Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPedagogy
Կրթական համակարգի աշխատողների աշխատանքային շահադրդման սոցիալ-մանկավարժական պայմանները
Աշխատությունը նվիրված է կրթական համակարգի աշխատողների աշխատանքային շահադրդման ձևավորման և զարգացման սոցիալ-մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այն սոցիալական, մասնագիտական, կազմակերպական և մանկավարժական գործոնները, որոնք կարող են ազդել ուսուցիչների և կրթության ոլորտի այլ աշխատողների աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքի, մասնագիտական ակտիվության և արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութական և ոչ նյութական խթանների, մասնագիտական ինքնիրացման, աշխատանքի գնահատման, կարիերայի զարգացման հնարավորությունների, աշխատանքային միջավայրի և ղեկավարության հետ փոխհարաբերությունների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ աշխատանքային շահադրդումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատական հոգեբանական երևույթ, այլև որպես կրթական կազմակերպության սոցիալական միջավայրի և կառավարման համակարգի հետ փոխկապակցված գործընթաց։ Քննարկվում են նաև մասնագիտական աճի, վերապատրաստման, ստեղծագործական նախաձեռնության խրախուսման և մանկավարժական աշխատանքի հասարակական արժևորման պայմանները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն հանգամանքները, որոնք նպաստում են կրթական ոլորտի աշխատողների ներգրավվածության, պատասխանատվության և մասնագիտական նվիրվածության բարձրացմանը, ինչպես նաև այն խոչընդոտները, որոնք կարող են նվազեցնել աշխատանքի նկատմամբ հետաքրքրվածությունն ու արդյունավետությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, կրթության կառավարման, աշխատանքի սոցիոլոգիայի և կազմակերպական կառավարման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, կրթական հաստատությունների ղեկավարների և ուսուցիչների համար։
Updated: 2026-09-19
Linguistics
Հայերենի երաժշտական տերմինները 19-20-րդ դարերում
Աշխատությունը նվիրված է 19–20-րդ դարերում հայերեն երաժշտական տերմինաբանության ձևավորման, զարգացման և համակարգման գործընթացների լեզվաբանական ու պատմամշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երաժշտության տեսությանը, կատարողական արվեստին, գործիքագիտությանը, ձայնային երևույթներին, երաժշտական ձևերին և ժանրերին վերաբերող մասնագիտական բառապաշարն է՝ դիտարկված տարբեր ժամանակաշրջանների գրավոր աղբյուրների և երաժշտագիտական գրականության համատեքստում։ Քննվում են տերմինների ծագման հիմնական ուղիները, հայերենի ներքին բառակազմական հնարավորությունների օգտագործումը, հին և միջին հայերենից ժառանգված բառերի նոր իմաստային կիրառությունները, ինչպես նաև այլ լեզուներից կատարված փոխառություններն ու պատճենումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե եվրոպական երաժշտական մշակույթի և մասնագիտական կրթության զարգացման հետ մեկտեղ ինչպես են հայերենում ձևավորվել նոր հասկացությունների անվանումները և ինչ սկզբունքներով են դրանք հարմարեցվել լեզվի հնչյունական, ձևաբանական ու բառակազմական համակարգին։ Ուսումնասիրվում են միևնույն հասկացության համար տարբեր ժամանակներում գործածված զուգահեռ անվանումները, դրանց մրցակցությունը և աստիճանական տերմինաբանական կայունացումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արևելահայ և արևմտահայ լեզվական միջավայրերում ձևավորված երաժշտական բառապաշարի համեմատությունը՝ բացահայտելով ընդհանուր հիմքերը և տերմինագործածության տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում երաժշտագիտական աշխատությունների, դասագրքերի, բառարանների, պարբերական մամուլի և թարգմանական գրականության նշանակությանը մասնագիտական բառապաշարի տարածման և նորմավորման գործում։ Տերմինները դիտարկվում են ոչ միայն որպես մասնագիտական հասկացությունների անվանումներ, այլև որպես երաժշտական մշակույթի զարգացման պատմությունը արտացոլող լեզվական միավորներ։ Նրանց փոփոխությունները հնարավորություն են տալիս հետևելու երաժշտական գիտելիքի նոր ոլորտների ներմուծմանը, ազգային երաժշտագիտական մտքի զարգացմանը և միջազգային տերմինաբանության հետ հայերենի փոխազդեցությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տերմինագիտության, պատմական բառագիտության, երաժշտագիտության և լեզվամշակութաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայերեն երաժշտական մասնագիտական բառապաշարի զարգացման և համակարգման հիմնական օրինաչափությունները։
Updated: 2026-09-22
Literature
New books. Information bulletin. 2012 yearly
Մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է 2012 թվականի ընթացքում գրադարանային կամ տեղեկատվական հավաքածուն համալրած նոր գրքերի վերաբերյալ համակարգված տեղեկություններ։ Նյութերը կազմված են ընթերցողներին, գրադարանավարներին և մասնագետներին նոր հրատարակություններին ծանոթացնելու և անհրաժեշտ գրականության որոնումը հեշտացնելու նպատակով։ Մատենագիտական գրառումներում կարող են ներկայացվել հրատարակությունների հիմնական տվյալները՝ հեղինակ, հրատարակության վայր, հրատարակիչ, տարեթիվ, ծավալ և այլ նկարագրական տեղեկություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության թեմատիկ դասակարգմանը և տարբեր գիտական, կրթական, մշակութային ու հասարակական ոլորտներին վերաբերող նոր նյութերի համակարգված ներկայացմանը։ Տեղեկատվական կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հետևելու տվյալ տարվա հրատարակչական արտադրանքին և գրադարանային հավաքածուի համալրման հիմնական ուղղություններին։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել նաև որպես օժանդակ աղբյուր մատենագիտական որոնումների, գրականության ընտրության և տեղեկատվական սպասարկման կազմակերպման ընթացքում։ Այն օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և նոր գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-07
Technology
Բարիում-ստրոնցիումի տիտանատի, մագնետիտի և մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման տեխնոլոգիայի մշակումը ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզի մեթոդով
Աշխատությունը նվիրված է բարիում-ստրոնցիումի տիտանատի, մագնետիտի և մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզի մեթոդի կիրառմամբ։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է ժամանակակից նյութագիտության կարևոր խնդիրներից մեկը՝ ստանալ պահանջվող կառուցվածքով և կանխատեսելի ֆիզիկաքիմիական ու ֆունկցիոնալ հատկություններով անօրգանական նյութեր՝ հնարավորինս արդյունավետ, էներգախնայող և տեխնոլոգիապես կառավարելի եղանակով։ Ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզը առանձնանում է նրանով, որ ռեակցիայի սկզբնական ակտիվացումից հետո ջերմությունը հիմնականում առաջանում է հենց ընթացող քիմիական փոխազդեցության արդյունքում, ինչի շնորհիվ հնարավոր է նվազեցնել արտաքին տաքացման անհրաժեշտությունը և կրճատել նյութի սինթեզի տևողությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նշված նյութերի ստացման համար ելանյութերի ընտրության և դրանց փոխազդեցության օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Սինթեզի ընթացքում ելանյութերի քիմիական բաղադրությունը, հարաբերակցությունը, մասնիկների չափը, խառնման աստիճանը և նախնական մշակման պայմանները կարող են էականորեն ազդել ռեակցիայի ընթացքի, առաջացող ջերմային ռեժիմի և վերջնական նյութի կառուցվածքի վրա։ Հետևաբար տեխնոլոգիայի մշակման համար անհրաժեշտ է որոշել այնպիսի բաղադրական և գործընթացային պայմաններ, որոնք կապահովեն նպատակային փուլերի ձևավորումը և նվազագույնի կհասցնեն կողմնակի միացությունների առաջացումը։ Բարիում-ստրոնցիումի տիտանատը դիտարկվում է որպես ֆունկցիոնալ կերամիկական նյութ, որի հատկությունները պայմանավորված են բյուրեղային կառուցվածքով և բաղադրության մեջ առկա բաղադրիչների հարաբերակցությամբ։ Դրա ստացման տեխնոլոգիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բաղադրության և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային ու ֆիզիկական բնութագրերի վրա։ Այսպիսի նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել դիէլեկտրիկ, էլեկտրական և այլ ֆունկցիոնալ հատկություններ պահանջող տեխնիկական կիրառությունների համար։ Մագնետիտի ուսումնասիրության դեպքում կարևոր նշանակություն ունի երկաթի օքսիդային համակարգի ձևավորումը և ստացված նյութի փուլային ու մագնիսական բնութագրերի վերահսկումը։ Մագնետիտը բնորոշվում է մագնիսական հատկություններով, ուստի դրա ստացման տեխնոլոգիական պայմանները պետք է ընտրվեն այնպես, որ հնարավոր լինի ստանալ անհրաժեշտ փուլային կազմով և բավարար կայունությամբ նյութ։ Սինթեզի ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը, ելանյութերի հարաբերակցությունը և միջավայրի պայմանները կարող են ազդել վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման ուսումնասիրությունը ևս կապված է բազմաբաղադրիչ օքսիդային համակարգերի ձևավորման և դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերահսկման հետ։ Ֆերիտները կարևոր մագնիսական կերամիկական նյութեր են, որոնց հատկությունները կախված են քիմիական բաղադրությունից, բյուրեղային կառուցվածքից, մասնիկների չափից և սինթեզի պայմաններից։ Մագնեզիումի և ցինկի հարաբերակցության փոփոխությունը կարող է հանգեցնել նյութի մագնիսական և էլեկտրական հատկությունների փոփոխության, ուստի տեխնոլոգիայի մշակման ժամանակ կարևոր է որոշել օպտիմալ բաղադրությունը։ Աշխատության առանցքային խնդիրներից է ինքնատարածվող սինթեզի գործընթացի ջերմային և կինետիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Ռեակցիայի տարածման արագությունը, առավելագույն ջերմաստիճանը, այրման ալիքի կայունությունը և ռեակցիայի ամբողջականությունը կարևոր պարամետրեր են ստացվող նյութի որակի համար։ Այս ցուցանիշների վերահսկումը հնարավորություն է տալիս կարգավորել սինթեզի պայմանները և ստանալ կանխատեսելի հատկություններով արտադրանք։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել նաև նախնական խառնուրդի խտությունը և ձևավորման պայմանները, քանի որ դրանք կարող են ազդել ռեակցիայի տարածման և վերջնական նյութի ծակոտկենության վրա։ Ստացված նյութերի բնութագրման համար կարևոր են ֆիզիկաքիմիական և կառուցվածքային հետազոտության մեթոդները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է որոշել բյուրեղային փուլերի կազմը, մասնիկների ձևն ու չափերը, նյութի միկրոկառուցվածքը, քիմիական բաղադրությունը և այլ հատկություններ։ Ռենտգենակառուցվածքային վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ձևավորված բյուրեղային փուլերի նույնականացման և դրանց հարաբերակցության գնահատման համար, իսկ մանրադիտակային ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս գնահատել մասնիկների և ծակոտիների կառուցվածքը։ Կախված նյութի տեսակից՝ կարող են ուսումնասիրվել նաև մագնիսական, էլեկտրական, դիէլեկտրական և ջերմային հատկությունները։ Աշխատության տեխնոլոգիական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր նյութերի ստացման միասնական և համեմատաբար արդյունավետ մեթոդի մշակման հնարավորությամբ։ Ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզը կարող է ունենալ մի շարք առավելություններ՝ էներգիայի համեմատաբար ցածր ծախս, գործընթացի կարճ տևողություն, տեխնոլոգիական փուլերի պարզեցման հնարավորություն և բարձր ջերմաստիճանային ռեժիմի ինքնուրույն ձևավորում։ Միաժամանակ մեթոդի կիրառումը պահանջում է ռեակցիայի պայմանների մանրակրկիտ վերահսկում, քանի որ չափազանց արագ կամ անհավասար ընթացող գործընթացը կարող է հանգեցնել ոչ ցանկալի փուլերի առաջացման կամ նյութի անհամասեռ կառուցվածքի ձևավորման։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիր է նաև ստացված նյութերի հատկությունների և տեխնոլոգիական պարամետրերի միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Սինթեզի պայմանների փոփոխության միջոցով հնարավոր է նպատակային կերպով կարգավորել նյութերի կառուցվածքը և, հետևաբար, դրանց ֆունկցիոնալ բնութագրերը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տեխնոլոգիան հարմարեցնել տարբեր կիրառությունների պահանջներին և ընտրել յուրաքանչյուր նյութի համար առավել արդյունավետ ռեժիմներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ էլեկտրոնային և էլեկտրատեխնիկական նյութերի, մագնիսական կերամիկաների, ֆունկցիոնալ ծածկույթների և այլ հատուկ նշանակության անօրգանական նյութերի ստացման համար։ Ստացված նյութերի հատկությունների նպատակային կարգավորումը կարող է ընդլայնել դրանց կիրառման հնարավորությունները և հիմք ստեղծել տեխնոլոգիական գործընթացների հետագա կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, նյութագիտության, պինդմարմնային քիմիայի և բարձր ջերմաստիճանային տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել բարիում-ստրոնցիումի տիտանատի, մագնետիտի և մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական պայմաններ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինքնատարածվող սինթեզի ընթացքում ընթացող գործընթացների առանձնահատկությունները, գնահատելու դրանց ազդեցությունը ստացվող նյութերի կառուցվածքի և հատկությունների վրա և ձևավորելու տվյալ նյութերի ստացման համար առավել նպատակահարմար տեխնոլոգիական մոտեցումներ։
Updated: 2026-09-13
Philosophy
Ճշմարիտի հակոտնյա մտակառույցները իրավաքաղաքական խոսույթում
Աշխատությունը նվիրված է իրավաքաղաքական խոսույթում ճշմարտությանն ընդդադրվող մտակառույցների, դրանց իմաստային, լեզվական և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ճշմարտության, կեղծիքի, մոլորության, խեղաթյուրման և ապատեղեկատվության հասկացությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև դրանց արտահայտման ձևերը իրավական և քաղաքական հաղորդակցության տարբեր իրավիճակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվական միջոցների միջոցով իրականության ներկայացման, փաստերի մեկնաբանման, հանրային կարծիքի ձևավորման և հաղորդակցական ազդեցության մեխանիզմներին։ Քննարկվում են իրավաքաղաքական տեքստերում կիրառվող փաստարկման ռազմավարությունները, գնահատողական արտահայտությունները, հակադրությունները և խոսքային ներգործության եղանակները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ճշմարտության և դրա հակադիր հասկացությունների փիլիսոփայական, տրամաբանական ու գործաբանական ընկալումներին, ինչպես նաև դրանց դերին իրավական հիմնավորումների և քաղաքական հայտարարությունների կառուցման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարևորվում են խոսույթի համատեքստային վերլուծությունը, լեզվական միավորների իմաստային փոփոխությունները և հաղորդակցական նպատակների ազդեցությունը տեղեկատվության ընկալման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, իրավագետների, քաղաքագետների, փիլիսոփաների, հաղորդակցագիտության մասնագետների և իրավաքաղաքական խոսույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-11
Medicine
Actibiol-liver պատրաստուկի հեպատոտրոպ ազդեցության փորձարարական հետազոտությունը
Actibiol-liver պատրաստուկի հեպատոտրոպ ազդեցության փորձարարական հետազոտությունը ուղղված է լյարդի վրա դրա կենսաբանական ակտիվության, պաշտպանիչ հատկությունների և բջջային մակարդակում նյութափոխանակային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրմանը, որտեղ հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես է տվյալ միջոցը ազդում հեպատոցիտների վերականգնման, թունավոր ազդեցությունների նվազեցման և լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի բարելավման վրա տարբեր փորձարարական մոդելներում, ներառյալ քիմիական կամ դեղորայքային վնասմամբ պայմանավորված հեպատիտների մոդելները։ Հետազոտության ընթացքում սովորաբար կիրառվում են լաբորատոր կենդանիներ և կենսաքիմիական ցուցանիշների վերլուծություն, ինչպիսիք են ալանինամինոտրանսֆերազի, ասպարտատամինոտրանսֆերազի, բիլիռուբինի մակարդակները, ինչպես նաև հյուսվածքաբանական ուսումնասիրություններ, որոնց միջոցով գնահատվում է լյարդի հյուսվածքի կառուցվածքային փոփոխությունների աստիճանը և նեկրոզի կամ բորբոքային պրոցեսների նվազումը։ Բացի այդ, դիտարկվում է նաև դեղամիջոցի ազդեցությունը հակաօքսիդանտ համակարգի վրա, մասնավորապես ազատ ռադիկալների չեզոքացման մեխանիզմները և լիպիդային պերօքսիդացման մակարդակը, քանի որ հեպատոտրոպ ազդեցության կարևոր բաղադրիչներից է օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցումը։ Փորձարարական արդյունքները թույլ են տալիս գնահատել պատրաստուկի արդյունավետությունը որպես լյարդապաշտպան միջոց, համեմատելով այն վերահսկիչ խմբերի և այլ հայտնի հեպատոպրոտեկտորների հետ, ինչպես նաև որոշել դրա հնարավոր կիրառելիությունը կլինիկական պրակտիկայում լյարդի տարբեր ախտահարումների դեպքում։
Updated: 2026-09-15