Армянская надпись XII столетия

Economics

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության սննդարդյունաբերության մեջ ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ մասնավորապես հացի, հացաբուլկեղենի և հրուշակեղենի արտադրության ոլորտների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այս ոլորտներում ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները, արտադրական ներուժը, շուկայական միջավայրը, մրցակցային հարաբերությունները և զարգացման հնարավորությունները։ Սննդի արդյունաբերությունը Հայաստանի մշակող արդյունաբերության կարևորագույն և բազմապրոֆիլ ճյուղերից է, իսկ հացաբուլկեղենի ու հրուշակեղենի արտադրությունը դրա նշանակալի ուղղություններից են։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ձեռնարկությունների ստեղծման և ընդլայնման տնտեսական պայմանները, արտադրության կազմակերպման արդյունավետությունը, հումքի և նյութերի ապահովումը, տեխնոլոգիական հագեցվածությունը, արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորումը և գնային քաղաքականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերին, քանի որ հացի և հրուշակեղենի արտադրության ոլորտներում գործում են տարբեր չափերի արտադրողներ, իսկ արտադրության ճկուն կազմակերպումը, տեսականու արագ փոփոխությունը և սպառողական պահանջարկին համապատասխանեցումը կարևոր մրցակցային գործոններ են։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է շուկայի պահանջարկի և սպառողների նախասիրությունների վերլուծությունը, քանի որ արտադրողների մրցունակությունը մեծապես կախված է արտադրանքի որակից, տեսականու բազմազանությունից, գնից, փաթեթավորումից և վաճառքի կազմակերպումից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացմանը, էներգախնայող սարքավորումների ներդրմանը, նոր արտադրատեսակների մշակմանը և սննդային արժեքով բարելավված արտադրանքի ստեղծմանը։ Ժամանակակից հետազոտական ուղղություններից են ֆունկցիոնալ բաղադրիչներով հացաբուլկեղենի և ալրային հրուշակեղենի մշակումը, ինչը նոր հնարավորություններ է ստեղծում ոլորտի նորարարական ձեռնարկությունների համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արտադրանքի որակի և սննդամթերքի անվտանգության ապահովմանը, միջազգային չափանիշների ներդրմանը, սերտիֆիկացմանը և շուկայի ընդլայնմանը։ Հայաստանի արդյունաբերության զարգացման պետական մոտեցումներում սննդի արդյունաբերությունը դիտարկվում է որպես գերակա ուղղություն, որի զարգացման հիմնական նպատակներից են արտադրանքի որակի բարձրացումը, նոր շուկաներ մուտք գործելը, արտահանման ընդլայնումը, նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը և տեղական հումքի առավել խոր վերամշակումը։ Հետազոտությունը կարող է բացահայտել նաև ոլորտում ձեռնարկատիրության զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրները՝ ֆինանսական միջոցների սահմանափակ հասանելիությունը, արտադրական ծախսերի աճը, տեխնոլոգիական վերազինման անհրաժեշտությունը, շուկայավարման և լոգիստիկայի խնդիրները, մրցակցության պայմանները և արտահանման շուկաներ մուտք գործելու դժվարությունները։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել զարգացման այնպիսի հնարավորություններ, ինչպիսիք են հայկական ավանդական հացատեսակների և հրուշակեղենի արտադրության ընդլայնումը, նոր ապրանքանիշերի ստեղծումը, թվային մարքեթինգի կիրառումը, արտահանման աշխարհագրության ընդլայնումը և տեղական հումքի օգտագործման մեծացումը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հացի և հրուշակեղենի արտադրության ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունավետության բարձրացման, մրցունակության ամրապնդման, նորարարությունների խթանման և կայուն զարգացման ուղղությունների մշակման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ձեռնարկատերերին, սննդարդյունաբերության մասնագետներին, բիզնեսի կառավարման և շուկայավարման ոլորտի հետազոտողներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Informatics

Աշխատանքը նվիրված է վերջավոր ավտոմատների հիման վրա կառուցվող ասիմետրիկ կրիպտոհամակարգերի կայունության բարձրացման սկզբունքների ուսումնասիրմանը և համապատասխան մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նման համակարգերի անվտանգության մակարդակի գնահատումն է, հնարավոր խոցելիությունների բացահայտումը և այնպիսի մոտեցումների մշակումը, որոնք կարող են բարձրացնել գաղտնագրման ու բանալիների կառավարման մեխանիզմների դիմադրողականությունը տարբեր հարձակումների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ասիմետրիկ կրիպտոգրաֆիայի հիմնարար սկզբունքները, հանրային և գաղտնի բանալիների փոխկապակցվածությունը, կրիպտոգրաֆիկ ալգորիթմների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և վերջավոր ավտոմատների կիրառման հնարավորությունները գաղտնագրային համակարգերի նախագծման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերջավոր ավտոմատների վիճակների, անցումների և դրանց ձևավորման օրինաչափությունների օգտագործմանը՝ կրիպտոգրաֆիկ վերափոխումների բարդությունն ու կանխատեսելիության նկատմամբ դիմադրությունը բարձրացնելու նպատակով։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել համակարգերի մաթեմատիկական մոդելները, անվտանգության չափորոշիչները, ալգորիթմների հաշվարկային բարդությունը և տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը կրիպտոհամակարգի ընդհանուր կայունության վրա։ Կարևոր ուղղություն է նաև առաջարկվող մեթոդների համեմատական գնահատումը՝ գործող կամ այլընտրանքային կրիպտոգրաֆիկ մոտեցումների հետ համադրելով դրանց արդյունավետությունը, հուսալիությունը և հաշվողական ծախսերը։ Հետազոտության ընթացքում իրականացվող մոդելավորումն ու փորձարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու համակարգի ուժեղ և թույլ կողմերը, ստուգելու մշակված սկզբունքների գործնական կիրառելիությունը և գնահատելու դրանց ազդեցությունը անվտանգության մակարդակի վրա։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հիմք ծառայել վերջավոր ավտոմատների վրա հիմնված ավելի կայուն ասիմետրիկ կրիպտոգրաֆիկ մեխանիզմների նախագծման համար՝ հատկապես այնպիսի համակարգերում, որտեղ կարևոր են տվյալների գաղտնիությունը, ամբողջականությունը և անվտանգ փոխանակումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կրիպտոգրաֆիայի, տեղեկատվական անվտանգության, մաթեմատիկական կիբեռնետիկայի, համակարգչային գիտության և պաշտպանված տեղեկատվական համակարգերի նախագծման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայ կամերային երաժշտության զարգացման կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով 1970-ականների կեսերից մինչև դարավերջ ստեղծված լարային կվարտետների գեղարվեստական, ոճական և կառուցվածքային առանձնահատկությունների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում է չորս լարային գործիքների համար ստեղծված ստեղծագործությունների տեղը տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական երաժշտական մշակույթում, դրանց կապը ազգային կոմպոզիտորական ավանդույթների և ժամանակակից երաժշտական մտածողության նոր միտումների հետ։ Քննվում են ժանրի պատմական զարգացման շարունակականությունը, դասական կվարտետային սկզբունքների վերաիմաստավորումը, ձևակառուցման առանձնահատկությունները, թեմատիկ նյութի մշակման եղանակները, հարմոնիկ և պոլիֆոնիկ մտածողությունը, ռիթմական կազմակերպումը, տեմբրային լուծումները և գործիքների փոխհարաբերության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային երաժշտական լեզվի դրսևորումներին՝ ժողովրդական և հոգևոր երաժշտության ինտոնացիոն տարրերի, մոդալ մտածողության, բնորոշ ռիթմական դարձվածքների և մեղեդիական կառուցվածքների ստեղծագործական վերափոխմանը։ Միաժամանակ դիտարկվում է հայ կոմպոզիտորների երկխոսությունը XX դարի համաշխարհային երաժշտության գեղագիտական ու տեխնիկական միտումների հետ, ինչի արդյունքում ավանդական ժանրային մոդելները կարող էին համադրվել նոր արտահայտչամիջոցների և անհատական հեղինակային ոճերի հետ։ Վերլուծության կարևոր ուղղություն է կվարտետի ներսում յուրաքանչյուր գործիքի դերակատարության փոփոխությունը՝ առաջին ջութակի գերիշխող գործառույթից մինչև բոլոր ձայների համեմատաբար հավասար և ինքնուրույն զարգացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ցիկլային կառուցվածքի, առանձին մասերի դրամատուրգիական կապերի, հակադրության և թեմատիկ միասնականության խնդիրներին։ Ժանրի զարգացումը դիտարկվում է ժամանակաշրջանի ընդհանուր մշակութային միջավայրի համատեքստում՝ հաշվի առնելով կատարողական արվեստի, մասնագիտական երաժշտական կրթության և համերգային կյանքի նշանակությունը նոր ստեղծագործությունների տարածման գործում։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության և կատարման փոխհարաբերությունը, քանի որ լարային կվարտետի ժանրը պահանջում է տեխնիկական ճշգրտության հետ մեկտեղ բարձր մակարդակի անսամբլային փոխգործակցություն և միասնական գեղարվեստական մեկնաբանություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դարավերջի հայ կամերային երաժշտության ոճական բազմազանությունը, ազգային երաժշտական ավանդույթի շարունակականությունն ու նորացման գործընթացները և լարային կվարտետի նշանակությունը հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման մեջ։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է քինազոլինային հետերոցիկլային համակարգի համապատասխան տեղակալված ածանցյալների սինթեզի, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է նոր օրգանական միացությունների ստացման նպատակային եղանակների մշակման, սինթեզի պայմանների օպտիմալացման, ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատման և դրանց կենսաբանական ակտիվության գնահատման վրա։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական, հետերոցիկլային և կենսաօրգանական քիմիայի սահմանագծում, քանի որ քիմիական կառուցվածքի ձևավորումը դիտարկվում է դրա հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների հետ անմիջական կապի մեջ։ Քինազոլինային համակարգը ներկայացնում է ազոտ պարունակող հետերոցիկլային կառուցվածք, որի տարբեր ածանցյալների հատկությունները կարող են զգալիորեն փոփոխվել օղակային համակարգում և դրա հարակից հատվածներում տեղակալիչների բնույթից, դիրքից, էլեկտրոնային ազդեցությունից և տարածական կառուցվածքից կախված։ Այդ պատճառով աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է կառուցվածք–հատկություն և կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն փոխհարաբերությունների բացահայտումը։ Հետազոտության սկզբնական փուլում կարող են դիտարկվել նպատակային միացությունների ստացման համար անհրաժեշտ ելանյութերի ընտրությունը և համապատասխան սինթետիկ սխեմաների մշակումը։ Հետերոցիկլային միացությունների սինթեզը հաճախ պահանջում է բազմափուլ փոխարկումներ, որոնց ընթացքում անհրաժեշտ է վերահսկել ռեակցիաների ընտրողականությունը և կողմնակի գործընթացների առաջացումը։ Ելանյութերի կառուցվածքը, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխադարձ ազդեցությունը և ռեակցիոն կենտրոնների ակտիվությունը պայմանավորում են հնարավոր փոխարկումների ուղղությունը։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր սինթետիկ փուլ դիտարկվում է ոչ միայն որպես նպատակային նյութի ստացման միջոց, այլև որպես համապատասխան քիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրության հնարավորություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հետերոցիկլային օղակի ձևավորման մեխանիզմներին։ Ցիկլացման գործընթացների արդյունավետությունը կարող է կախված լինել ելանյութերի կառուցվածքից, լուծիչից, ջերմաստիճանից, կատալիտիկ համակարգից և այլ ռեակցիոն պայմաններից։ Փոխազդեցության ընթացքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել միջանկյալ նյութերի հնարավոր առաջացումը և որոշել այն գործոնները, որոնք նպաստում են նպատակային ցիկլային կառուցվածքի ձևավորմանը։ Սինթեզի պայմանների փոփոխությունը կարող է անդրադառնալ ինչպես ռեակցիայի արագության, այնպես էլ վերջնական արդյունքի և արտադրանքի մաքրության վրա։ Կարևոր ուղղություն է ռեակցիաների ընտրողականության ուսումնասիրությունը։ Բազմաֆունկցիոնալ ելանյութերի դեպքում հնարավոր է միաժամանակ մի քանի ռեակցիոն կենտրոնների մասնակցություն, ինչի հետևանքով կարող են առաջանալ տարբեր կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Նպատակային սինթեզի արդյունավետ կազմակերպումը պահանջում է այնպիսի պայմանների ընտրություն, որոնցում առավել հավանական է անհրաժեշտ կառուցվածքի ձևավորումը։ Ռեակցիայի ընթացքի և ստացված նյութերի մանրամասն ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ բացահայտել կողմնակի փոխարկումների պատճառները և առաջարկել դրանց սահմանափակման ուղիներ։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում տեղակալիչների ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Մեթիլային և այլ ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծումը կարող է փոփոխել հետերոցիկլային համակարգի էլեկտրոնային խտության բաշխումը, տարածական կառուցվածքը, լիպոֆիլությունը և տարբեր միջավայրերում լուծելիությունը։ Նույն հիմնական կառուցվածքն ունեցող միացությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել իրենց ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկություններով՝ նույնիսկ մեկ տեղակալիչի փոփոխության դեպքում։ Այս հանգամանքը կարևոր է ածանցյալների շարքի համակարգված սինթեզի և համեմատական ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է ստացված նյութերի նույնականացումը և կառուցվածքի հաստատումը։ Սինթեզի հաջող ավարտը հնարավոր չէ հիմնավորել միայն արտադրանքի արտաքին տեսքով կամ ելքով։ Անհրաժեշտ է հաստատել մոլեկուլային կառուցվածքը համապատասխան ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրադիտական մեթոդներով։ Միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրադիտությունը կարող է տեղեկություն տալ մոլեկուլում ջրածնի և ածխածնի ատոմների քիմիական միջավայրի մասին, իսկ ինֆրակարմիր սպեկտրադիտությունը՝ բնորոշ ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության վերաբերյալ։ Զանգվածային սպեկտրաչափությունը և տարրային անալիզը կարող են լրացնել կառուցվածքային բնութագրումը՝ հաստատելով մոլեկուլային զանգվածը և տարրային բաղադրությունը։ Մի քանի անկախ մեթոդների համադրումը բարձրացնում է կառուցվածքային եզրակացությունների հավաստիությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկություններին։ Հալման ջերմաստիճանը, լուծելիությունը, կայունությունը, բյուրեղային վիճակը և այլ բնութագրեր կարող են կարևոր լինել ինչպես միացությունների նույնականացման, այնպես էլ դրանց հետագա կենսաբանական ուսումնասիրության համար։ Կենսաբանական փորձարկման ժամանակ հատկապես կարևոր է նյութի լուծելիությունը համապատասխան միջավայրում, քանի որ անբավարար լուծելիությունը կարող է սահմանափակել իրական ակտիվության գնահատումը։ Ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և մոլեկուլային կառուցվածքի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տեղակալիչների ազդեցության որոշ օրինաչափություններ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ստացված միացությունների կենսաբանական հատկությունների գնահատումը։ Նպատակային նյութերը կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան փորձարարական մոդելներում՝ պարզելու դրանց հնարավոր կենսաբանական ակտիվության բնույթը և արտահայտվածության աստիճանը։ Նման փորձարկումների հիմնական նպատակը տարբեր ածանցյալների համեմատությունն է և այն կառուցվածքային հատկանիշների հայտնաբերումը, որոնք կապված են ակտիվության փոփոխության հետ։ Կենսաբանական արդյունքները այս տեսանկյունից դիտարկվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ քիմիական կառուցվածքի հետ համադրված։ Առանձին նշանակություն ունի կառուցվածք–ակտիվություն հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Մի շարք կառուցվածքով մոտ միացությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե առանձին տեղակալիչների ներմուծումը, դրանց դիրքի փոփոխությունը կամ հիմնական հետերոցիկլային համակարգի ձևափոխությունը ինչպես են անդրադառնում կենսաբանական ազդեցության վրա։ Եթե որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հետևողականորեն ուղեկցվում է ակտիվության բարձրացմամբ կամ նվազումով, հնարավոր է ձևակերպել նախնական օրինաչափություններ։ Այդպիսի տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա նպատակային սինթեզների համար՝ ընտրելով առավել հետաքրքիր կառուցվածքային ուղղությունները։ Կարևորվում է նաև մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունների և կենսաբանական ազդեցության հնարավոր փոխկապակցվածությունը։ Էլեկտրոնադոնոր և էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչները կարող են փոփոխել հետերոցիկլային համակարգի ռեակցունակությունը և կենսաբանական թիրախների հետ ոչ կովալենտ փոխազդեցությունների հնարավորությունները։ Միաժամանակ կենսաբանական ակտիվությունը չի որոշվում միայն էլեկտրոնային գործոններով․ կարևոր են նաև մոլեկուլի չափերը, ձևը, լիպոֆիլությունը, լուծելիությունը և ֆունկցիոնալ խմբերի տարածական հասանելիությունը։ Հետևաբար կառուցվածքային ազդեցությունները նպատակահարմար է գնահատել մի քանի ֆիզիկաքիմիական պարամետրերի համադրությամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տարածական գործոններին։ Կենսաբանական մակրոմոլեկուլների հետ փոքր օրգանական միացությունների փոխազդեցությունը հաճախ կախված է ոչ միայն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունից, այլև դրանց տարածական դիրքից։ Հիմնական հետերոցիկլային կմախքի և դրա տեղակալիչների երկրաչափությունը կարող է նպաստել կամ խոչընդոտել համապատասխան կենսաբանական կենտրոնի հետ կապմանը։ Այդ պատճառով կառուցվածքային շարքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև տարածական փոփոխությունների նշանակությունը։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել լիպոֆիլության և հիդրոֆիլության հավասարակշռությունը։ Կենսաբանական ակտիվություն ցուցաբերելու համար միացությունը հաճախ պետք է ունենա այնպիսի ֆիզիկաքիմիական հատկություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս համապատասխան միջավայրում պահպանել բավարար լուծելիություն և փոխազդել կենսաբանական կառուցվածքների հետ։ Չափազանց բարձր հիդրոֆոբությունը կարող է սահմանափակել ջրային միջավայրում լուծելիությունը, մինչդեռ չափազանց բարձր հիդրոֆիլությունը կարող է փոխել կենսաբանական թաղանթների հետ փոխազդեցության բնույթը։ Տեղակալիչների փոփոխությունը կարող է օգտագործվել այս հատկությունների կարգավորման համար։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում կենսաբանական փորձարկումների ընտրողականության հարցը։ Միացության ակտիվության գնահատման ժամանակ կարևոր է տարբերակել նպատակային կենսաբանական ազդեցությունը ընդհանուր ոչ ընտրողական ազդեցությունից։ Այդ նպատակով տարբեր փորձարարական համակարգերի արդյունքների համադրումը կարող է օգնել գնահատել, թե դիտվող ազդեցությունը որքանով է կապված կոնկրետ կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետ։ Հետազոտության այս ուղղությունը կարևոր է հատկապես այն դեպքում, երբ սինթեզված ածանցյալները դիտարկվում են որպես հետագա կենսաբժշկական ուսումնասիրությունների համար հետաքրքրություն ներկայացնող նյութեր։ Կարևորվում է նաև դոզա–ազդեցություն հարաբերության ուսումնասիրությունը փորձարարական մակարդակում։ Կենսաբանական ազդեցության արտահայտվածությունը կարող է փոփոխվել նյութի կոնցենտրացիայից կախված, և այդ կապի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ածանցյալների հարաբերական ակտիվությունը։ Նման տվյալների վիճակագրական մշակումը անհրաժեշտ է տարբեր միացությունների միջև դիտվող տարբերությունների հավաստիությունը գնահատելու համար։ Միաժամանակ կենսաբանական փորձերի արդյունքների մեկնաբանության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել կիրառված մոդելի սահմանափակումները և խուսափել լաբորատոր պայմաններում ստացված արդյունքները անմիջապես կլինիկական ազդեցության հետ նույնացնելուց։ Հետազոտության մեջ կարող է դիտարկվել նաև սինթեզված նյութերի կայունությունը կենսաբանական փորձերի պայմաններում։ Եթե միացությունը արագորեն փոփոխվում կամ քայքայվում է փորձարարական միջավայրում, դիտվող ազդեցությունը կարող է պայմանավորված լինել ոչ միայն սկզբնական նյութով, այլև դրա փոխակերպման արտադրանքներով։ Այդ պատճառով քիմիական կայունության վերաբերյալ տվյալները կարևոր են կենսաբանական արդյունքների ճիշտ մեկնաբանման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստացված ածանցյալների համեմատական դասակարգմանը։ Ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել առավել հետաքրքիր միացությունները և բացահայտել այն կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք բարենպաստ կամ անբարենպաստ ազդեցություն են ունեցել ուսումնասիրվող հատկությունների վրա։ Այսպիսի համեմատական մոտեցումը հատկապես արժեքավոր է, երբ սինթեզվում է կառուցվածքով փոխկապակցված միացությունների ամբողջ շարք։ Կարևոր ուղղություն է սինթետիկ մեթոդների արդյունավետության գնահատումը։ Նպատակային նյութի ստացման համար նշանակություն ունեն ոչ միայն վերջնական ելքը, այլև ռեակցիայի փուլերի քանակը, արտադրանքի մաքրման հնարավորությունը, ելանյութերի հասանելիությունը և արդյունքների վերարտադրելիությունը։ Գիտական տեսանկյունից արդյունավետ մեթոդը պետք է հնարավորություն տա ստանալ բավարար մաքրության նյութ՝ կառուցվածքային և կենսաբանական ուսումնասիրությունների համար։ Տարբեր սինթետիկ մոտեցումների համեմատությունը կարող է բացահայտել առավել նպատակահարմար ճանապարհները համապատասխան հետերոցիկլային համակարգի ածանցյալների ստացման համար։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է նաև մաքրման և բաժանման մեթոդների ընտրությունը։ Ռեակցիոն խառնուրդներում կարող են առկա լինել չփոխազդած ելանյութեր, միջանկյալ և կողմնակի արտադրանքներ։ Վերաբյուրեղացումը, քրոմատագրական և այլ ընդունված բաժանման մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ հետագա բնութագրման համար անհրաժեշտ մաքրության միացություններ։ Մաքրության աստիճանը հատկապես կարևոր է կենսաբանական փորձարկումների ժամանակ, քանի որ խառնուրդներում առկա այլ նյութերը կարող են ազդել դիտվող արդյունքների վրա։ Առանձին նշանակություն ունի հետերոցիկլային համակարգերի քիմիական բազմազանության ընդլայնումը։ Հիմնական կմախքի նպատակային ձևափոխումը և տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծումը հնարավորություն են տալիս ստանալ կառուցվածքային գրադարան, որի անդամները կարելի է համեմատել նույն փորձարարական պայմաններում։ Այդպիսի համակարգված մոտեցումը կառուցվածք–ակտիվություն հարաբերությունների ուսումնասիրության համար ավելի տեղեկատվական է, քան միմյանցից էապես տարբերվող առանձին միացությունների պատահական համեմատությունը։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել օրգանական սինթեզի, քրոմատագրական բաժանման, սպեկտրադիտական բնութագրման, ֆիզիկաքիմիական չափումների և կենսաբանական փորձարկումների մեթոդները։ Սինթետիկ և կենսաբանական տվյալների միասնական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ոչ միայն նոր միացությունների ստացման հնարավորությունը, այլև դրանց հատկությունների փոփոխման կառուցվածքային պատճառները։ Վիճակագրական մեթոդների կիրառումը կարող է անհրաժեշտ լինել կենսաբանական փորձերի կրկնելիության և տարբեր ածանցյալների միջև տարբերությունների նշանակալիության գնահատման համար։ Գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի զարգացման և դրանց կառուցվածքային ձևափոխությունների հետևանքների բացահայտման հնարավորությամբ։ Նոր ածանցյալների ստացումը կարող է ընդլայնել համապատասխան դասի միացությունների վերաբերյալ կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական տվյալները, իսկ կենսաբանական հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը՝ նպաստել կառուցվածք–ակտիվություն օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Նման արդյունքները հետաքրքրություն են ներկայացնում օրգանական, կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի տեսական ու կիրառական ուղղությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է տեղակալված քինազոլինային համակարգերի ստացման և ուսումնասիրության համալիր մոտեցում՝ ընդգրկելով սինթետիկ ճանապարհների ընտրությունը, ցիկլացման գործընթացները, ռեակցիաների ընտրողականությունը, միացությունների մաքրումն ու կառուցվածքային նույնականացումը, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների որոշումը, կենսաբանական ակտիվության փորձարարական գնահատումը և կառուցվածք–ակտիվություն հարաբերությունների վերլուծությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել օրգանական և հետերոցիկլային քիմիայի, կենսաօրգանական ու դեղագործական քիմիայի, ինչպես նաև կենսաակտիվ նյութերի հետազոտության ոլորտներում աշխատող գիտնականների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Other Subjects

Համառոտ մեղվաբուծություն նյութը մեղվաբուծության վերաբերյալ ուսումնական-գործնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է մեղուների կենսաբանության, ընտանիքի կառուցվածքի և մեղվաբուծական տնտեսության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Այն նախատեսված է սկսնակ մեղվապահների, գյուղատնտեսության ոլորտի ուսանողների և պրակտիկ մեղվաբուծությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Նյութում բացատրվում են մեղվաընտանիքի կազմը՝ մայր մեղու, բանվոր մեղուներ և դրոններ, ինչպես նաև դրանց գործառույթները և փոխկապակցվածությունը ընտանիքի կենսագործունեության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեղվաբուծական սեզոնային աշխատանքներին՝ գարնանային զարգացում, ամառային մեղրի հավաք, աշնանային նախապատրաստում և ձմեռման կազմակերպում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև փեթակների ճիշտ խնամքը, մեղվաընտանիքների բազմացման եղանակները, հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի հիմնական միջոցները։ Բացի այդ, քննարկվում են մեղրի, մեղրամոմի և այլ մեղվաբուծական արտադրանքի ստացման տեխնոլոգիաները և դրանց տնտեսական նշանակությունը։ Նյութը միավորում է տեսական գիտելիքները և գործնական խորհուրդները՝ նպաստելով մեղվաբուծության արդյունավետ և կայուն կազմակերպմանը։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ացետալդեհիդի օքսիդացման ընթացքում առաջացող կոնցենտրացիոն ինքնատատանումների ուսումնասիրությանը՝ որպես ոչ գծային քիմիական համակարգերում ընթացող բարդ կինետիկական երևույթի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում ռեակցիայի մասնակից նյութերի և միջանկյալ միացությունների կոնցենտրացիաները ժամանակի ընթացքում ոչ թե միապաղաղ փոփոխվում են, այլ ցուցաբերում են պարբերական կամ քվազիպարբերական տատանումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդացման ռեակցիայի մեխանիզմին, տարրական փուլերի փոխկապակցվածությանը, ակտիվ միջանկյալ մասնիկների առաջացմանն ու փոխակերպմանը և դրանց ազդեցությանը ամբողջ գործընթացի արագության վրա։ Քննության են առնվում սկզբնական նյութերի կոնցենտրացիայի, ջերմաստիճանի, ճնշման և ռեակցիոն միջավայրի այլ պարամետրերի փոփոխությունները, որոնք կարող են պայմանավորել համակարգի կայուն կամ տատանողական վարքը։ Վերլուծվում է դրական և բացասական հետադարձ կապերի դերը, որոնց փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել նյութերի կոնցենտրացիաների ինքնաբուխ պարբերական փոփոխությունների՝ առանց արտաքին պարբերական ազդեցության։ Կարևորվում է քիմիական կինետիկայի մաթեմատիկական մոդելների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել նյութերի կոնցենտրացիաների ժամանակային փոփոխությունները, գնահատել համակարգի կայունությունը և որոշել ինքնատատանումների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները։ Ուսումնասիրվում են տատանումների հաճախականությունը, լայնույթը, պարբերությունը և դրանց կախվածությունը ռեակցիայի հիմնական պարամետրերից։ Փորձարարական տվյալների և տեսական հաշվարկների համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել մանրամասն բացահայտել օքսիդացման գործընթացի մեխանիզմը և գնահատել առաջարկվող կինետիկական մոդելների համապատասխանությունը իրական համակարգի վարքին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կայուն վիճակներից տատանողական ռեժիմների անցմանը և ռեակցիայի պայմանների փոփոխության հետևանքով համակարգի դինամիկական հատկությունների վերափոխմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի ոչ գծային քիմիական կինետիկայի, ինքնակազմակերպվող համակարգերի և տատանողական քիմիական ռեակցիաների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով բարդ քիմիական գործընթացների կառավարման, կանխատեսման և դրանց հիմքում ընկած ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։