Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLaw
Բնական օրենք, գրավական, տոհմային և ազգային իրավունք
Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի տեսական և հասարակական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով բնական օրենքի, գրավականային հարաբերությունների, տոհմային և ազգային իրավունքի հարցերին։ Բնական իրավունքի գաղափարը հիմնվում է այն համոզմունքի վրա, որ մարդու և հասարակության որոշ իրավունքներ բխում են մարդկային բնությունից, բանականությունից ու արդարության համընդհանուր սկզբունքներից և չեն սահմանափակվում միայն պետության ընդունած օրենքներով։ Այս մոտեցման շրջանակում կարևորվում են անձի ազատությունը, սեփականության պաշտպանությունը, պարտավորությունների կատարումը, արդարությունը և հասարակական համակեցության կարգավորումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է նաև գրավականային հարաբերությունները, որոնք առնչվում են պարտքի ապահովման, գույքային պատասխանատվության և սեփականության իրավական պաշտպանության խնդիրներին։ Տոհմային իրավունքի դիտարկումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ազգակցական կապերի, ժառանգության, ընտանեկան հարաբերությունների և տոհմի ներսում գործող իրավական ու սովորութային կարգերի հարցերին։ Ազգային իրավունքի թեման իր հերթին առնչվում է ազգային համայնքների ինքնուրույնությանը, հասարակական կազմակերպվածությանը և իրավական առանձնահատկություններին։ Գիրքը կարևոր է իրավունքի պատմության, իրավափիլիսոփայական մտքի և XIX դարի հայերեն իրավագիտական գրականության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով իրավական գիտելիքների տարբեր ոլորտների համադրություն։
Updated: 2026-10-30
Mathematics
Vacuum systems and metal-ceramic joints in advanced accelerators
Այս աշխատությունը նվիրված է առաջադեմ մասնիկային արագացուցիչներում կիրառվող վակուումային համակարգերի և մետաղ-կերամիկական միացումների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց դերը բարձր էներգիաների ֆիզիկայի փորձարարական սարքավորումների կայուն և անվտանգ աշխատանքի ապահովման մեջ։ Գրքում ներկայացվում են վակուումային տեխնոլոգիաների հիմնական սկզբունքները, բարձր և գերբարձր վակուումի ստեղծման ու պահպանման մեթոդները, ինչպես նաև այն ինժեներական լուծումները, որոնք անհրաժեշտ են արագացուցիչների ներսում մասնիկների կորուստները նվազեցնելու և ճառագայթային միջավայրի մաքրությունը պահպանելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մետաղ-կերամիկական հանգույցների նախագծման և արտադրության տեխնոլոգիաներին, դրանց մեխանիկական ամրությանը, ջերմային դիմացկունությանը և էլեկտրամագնիսական հատկություններին, որոնք կարևոր են բարձր լարվածության և ճառագայթման պայմաններում աշխատանքի ընթացքում։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև նյութագիտության վերջին զարգացումները, նոր կոմպոզիտային նյութերի կիրառման հնարավորությունները և դրանց ազդեցությունը արագացուցիչների արդյունավետության բարձրացման վրա։ Բացի այդ, վերլուծվում են արդյունաբերական և գիտական արագացուցիչների օրինակներ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են վակուումային համակարգերի և մետաղ-կերամիկական միացումների կատարելագործումները նպաստում փորձարարական ճշգրտության և սարքավորումների ծառայության ժամկետի երկարացմանը։
Updated: 2026-09-18
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա (1984, Մարտ, թիվ 10)
Այս աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական ՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության մատենագիտական համակարգված տեղեկություններ՝ ընդգրկելով տարբեր տարիներին հրապարակված գրքեր, հոդվածներ, ուսումնասիրություններ և գիտական նյութեր, որոնք վերաբերում են հանրապետության մշակութային կյանքի զարգացման տարբեր ուղղություններին։ Այն նպատակ ունի ապահովել գիտական և տեղեկատվական հենք հետազոտողների, գրադարանավարների և մշակութաբանների համար՝ հեշտացնելով համապատասխան աղբյուրների որոնումը և օգտագործումը։ Մատենագիտական նյութերը դասակարգված են ըստ թեմատիկ բաժինների՝ ներառելով կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, գրականություն և ժողովրդական արվեստ, ինչպես նաև մշակութային քաղաքականության և ինստիտուցիոնալ զարգացման վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային շրջանում ստեղծված գիտական և հրապարակախոսական աշխատանքներին, որոնք արտացոլում են ժամանակի գաղափարական և գեղագիտական մոտեցումները մշակույթի նկատմամբ։ Աշխատությունը կարևոր գործիք է տեղեկատվության համակարգման և գիտական հետազոտությունների համար, քանի որ այն օգնում է պատկերացում կազմել ՀՍՍՀ մշակութային կյանքի վերաբերյալ հրատարակված գրականության ծավալի և բովանդակային ուղղությունների մասին։
Updated: 2026-09-21
Mathematics
Спектральное, морфологическое и кинематическое исследование галактик Казаряна
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Կազարյանի գալակտիկաների սպեկտրային, մորֆոլոգիական և կինեմատիկական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են այս գալակտիկաների ֆիզիկական հատկությունները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, աստղագոյացման գործընթացները, գազային միջավայրի վիճակը և շարժման դինամիկան։ Աշխատությունում կիրառվում են աստղագիտական դիտարկումների և սպեկտրային վերլուծության մեթոդներ՝ բացահայտելու գալակտիկաների քիմիական կազմը, արագությունների դաշտերը, ներքին կառուցվածքը և էվոլյուցիոն առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ներկայացնում է դիտողական տվյալների մշակման արդյունքներ, համեմատական վերլուծություններ և տեսական մեկնաբանություններ, որոնք նպաստում են ակտիվ և կապույտ կոմպակտ գալակտիկաների բնույթի, առաջացման և զարգացման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի աստղագիտության, աստղաֆիզիկայի և գալակտիկաների էվոլյուցիայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-18
Linguistics
Հայերենի բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական քննություն
Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայերենի բարբառներում բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր բարբառներում բայի քերականական ձևերի, եղանակների և ժամանակային հարաբերությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Աշխատության կենտրոնում բայական համակարգն է՝ որպես լեզվի քերականական կառուցվածքի առավել բարդ և բազմաշերտ ոլորտներից մեկը։ Հայերենի բարբառները, պահպանելով ընդհանուր լեզվական հիմքը, դարերի ընթացքում զարգացել են տարբեր պատմական, աշխարհագրական և սոցիալ-մշակութային պայմաններում, ինչի հետևանքով դրանցում ձևավորվել են բայական ձևավորման և ժամանակային իմաստների արտահայտման յուրահատուկ առանձնահատկություններ։ Զուգադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս այդ տարբերությունները դիտարկել համակարգված կերպով՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանուր հիմքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բայական եղանակների համակարգի քննությունն է։ Եղանակը բայի այն քերականական կարգերից է, որի միջոցով արտահայտվում է գործողության կամ դրության նկատմամբ խոսողի վերաբերմունքը, ինչպես նաև գործողության իրականության, հնարավորության, ցանկության, հրամայականության կամ այլ իմաստային հարաբերությունները։ Բարբառներում այդ իմաստների արտահայտման եղանակները կարող են տարբեր լինել ինչպես ձևաբանական միջոցներով, այնպես էլ օժանդակ բայերի, մասնիկների և կառուցվածքային այլ միջոցների կիրառությամբ։ Հետևաբար յուրաքանչյուր բարբառի համակարգի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայերենյան օրինաչափությունները, այնպես էլ տեղային առանձնահատկությունները։ Աշխատության մյուս առանցքային խնդիրն է բայական ժամանակների ուսումնասիրությունը։ Ժամանակային ձևերը ցույց են տալիս գործողության կամ դրության հարաբերությունը խոսքի պահի, անցյալի կամ ապագայի նկատմամբ։ Հայերենի տարբեր բարբառներում ժամանակային իմաստների արտահայտությունը կարող է ունենալ տարբեր կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկություններ։ Որոշ դեպքերում նույն ժամանակային կամ եղանակային իմաստը կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով, իսկ նույն ձևը տարբեր բարբառներում կարող է ձեռք բերել լրացուցիչ իմաստային երանգներ։ Այդ տարբերությունների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել հայերենի բարբառային քերականության կառուցվածքը։ Զուգադրական ուսումնասիրության կարևոր առավելությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն առանձին բարբառների նկարագրություն կատարել, այլև դրանք համեմատել ընդհանուր համակարգի շրջանակում։ Այս մոտեցմամբ հնարավոր է առանձնացնել ձևաբանական զուգահեռները, ընդհանուր քերականական կառուցվածքները, տարբերակային ձևերը և այն երևույթները, որոնք բնորոշ են միայն որոշ բարբառների։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է հայերենի պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ ժամանակակից բարբառներում պահպանված բազմաթիվ ձևեր կարող են վկայել լեզվի ավելի հին վիճակների մասին։ Բայական համակարգի ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նաև օժանդակ բայերի և բարդ ժամանակաձևերի քննությունը։ Հայերենի բարբառներում օժանդակ բաղադրիչների կիրառությունը կարող է տարբերվել գրական հայերենից կամ միմյանցից՝ առաջացնելով ժամանակային և եղանակային տարբեր կառուցվածքներ։ Այդ ձևերի գործառական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են բարբառային խոսքում կառուցվում գործողության ժամանակային հաջորդականությունը, տևականությունը, ավարտվածությունը, կրկնությունը կամ հնարավորությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև ժխտական ձևերի վերլուծությունը։ Բայական ժխտումը տարբեր բարբառներում կարող է ունենալ առանձնահատուկ ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածք, իսկ ժխտական մասնիկների և օժանդակ բաղադրիչների փոխհարաբերությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ տալ տվյալ բարբառի քերականական համակարգի մասին։ Այս հարցերի զուգադրական քննությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական ներկայացնել բայական ձևերի գործառական համակարգը։ Աշխատության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև ձևաբանական և իմաստաբանական մակարդակների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Բայական ձևի կառուցվածքը ինքնին ամբողջությամբ չի բացահայտում դրա գործառույթը, քանի որ նույն ձևը տարբեր խոսքային միջավայրերում կարող է արտահայտել տարբեր ժամանակային կամ եղանակային իմաստներ։ Հետևաբար բարբառային նյութի ուսումնասիրության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն ձևերի կառուցվածքը, այլև դրանց կիրառության համատեքստը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ձևական համընկնումները և իրական գործառական նույնությունները։ Բարբառային բայական համակարգերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական քերականության համար։ Բարբառները հաճախ պահպանել են հնագույն քերականական հատկանիշներ, որոնք գրական լեզվում հետագայում փոխվել կամ դուրս են եկել գործածությունից։ Միաժամանակ որոշ բարբառներում ձևավորվել են նորարարություններ, որոնք արտացոլում են լեզվի շարունակական զարգացման գործընթացը։ Այդ պատճառով բարբառային նյութի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է օգնել վերականգնելու հայերենի քերականական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերը և հասկանալու ձևաբանական փոփոխությունների ուղղությունները։ Թեման կարևոր է նաև հայ բարբառագիտության համար, քանի որ բայական համակարգը բարբառների դասակարգման և փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության արժեքավոր չափանիշներից է։ Բայական ձևերի տարածման աշխարհագրությունը, դրանց կառուցվածքային տարբերությունները և ընդհանուր հատկանիշները կարող են լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել բարբառների միջև պատմական կապերի և փոխազդեցությունների վերաբերյալ։ Այդ տվյալները կարող են համադրվել հնչյունաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկությունների հետ՝ հայերենի բարբառային բազմազանության ավելի ամբողջական պատկերը ստանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համադրել հայերենի տարբեր բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերը, բացահայտել դրանց կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները և ցույց տալ ընդհանուր հայերենյան համակարգի շրջանակում դրանց փոխհարաբերությունները։ Այն ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն՝ նպաստելով հայերենի բարբառների, պատմական քերականության և ժամանակակից հայերենագիտության զարգացմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, բարբառագետներին, քերականագետներին, բանասերներին, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-09-13
Culture
Հայ նկարիչների մատենանիշեր : Երկրորդ ցուցահանդեսի պատկերացանկ 1976 թ. հոկտեմբեր
Հրատարակությունը ներկայացնում է հայ նկարիչների ստեղծագործությունների երկրորդ ցուցահանդեսի պատկերացանկը, որը կազմվել է 1976 թվականի հոկտեմբերին և ունի միաժամանակ ցուցահանդեսային, մատենագիտական ու արվեստաբանական նշանակություն։ Այն համակարգված կերպով ներկայացնում է ցուցահանդեսում ընդգրկված նկարիչների և նրանց ներկայացրած ստեղծագործությունների վերաբերյալ տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական կերպարվեստի ներկայացուցչական կազմի և ստեղծագործական ուղղությունների մասին։ Նյութը կարող է ներառել արվեստագետների անունները, ստեղծագործությունների անվանումները, ստեղծման ժամանակը, տեխնիկան, չափերը և ցուցադրությանը վերաբերող այլ մատենագիտական տվյալներ։ Պատկերացանկը արժեքավոր աղբյուր է նաև այն առումով, որ փաստագրում է 1970-ական թվականների հայկական կերպարվեստի որոշակի հատվածը՝ պահպանելով տեղեկություններ այն աշխատանքների և հեղինակների մասին, որոնք ընդգրկվել են տվյալ ցուցահանդեսում։ Ցուցահանդեսային նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու այդ շրջանի գեղարվեստական հետաքրքրություններին, թեմատիկ նախասիրություններին, ժանրային բազմազանությանը և նկարիչների ստեղծագործական մոտեցումներին։ Մատենագիտական բնույթը միաժամանակ հեշտացնում է առանձին արվեստագետների և նրանց գործերի հետագա ուսումնասիրությունը, քանի որ ներկայացված տեղեկությունները կարող են օգտագործվել արվեստագիտական հետազոտությունների, ցուցահանդեսների պատմության վերականգնման և հավաքածուների նույնականացման նպատակներով։ Հրատարակությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև հայկական կերպարվեստի պատմության փաստագրման տեսանկյունից՝ որպես որոշակի ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի սկզբնաղբյուր։ Այն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, նկարիչների ստեղծագործությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին, թանգարանների և պատկերասրահների մասնագետներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, հավաքածուների կազմողներին և հայկական կերպարվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-09-16