆոնդերից փոխանցված նյութերի միջոցով։ Այդ շարքում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում 19-րդ դարի հրատարակությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանից ու արտերկրից ստացված հազվագյուտ գրքերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև գրքերի ֆիզիկական վիճակի, պահպանության, հաշվառման և մատենագիտական նկարագրման խնդիրների ուսումնասիրությունը, քանի որ հնատիպ հրատարակությունները պահանջում են հատուկ պահպանության պայմաններ և մասնագիտական վերականգնման մոտեցումներ։ Նման հավաքածուների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց քանակով, այլև յուրաքանչյուր առանձին օրինակի եզակիությամբ, հրատարակության պատմությամբ, տպագրական կենտրոնով, լեզվով, կազմով, հիշատակարաններով, սեփականատիրական նշումներով և գրքի հետ կապված այլ նյութական ու պատմական վկայություններով։ Հատուկ նշանակություն ունեն նաև գրքերի լուսանցային գրառումները, ընծայականները, կնիքները և ձեռագիր հիշատակությունները, որոնք կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ հաղորդել դրանց նախկին սեփականատերերի, ընթերցողների և շրջանառության ուղիների մասին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ գրքի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հավաքածուն պահպանել է տարբեր դարաշրջանների տպագիր մշակույթի նմուշներ և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ գրքի տարածման, հավաքագրման ու պահպանման պատմությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հազվագյուտ հրատարակությունների ամբողջական հաշվառմանը, դրանց թվայնացմանը, մատենագիտական շտեմարանների ստեղծմանը և գիտական շրջանառության մեջ առավել լայն ընդգրկմանը։ Նման աշխատանքը նաև կարևոր է գրադարանի մշակութային ժառանգության հանրահռչակման տեսանկյունից, քանի որ հնատիպ և հազվագյուտ գրքերը կարող են դիտարկվել որպես ազգային հիշողության, կրթության, գիտության և գրատպության պատմության նյութական վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է համալսարանի գիտական գրադարանի հնատիպ ու հազվագյուտ գրքերի հավաքածուն որպես արժեքավոր գրքագիտական և պատմամշակութային ժառանգություն՝ բացահայտելով դրա ձևավորման պատմությունը, կազմը, առանձին հրատարակությունների յուրահատկությունները, պահպանության խնդիրներն ու գիտական ներուժը։
Updated: 2026-09-11
Technology
Կեղտաջրերի աերացման և նախնական մաքրման իրականացումը ջրահեռացման ցանցերում
Բնապահպանական և ջրատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ջրահեռացման ցանցերում կեղտաջրերի աերացման և նախնական մաքրման գործընթացների կազմակերպման ու արդյունավետության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կեղտաջրերի տեղափոխման ընթացքում դրանց ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկությունների փոփոխությունները, ինչպես նաև թթվածնով հարստացման ազդեցությունը աղտոտիչների քայքայման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրահեռացման խողովակաշարերում և համապատասխան կառուցվածքներում աերացման իրականացման տեխնիկական միջոցներին, օդի մատակարարման պայմաններին և գործընթացի հիմնական աշխատանքային պարամետրերին։ Վերլուծվում են նախնական մաքրման հնարավորությունները՝ կախված կեղտաջրերի կազմից, հոսքի ռեժիմից, ցանցի կառուցվածքային առանձնահատկություններից և շահագործման պայմաններից։ Քննարկվում են նաև օրգանական աղտոտվածության նվազեցման, նստվածքների առաջացման սահմանափակման, տհաճ հոտերի կանխարգելման և հետագա մաքրման կառույցների բեռնվածության նվազեցման հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ջրահեռացման ցանցը ոչ միայն որպես կեղտաջրերի տեղափոխման, այլև որպես դրանց նախնական մշակման համակարգ օգտագործելու հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրահեռացման, կեղտաջրերի մաքրման, ջրային տնտեսության և բնապահպանական ճարտարագիտության ոլորտների մասնագետների համար։
Updated: 2026-10-05