Ավտոճանապարհների վթարայնության գնահատման և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության բարձրացման ուղիները Հայաստանի Հանրապետությունում

Technology

Աշխատությունը նվիրված է պտուղների հասունացման ընթացքում տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոփոխությունների, դրանց պահպանման տեխնոլոգիական պայմանների և տեղական բուսական հումքից պեկտինի ստացման հնարավորությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պտղի ձևավորումից մինչև լիարժեք հասունացում և հետբերքահավաքային պահպանում ընթացող ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական գործընթացների վրա, որոնք պայմանավորում են արտադրանքի սննդային արժեքը, կառուցվածքը, համային հատկությունները և պահպանունակությունը։ Քննության են առնվում հասունացման տարբեր փուլերում ածխաջրերի, օրգանական թթուների, պեկտինային նյութերի, գունանյութերի և կենսաբանական այլ բաղադրիչների քանակական ու որակական փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բջջապատերի կառուցվածքային վերափոխումներին և պեկտինային միացությունների փոփոխություններին, քանի որ դրանք անմիջականորեն կապված են պտղի հյուսվածքների փափկացման և հասունացման աստիճանի հետ։ Ուսումնասիրվում է նաև ֆերմենտային գործընթացների նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը պահպանման ընթացքում արտադրանքի որակական ցուցանիշների փոփոխության վրա։ Հասունացման կենսաքիմիական առանձնահատկությունների բացահայտումը դիտարկվում է որպես պահպանման առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական ռեժիմների ընտրության գիտական հիմք։ Քննության են առնվում ջերմաստիճանի, օդի հարաբերական խոնավության, պահպանման տևողության և միջավայրի այլ գործոնների ազդեցությունները պտուղների որակի ու պահպանունակության վրա։ Կարևորվում է հետբերքահավաքային կորուստների նվազեցումը, սննդային արժեքի հնարավորինս երկար պահպանումը և ապրանքային տեսքի վատթարացման կանխումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տեսակների և սորտերի կենսաբանական առանձնահատկություններին, քանի որ դրանց հասունացման արագությունը, կենսաքիմիական կազմը և պահպանման պայմանների նկատմամբ արձագանքը կարող են էապես տարբերվել։ Պահպանման տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր ռեժիմների արդյունավետությունը և ընտրել տվյալ հումքի առանձնահատկություններին առավել համապատասխան պայմաններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տեղական բուսական հումքի օգտագործմամբ պեկտինի ստացման հնարավորության գնահատումը։ Պեկտինը դիտարկվում է որպես բուսական ծագման արժեքավոր բնական նյութ, որի պարունակությունը և հատկությունները կախված են հումքի տեսակից, հասունության աստիճանից և մշակման պայմաններից։ Ուսումնասիրվում են պեկտինով հարուստ տեղական հումքի հնարավոր աղբյուրները, այդ թվում՝ պտուղների վերամշակման ընթացքում առաջացող բուսական մնացորդների նպատակային օգտագործման հեռանկարները։ Նման մոտեցումը կարևոր է ոչ միայն նոր արտադրանքի ստացման, այլև սննդի արդյունաբերության երկրորդային հումքի առավել ամբողջական օգտագործման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում պեկտինային նյութերի առանձնացման և ստացված արտադրանքի հիմնական ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատման տեխնոլոգիական սկզբունքները։ Կարևորվում է հումքի նախնական մշակման, արդյունահանման պայմանների և հետագա մաքրման փուլերի ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի ելքի և որակի վրա։ Տարբեր տեխնոլոգիական պարամետրերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել պեկտինի առավել արդյունավետ ստացման պայմանները և գնահատել տեղական հումքի արդյունաբերական օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Առանձին նշանակություն է տրվում ստացված պեկտինի հատկությունների գնահատմանը՝ սննդի արտադրության մեջ դրա հետագա կիրառման հնարավորությունները պարզելու համար։ Հետազոտությունը միավորում է կենսաքիմիական և տեխնոլոգիական մոտեցումները՝ պտղի հասունացման գործընթացները կապելով պահպանման և վերամշակման հետ։ Այսպիսի համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրել պտուղների կենսաբանական փոփոխությունները, այլև դրանց վերաբերյալ ստացված գիտելիքները կիրառել արտադրական խնդիրների լուծման համար։ Տեղական հումքի արդյունավետ օգտագործումը կարող է նպաստել վերամշակման խորության բարձրացմանը, թափոնների քանակի նվազեցմանը և հավելյալ արժեք ունեցող արտադրանքի ստացմանը։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է պտղաբուծական արտադրանքի հետբերքահավաքային կորուստների նվազեցման, պահպանման տեխնոլոգիաների կատարելագործման և տեղական հումքային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությամբ։ Այն կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև սննդի արդյունաբերության համար անհրաժեշտ բնական բաղադրիչների տեղական արտադրության զարգացման և պտուղների վերամշակման մնացորդների օգտակար կիրառման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սննդի կենսաքիմիայի, սննդի տեխնոլոգիայի, պտուղների պահպանման և վերամշակման, կենսատեխնոլոգիայի ու գյուղատնտեսական արտադրանքի ապրանքագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, տեխնոլոգների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Հայագիտական և գիտամեթոդաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայագիտության ոլորտում գիտականության հասկացության, գիտական հետազոտության սկզբունքների և գիտելիքի ձևավորման առանձնահատկությունների ընդհանուր քննությանը։ Քննության են առնվում հայագիտական ուսումնասիրություններում կիրառվող մեթոդները, աղբյուրների ընտրության և գնահատման չափանիշները, փաստերի մեկնաբանման եղանակները և գիտական հիմնավորման պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմագիտական, բանասիրական, լեզվաբանական, մշակութաբանական և հարակից ուսումնասիրություններում գիտական մոտեցումների կիրառման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են սկզբնաղբյուրների արժանահավատության, փաստարկման, քննադատական վերլուծության և հետազոտական եզրակացությունների հիմնավորվածության հետ կապված խնդիրները։ Քննարկվում են նաև գիտական և ոչ գիտական մոտեցումների տարբերակման, հետազոտողի մեթոդաբանական պատասխանատվության և հայագիտական գիտելիքի զարգացման հարցերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ընդհանուր պատկերացում կազմելու հայագիտության մեջ գիտական հետազոտության չափանիշների և մեթոդաբանական խնդիրների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետների, պատմաբանների, բանասերների, գիտության մեթոդաբանությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայագիտական ուսումնասիրությունների տեսական հիմքերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Ուսումնասիրությունը նվիրված է ժամանակակից շուկայական տնտեսությունում աշխատանքի շուկայի հիմնական սուբյեկտների վարքագծի առանձնահատկություններին՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Աշխատության կենտրոնում աշխատաշուկայի փոխհարաբերությունների հիմնական մասնակիցների՝ աշխատողների, գործատուների և պետության վարքագծային դրսևորումներն են, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցության ազդեցությունը զբաղվածության, աշխատավարձի և աշխատաշուկայի հավասարակշռության վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման գործոնները, աշխատանք փնտրողների ընտրության ու վարքագծի առանձնահատկությունները, գործատուների կողմից աշխատուժի ներգրավման և վարձատրության վերաբերյալ որոշումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի աշխատաշուկայի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, զբաղվածության և գործազրկության միտումներին, աշխատուժի մասնագիտական և տարածքային շարժունակությանը, ինչպես նաև աշխատողների և գործատուների շահերի փոխհարաբերությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են նաև աշխատավարձի մակարդակի, աշխատանքային պայմանների, կրթության և մասնագիտական որակավորման, տեղեկատվության հասանելիության և աշխատանքի որոնման տևողության ազդեցությունը շուկայի սուբյեկտների վարքագծի վրա։ Կարևորվում է պետության դերը աշխատաշուկայի կարգավորման գործում՝ զբաղվածության քաղաքականության, աշխատանքային օրենսդրության, սոցիալական պաշտպանության և աշխատուժի վերապատրաստման ու վերաորակավորման ծրագրերի միջոցով։ ՀՀ օրինակով վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աշխատաշուկայի արդյունավետությանը խոչընդոտող խնդիրները և գնահատելու դրանց հաղթահարման հնարավոր տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը նաև կարևորում է աշխատաշուկայի սուբյեկտների վարքագծի փոփոխությունը տնտեսական անկայունության, տեխնոլոգիական վերափոխումների և աշխատանքի նոր ձևերի տարածման պայմաններում։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել զբաղվածության քաղաքականության կատարելագործման, աշխատաշուկայի հավասարակշռության բարելավման և մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործման ուղղությամբ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, աշխատանքի շուկայի և զբաղվածության ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, սոցիալական քաղաքականության հետազոտողներին, ինչպես նաև տնտեսագիտության և կառավարման մասնագիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։

Chemistry

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Սթիվենսի վերախմբավորման (Stevens rearrangement) մեխանիզմային առանձնահատկություններին և պրոպարգիլային տիպի խմբեր պարունակող մոնո- և բիսամոնիումային աղերի հակամանրէային ակտիվության գնահատմանը։ Աշխատությունը վերլուծում է քվարտերային ամոնիումային միացությունների կառուցվածքային վերափոխումները Սթիվենսի վերախմբավորման ընթացքում, ռեակցիայի ընթացքի ստերեոքիմիական ասպեկտները և միջանկյալ կարբանիոնային տեսակների առաջացման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պրոպարգիլային ֆունկցիոնալ խմբերի ազդեցությանը ռեակտիվության և մոլեկուլային կայունության վրա, ինչպես նաև դրանց դերին կենսաբանական ակտիվության ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև միկրոկենսաբանական փորձարկումներ՝ տարբեր մանրէային շտամների նկատմամբ միացությունների արդյունավետության գնահատման համար, ինչը թույլ է տալիս պարզել կառուցվածք–ակտիվություն հարաբերակցությունը (SAR) և հակամանրէային ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները։ Աշխատությունը կարևոր է օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի և միկրոկենսաբանության հետազոտողների համար՝ նպաստելով նոր հակամանրէային միացությունների սինթեզի և կիրառական հնարավորությունների զարգացմանը։

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի խոցային հիվանդության հետևանքով առաջացող արյունահոսությունների կլինիկական առանձնահատկությունների, ախտածագման մեխանիզմների, ախտորոշման և բուժման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ սրտանոթային համակարգի տարբեր ախտահարումներով հիվանդների շրջանում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում քննության են առնվում մարսողական համակարգի խոցային ախտահարումների և սրտանոթային հիվանդությունների փոխկապակցվածությունը, համակցված ախտաբանությունների ազդեցությունը հիվանդության կլինիկական ընթացքի վրա, ինչպես նաև արյունահոսությունների առաջացմանը և ծանրացմանը նպաստող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սրտի իշեմիկ հիվանդության, զարկերակային գերճնշման, սրտային անբավարարության և սրտանոթային այլ խանգարումների պայմաններում գաստրոդուոդենալ խոցային արյունահոսությունների զարգացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի լորձաթաղանթի պաշտպանական մեխանիզմները, տեղային արյան շրջանառության խանգարումների ազդեցությունը հյուսվածքների վիճակի վրա, ինչպես նաև սրտանոթային համակարգի ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հնարավոր մասնակցությունը խոցային գործընթացների զարգացմանը։ Քննարկվում են սրտանոթային հիվանդությունների բուժման նպատակով կիրառվող հակաթրոմբոցիտային, հակամակարդիչ և որոշ այլ դեղամիջոցների ազդեցությունը ստամոքսաղիքային արյունահոսությունների առաջացման հավանականության և կլինիկական ընթացքի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում արյունահոսության կլինիկական դրսևորումներին, արյան կորստի աստիճանի գնահատմանը, հեմոդինամիկ փոփոխություններին, սակավարյունության զարգացմանը և սրտանոթային համակարգի վրա դրանց հնարավոր հետևանքներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համակցված հիվանդություններով պացիենտների ախտորոշման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ ներառելով կլինիկական տվյալների, լաբորատոր ցուցանիշների, էնդոսկոպիկ հետազոտությունների և սրտանոթային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման արդյունքների համադրումը։ Դիտարկվում են խոցային արյունահոսությունների ծանրության աստիճանի որոշման, կրկնակի արյունահոսության հավանականության գնահատման և հնարավոր բարդությունների կանխատեսման հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բուժական մարտավարության ընտրության դժվարություններին, որոնք պայմանավորված են միաժամանակ մարսողական համակարգի արյունահոսության վերահսկման և սրտանոթային հիվանդությունների հետ կապված ռիսկերի կառավարման անհրաժեշտությամբ։ Քննության են առնվում դեղորայքային, էնդոսկոպիկ և անհրաժեշտության դեպքում վիրաբուժական բուժման մոտեցումների կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր մասնագիտությունների բժիշկների համագործակցության նշանակությունը համակցված ախտաբանություններով հիվանդների բուժման գործընթացում։ Կարևորվում են արյունահոսության դադարեցման, շրջանառվող արյան ծավալի և հեմոդինամիկ կայունության վերականգնման, սրտանոթային բարդությունների կանխարգելման և հետագա բուժման արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև հիվանդների տարիքային առանձնահատկությունները, ուղեկցող հիվանդությունների ազդեցությունը բուժման արդյունքների վրա, խոցային արյունահոսությունների կրկնության կանխարգելման հնարավորությունները և հիվանդների երկարաժամկետ կլինիկական հսկողության նշանակությունը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել գաստրոդուոդենալ խոցային արյունահոսությունների ախտածագման և կլինիկական ընթացքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը, համակցված սրտանոթային ախտահարումներով հիվանդների ռիսկերի գնահատման մեթոդների կատարելագործմանը և ախտորոշման ու բուժման առավել արդյունավետ մոտեցումների գիտական հիմնավորմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գաստրոէնտերոլոգների, սրտաբանների, ընդհանուր և անհետաձգելի վիրաբուժության մասնագետների, էնդոսկոպիստների, թերապևտների, անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգների, բժշկական գիտաշխատողների, ասպիրանտների և բժշկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների, ինչպես նաև մարսողական և սրտանոթային համակարգերի համակցված հիվանդությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է մետաղների կտրմամբ մշակման արդյունավետության բարձրացման խնդիրներին՝ բազմաստիճան կտրող եզր ունեցող հատուկ կառուցվածքի կտրիչ գործիքի կիրառման միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում կտրող գործիքի երկրաչափական կառուցվածքի և մետաղամշակման գործընթացի հիմնական տեխնոլոգիական ցուցանիշների փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են կտրման ընթացքում առաջացող ուժային և ջերմային երևույթները, մշակվող նյութի շերտի հեռացման առանձնահատկությունները, գործիքի աշխատանքային մակերևույթների ծանրաբեռնվածությունը և դրանց ազդեցությունը մշակման արտադրողականության ու ստացվող մակերևույթի որակի վրա։ Բազմաստիճան կտրող եզրի կիրառումը դիտարկվում է որպես կտրման գործընթացը տարբեր աշխատանքային հատվածների միջև բաշխելու և գործիքի բեռնվածության բնույթը փոփոխելու տեխնոլոգիական մոտեցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կտրիչի երկրաչափական պարամետրերի, առանձին աստիճանների փոխադարձ դասավորության և մշակման պայմանների ազդեցությանը կտրման ուժերի, գործիքի մաշվածության և մշակված մակերևույթի բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև կտրման արագության, մատուցման և մշակվող նյութի հատկությունների հետ կապված գործոնները՝ գործիքի աշխատանքի արդյունավետությունը գնահատելու տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սովորական և բազմաստիճան կառուցվածքով կտրիչների աշխատանքի համեմատական վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող կառուցվածքային լուծման ազդեցությունը մշակման կայունության և տեխնոլոգիական արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տեսական հաշվարկները և փորձարարական տվյալները՝ կտրման գործընթացի մեխանիկական օրինաչափությունները պարզաբանելու և գործիքի կառուցվածքային պարամետրերի ընտրությունը հիմնավորելու համար։ Դիտարկվում են մշակված մակերևույթի կոշտության, չափային ճշգրտության, գործիքի դիմացկունության և արտադրողականության գնահատման հարցերը՝ որպես մետաղամշակման գործընթացի արդյունավետությունը բնութագրող հիմնական ցուցանիշներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գործիքի կառուցվածքի կատարելագործման և տարբեր մեքենաշինական արտադրություններում դրա կիրառելիության ընդհանուր հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մետաղների կտրման տեսության, մեքենաշինական տեխնոլոգիայի, կտրող գործիքների նախագծման և փորձարարական մեխանիկայի մոտեցումները՝ մետաղների մեխանիկական մշակման արդյունավետության բարձրացման գիտատեխնիկական հիմքերը ուսումնասիրելու նպատակով։