Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա (1984, Մարտ, թիվ 10)

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Այն կարևորում է փոքր և միջին ձեռնարկությունների դերը երկրի տնտեսական զարգացման, զբաղվածության ապահովման, մրցակցության խթանման, նորարարության տարածման և տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվության ընդլայնման գործընթացներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են ձեռնարկատիրության պետական աջակցության հիմնական ուղղությունները, դրանց իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ֆինանսական և ոչ ֆինանսական աջակցության գործիքները, ինչպես նաև պետական քաղաքականության ազդեցությունը բիզնեսի զարգացման հնարավորությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման հասանելիությանը, հարկային և վարչական միջավայրին, վարկավորման և երաշխիքային ծրագրերին, խորհրդատվական ու կրթական ծառայություններին, արտահանման խթանմանը և նորարարական գործունեության աջակցությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության ծրագրերի իրականացման ընթացքում առաջացող խնդիրներին՝ կապված տեղեկատվության հասանելիության, ծրագրերի թիրախավորման, վարչարարական ընթացակարգերի, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և աջակցության արդյունքների գնահատման հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այնպիսի մեխանիզմների կատարելագործմանը, որոնք կարող են առավելագույնս համապատասխանել ձեռնարկությունների իրական կարիքներին և նպաստել նրանց կայուն զարգացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնարավոր է նաև դիտարկել պետական աջակցության արդյունավետության գնահատման չափանիշները՝ ձեռնարկությունների ստեղծման և պահպանման, աշխատատեղերի ավելացման, արտադրողականության աճի, ներդրումների ընդլայնման, մրցունակության բարձրացման և շուկաների հասանելիության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետների, ձեռնարկատերերի, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ հնարավորություն տալով հասկանալու փոքր և միջին բիզնեսի պետական աջակցության գործող համակարգի առանձնահատկություններն ու կատարելագործման անհրաժեշտ ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ներկայացնել այնպիսի մոտեցումներ, որոնց միջոցով ՀՀ-ում հնարավոր կլինի պետական աջակցությունն ավելի հասցեական, հասանելի, թափանցիկ և արդյունքահեն դարձնել՝ խթանելով փոքր և միջին ձեռնարկությունների կայուն աճն ու դրանց ներդրումը երկրի տնտեսական զարգացման գործում։

Տնտեսագիտություն

Հայաստանի Հանրապետությունում պետական ձեռնարկությունների մասնավորեցման հիմնախնդիրները կապված են երկրում անցումային տնտեսության պայմաններում պետական սեփականության փոխանցման գործընթացի կառավարման, օրենսդրական ռեգլամենտների անորոշության և ֆինանսական, կազմակերպչական ենթակառուցվածքների թույլ զարգացման հետ, ինչը հանգեցնում է գործընթացի արդյունավետության պակասի և ոսկորահաս արագ կորստի ռիսկի։ Հիմնական դժվարություններից մեկն այն է, որ պետական ձեռնարկությունների գնահատումը հաճախ կատարվում է հնացած տվյալների և ֆինանսական հաշվետվությունների հիման վրա, ինչը նվազեցնում է նրանց շուկայական արժեքի ճշգրտությունը և ստեղծում է արտասովոր շուկայական պայմաններ։ Մյուս հիմնախնդիրը կապված է մրցակցության բացակայության և մոնոպոլիայի վտանգի հետ, քանի որ որոշ ոլորտներում մասնավորեցման արդյունքում առաջանում են տնտեսվարողների գերակշռող դիրքեր, ինչը սահմանափակում է շուկայի ազատ զարգացումը և նվազեցնում է ծառայությունների և արտադրանքի որակը։ Նաեւ զգալի դժվարություն է կադրերի, կառավարման փորձի և կազմակերպչական հմտությունների պակասը, ինչը հատկապես վերաբերում է ձեռնարկությունների նոր սեփականատերերին, որոնք հաճախ չեն կարող արդյունավետորեն կառավարել և արդիականացնել արտադրական գործընթացները։ Բացի այդ, սոցիալական հետևանքներն էլ չեն հաշվի առնվում, ինչն առաջացնում է աշխատանքային ուժի անկարգություններ, կրճատումներ և աշխատողների սոցիալական պաշտպանվածության նվազում, ինչը խոչընդոտում է գործընթացի հանրային ընդունելիությանը։ Մասնավորեցման քաղաքականության անհամապատասխանությունն ու թերի իրավական հենքը, ինչպես նաև վերահսկողության և թափանցիկության պակասը նպաստում են կոռուպցիոն ռիսկերի և կառավարչական սխալների աճին, ինչն էլ կրկնակի դժվարացնում է տնտեսության ընդհանուր արդյունավետության բարձրացումը և պետական միջոցների օպտիմալ օգտագործումը։ Այս խնդիրների համալիր լուծման համար անհրաժեշտ են օրենսդրական բարեփոխումներ, կադրային վերապատրաստում, շուկայի դիտարկման մեխանիզմների ներդրում և սոցիալական անվտանգության ծրագրերի խթանում՝ ապահովելով պետության և հասարակության միջև հավասարակշռված շահերի պաշտպանություն մասնավորեցման գործընթացում։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է տեղեկատվության տեսության և գաղտնագրության շրջանակում տվյալների պահպանման ու գաղտնիության ապահովման հիմնարար օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ Շենոնի տեսական մոտեցումների հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում հաղորդագրության, բանալու և գաղտնագրված ներկայացման միջև տեղեկատվական կապերն են, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց դեպքում գաղտնագրման համակարգը կարող է ապահովել սկզբնական տեղեկության վերաբերյալ անորոշության անհրաժեշտ մակարդակ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում էնտրոպիայի գաղափարը, որը հնարավորություն է տալիս քանակապես բնութագրել տեղեկատվական աղբյուրի անորոշությունը և վերլուծել, թե գաղտնագրման արդյունքում որքան տեղեկություն կարող է պահպանվել կամ հասանելի մնալ տարբեր կողմերի համար։ Քննվում են պայմանական էնտրոպիայի, փոխադարձ տեղեկատվության, ավելցուկայնության և բանալու տեղեկատվական բնութագրերի փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կատարյալ գաղտնիության տեսական գաղափարին, որի դեպքում գաղտնագրված տվյալների դիտարկումը ինքնին չպետք է լրացուցիչ տեղեկություն տրամադրի սկզբնական հաղորդագրության վերաբերյալ։ Այս սկզբունքը հնարավորություն է տալիս գնահատել գաղտնագրման համակարգերի տեսական սահմանները՝ անկախ կոնկրետ տեխնիկական իրականացման առանձնահատկություններից։ Ուսումնասիրվում է նաև բանալիների դերը տեղեկատվության պաշտպանության գործընթացում, բանալու անորոշության և հաղորդագրության անորոշության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև համակարգի տեղեկատվական կայունության գնահատման ընդհանուր չափանիշները։ Տեղեկությունների պահպանման խնդիրը դիտարկվում է ոչ միայն գաղտնիության, այլև տեղեկատվական ամբողջականության և տվյալների ներկայացման արդյունավետության ընդհանուր համատեքստում։ Մաթեմատիկական մոդելների միջոցով հնարավոր է նկարագրել հաղորդագրությունների և գաղտնագրված ներկայացումների հավանականային բաշխումները, համեմատել տարբեր տեսական կառուցվածքներ և բացահայտել դրանց տեղեկատվական հատկությունները։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև տեղեկատվության տեսության և գաղտնագրության միջև կապի ներկայացումը, քանի որ Շենոնի գաղափարները ձևավորել են գաղտնագրման համակարգերի անվտանգության քանակական վերլուծության հիմնարար լեզուն։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև աղմկոտ հաղորդակցման միջավայրում տեղեկատվության պահպանման և վերականգնման տեսական հարցերը՝ տարբերակելով տվյալների գաղտնիության և հաղորդման հուսալիության խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տեղեկատվության տեսության, հավանականությունների տեսության և գաղտնագրության մաթեմատիկական մոտեցումները՝ նպաստելով տվյալների գաղտնիության, տեղեկատվական անորոշության և պաշտպանված պահպանման հիմնարար սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մշակույթ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հայկական պանթեոններում տեղակայված հուշակոթողների տիպաբանական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ ընդգծելով դրանց ձևավորման պատմական զարգացումը, ճարտարապետական բազմազանությունը և մշակութային-հիշողական նշանակությունը։ Դիտարկվում են Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնի, ինչպես նաև այլ քաղաքային և տարածաշրջանային հուշահամալիրների օրինակները, որտեղ ձևավորվել է ազգային հիշողության պահպանման և հանրային հարգանքի արտահայտման յուրահատուկ տարածք։ Աշխատանքում առանձնացվում են հուշակոթողների հիմնական տիպերը՝ դիմաքանդակային կոթողներ, հորիզոնական և ուղղահայաց ստելաներ, սարկոֆագային հուշարձաններ, ինչպես նաև խորհրդանշական կոմպոզիցիոն կառուցվածքներ, որոնք արտահայտում են հանգուցյալի հասարակական դերը և մշակութային նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գեղարվեստական ձևավորման տարրերին՝ քարի մշակման տեխնիկաներին, քանդակային լուծումներին, խորհրդանշական պատկերագրությանը և գրային հուշարձանների ձևավորմանը, որոնք միասին ձևավորում են հուշային միջավայրի ամբողջական գեղագիտական համակարգը։ Քննարկվում է նաև հայկական հուշակոթողային արվեստի կապը ավանդական ճարտարապետության, եկեղեցական քանդակագործության և ժամանակակից մոնումենտալ արվեստի հետ, ինչը թույլ է տալիս դիտարկել այս երևույթը որպես շարունակական մշակութային գործընթաց։ Ընդգծվում է, որ պանթեոնների հուշակոթողները ոչ միայն անհատական հիշատակի արտահայտություններ են, այլ նաև ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային արժեքների հանրային խորհրդանշական համակարգ, որը ձևավորում է քաղաքային մշակութային լանդշաֆտի կարևոր բաղադրիչ:

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է հողալկալիական մետաղների սիլիկատային միացությունների ստացման ցածրջերմաստիճանային գործընթացների և դրանց ձևավորման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական բարձր ջերմաստիճանային եղանակների համեմատ ավելի մեղմ ջերմային պայմաններում սիլիկատային կառուցվածքների առաջացման հնարավորություններն են, դրանց փուլային փոխակերպումները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում սկզբնական բաղադրիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, մասնիկների կառուցվածքի և փոխազդեցության բնույթի ազդեցությունները սիլիկատային համակարգերի ձևավորման ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիոն գործընթացների ակտիվացմանը, միջանկյալ փուլերի առաջացմանը և այն գործոններին, որոնք կարող են նպաստել վերջնական նյութի ձևավորմանը համեմատաբար ցածր ջերմաստիճաններում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր հողալկալիական մետաղներ պարունակող համակարգերի համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու դրանց քիմիական բնույթի և իոնային առանձնահատկությունների ազդեցությունը սիլիկատային կառուցվածքների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված նյութերի փուլային կազմի, բյուրեղային կամ ամորֆ կառուցվածքի, ջերմային կայունության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումը։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պինդ ֆազային և հարակից գործընթացներում նյութերի փոխակերպման մեխանիզմները և կապ հաստատելու սինթեզի ընդհանուր պայմանների ու վերջնական արտադրանքի հատկությունների միջև։ Ցածրջերմաստիճանային մոտեցումների ուսումնասիրությունը նյութագիտական նշանակություն ունի նաև էներգատարության նվազեցման և նպատակային հատկություններով անօրգանական նյութերի ստացման առավել արդյունավետ եղանակների որոնման տեսանկյունից։ Սիլիկատային համակարգերի հատկությունների վերաբերյալ ստացված գիտելիքները կարող են կարևոր լինել կերամիկական, ապակենման, կապակցող և այլ անօրգանական նյութերի գիտական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ հողալկալիական մետաղների սիլիկատների ձևավորման պայմանների, կառուցվածքի և հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունները բացահայտելու նպատակով։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է պիրազոլային համակարգերի ֆորմիլացման և ստացված միացությունների հետագա քիմիական փոխակերպումների տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, ֆորմիլային խմբի ներմուծման ընթացքում դրանց ռեակցիոն վարքը և առաջացող ածանցյալների հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Քննվում է Վիլսմայեր–Հաակի մոտեցման կիրառելիությունը պիրազոլային կառուցվածքների ֆունկցիոնալացման համար՝ ուշադրություն դարձնելով սկզբնական նյութի կառուցվածքի և փոխակերպման ընդհանուր ուղղվածության միջև կապերին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ստացված ֆորմիլային ածանցյալների նույնականացմանն ու կառուցվածքային բնութագրմանը, քանի որ նոր ֆունկցիոնալ խմբի առկայությունը կարող է էապես փոխել հետերոցիկլային համակարգի հետագա ռեակցիոն հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել տարբեր կառուցվածք ունեցող պիրազոլային ածանցյալների համեմատական հատկությունները, տեղակալիչների ազդեցությունը էլեկտրոնային կառուցվածքի և ռեակցիոն ակտիվության վրա, ինչպես նաև ձևավորված միացությունների հետագա փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն կապի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է պարզաբանել, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում տարբեր քիմիական փոխազդեցությունների ուղղության վրա։ Ստացված նյութերի բնութագրման համար կարևոր են օրգանական և անալիտիկ քիմիայի ժամանակակից մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու դրանց կազմը, մաքրությունը և կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Պիրազոլային ածանցյալների հետազոտությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հետերոցիկլային քիմիայի համար, քանի որ ֆունկցիոնալացված կառուցվածքները կարող են ծառայել որպես ելակետային մոդելներ հետագա հիմնարար ուսումնասիրությունների և նոր ածանցյալների հատկությունների բացահայտման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային քիմիայի, կառուցվածքային վերլուծության և քիմիական ռեակցիոնունակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով պիրազոլային համակարգերի ֆունկցիոնալացման և դրանց փոխակերպումների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։