Две ученых обители

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ներմուծման փոխարինման և արտահանման խրախուսման քաղաքականության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում ներմուծման փոխարինման և արտահանման խթանման տեսական ու մեթոդաբանական հիմքերը, դրանց դերը ազգային տնտեսության զարգացման, արտադրական ներուժի ընդլայնման և արտաքին տնտեսական կախվածության նվազեցման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության արտաքին առևտրի կառուցվածքին, ներմուծվող և արտահանվող ապրանքների հիմնական խմբերին, տեղական արտադրության մրցունակության բարձրացման հնարավորություններին և միջազգային շուկաներում հայկական արտադրանքի դիրքերի ամրապնդման նախադրյալներին։ Վերլուծվում են ներմուծման փոխարինման քաղաքականության իրականացման տնտեսական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական և կազմակերպական խոչընդոտները, ինչպես նաև ներքին արտադրության զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանները։ Քննարկվում են արտահանման խրախուսման պետական գործիքները, ներդրումային միջավայրի բարելավման, արտադրանքի որակի բարձրացման, նորարարությունների ներդրման և արտաքին շուկաների հասանելիության ապահովման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են արտաքին առևտրի կարգավորման, մաքսային և հարկային քաղաքականության, միջազգային տնտեսական համագործակցության և առևտրային համաձայնագրերի հնարավոր ազդեցությունները Հայաստանի տնտեսության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ներմուծման փոխարինման և արտահանման խրախուսման քաղաքականությունների փոխկապակցվածությանը, դրանց արդյունավետության գնահատման չափանիշներին և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման ռազմավարությունների ձևավորման հիմնախնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսագիտության, միջազգային տնտեսագիտության, արտաքին առևտրի, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1924 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ Առաջին աշխարհամարտից հետո Հարավային Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած արմատական աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացներն են, որոնց ընթացքում երկու երկրների միջև հարաբերությունները ձևավորվեցին նոր քաղաքական պայմաններում՝ Օսմանյան կայսրության փլուզումից, Ադրբեջանի խորհրդայնացումից և Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման հաղթանակից հետո։ Աշխատությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ նշված ժամանակաշրջանը երկու պետությունների հարաբերությունների համար անցումային փուլ էր․ նախկին կայսերական և հանրապետական քաղաքական համակարգերի փոփոխությունը, բոլշևիկյան Ռուսաստանի ազդեցության ընդլայնումը և տարածաշրջանային ուժերի վերադասավորումը էապես փոխեցին նրանց արտաքին քաղաքական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության սկզբնական փուլում դիտարկվում են 1920 թվականի իրադարձությունները, հատկապես Ադրբեջանի խորհրդայնացումը և դրա հետևանքները տարածաշրջանային քաղաքականության համար։ Ադրբեջանի նոր քաղաքական կարգավիճակը այն ներքաշեց խորհրդային ազդեցության համակարգ, մինչդեռ Թուրքիայի ազգային շարժումը պայքարում էր Անկարայի շուրջ ձևավորված նոր իշխանության ամրապնդման և արտաքին ուժերի դեմ պայքարի համար։ Այս պայմաններում երկու կողմերի հարաբերությունները զարգանում էին ոչ միայն երկկողմ շահերի, այլև Խորհրդային Ռուսաստանի հետ նրանց հարաբերությունների ազդեցության ներքո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման և ադրբեջանական քաղաքական շրջանակների փոխհարաբերություններին։ Այդ շրջանում կարևոր դեր ունեին ինչպես գաղափարական և ազգային համերաշխության պատկերացումները, այնպես էլ ավելի լայն տարածաշրջանային ռազմավարական հաշվարկները։ Թուրքիայի ազգային շարժման ղեկավարության համար Կովկասը կարևոր նշանակություն ուներ անվտանգության և արտաքին կապերի տեսանկյունից, իսկ Ադրբեջանը գտնվում էր այնպիսի աշխարհաքաղաքական դիրքում, որը նրան դարձնում էր տարածաշրջանի կարևոր հանգույց։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի տարածաշրջանային հետևանքները։ Այդ պայմանագրերը նոր իրավաքաղաքական շրջանակ ձևավորեցին Թուրքիայի և Անդրկովկասի հանրապետությունների հարաբերությունների համար և միաժամանակ արտացոլեցին խորհրդային Ռուսաստանի ու Թուրքիայի փոխադարձ շահերի համադրումը։ Կարսի պայմանագրի կնքմանը մասնակցեցին նաև Ադրբեջանական, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ-ները, ինչն ընդգծում է այն ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների բարդ կառուցվածքը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես երկկողմ հարաբերությունները ներառվեցին ավելի լայն խորհրդա-թուրքական և անդրկովկասյան քաղաքական համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև Ղարաբաղի, Նախիջևանի և Զանգեզուրի հետ կապված քաղաքական հարցերի ուսումնասիրությունը։ 1920–1921 թվականներին Հարավային Կովկասում սահմանների, տարածքային պատկանելության և վարչական կարգավիճակների շուրջ ընթացող գործընթացները ուղղակիորեն կապված էին տարածաշրջանի նոր քաղաքական դասավորության հետ։ Այս համատեքստում Ադրբեջանի և Թուրքիայի դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ ազգային, ռազմավարական և խորհրդային գործոնների փոխազդեցությունը։ Աշխատության մեջ կարող են քննության առնվել նաև տնտեսական և հաղորդակցային հարաբերությունները։ Կովկասի աշխարհագրական դիրքը, նավթային ռեսուրսները, առևտրային ճանապարհները և տրանսպորտային հաղորդակցությունները կարևոր նշանակություն ունեին ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Թուրքիայի համար։ Սակայն տնտեսական կապերի զարգացման հնարավորությունները սահմանափակվում էին պատերազմների հետևանքներով, տարածաշրջանի քաղաքական անկայունությամբ և խորհրդային վերահսկողության հաստատմամբ։ Առանձին ուշադրության է արժանի 1923–1924 թվականների փուլը, երբ Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո Անկարայի արտաքին քաղաքականությունը սկսեց աստիճանաբար ստանալ նոր պետական ձևաչափ։ Միաժամանակ Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատումը սահմանափակում էր նրա արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Այդ պատճառով հարաբերությունների բնույթը չէր կարող ամբողջությամբ կառուցվել երկու ինքնուրույն պետությունների դասական դիվանագիտական փոխհարաբերությունների տրամաբանությամբ։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև Խորհրդային Ռուսաստանի դերը։ Այդ ժամանակաշրջանում Մոսկվան տարածաշրջանում առանցքային քաղաքական դերակատար էր, և թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների շատ հարցեր պետք է դիտարկել խորհրդային քաղաքականության հետ դրանց փոխկապակցվածության շրջանակում։ Թուրքիայի համար Խորհրդային Ռուսաստանը միաժամանակ կարևոր գործընկեր էր արևմտյան ուժերի դեմ պայքարում և ազդեցության առանձին կենտրոն, մինչդեռ Ադրբեջանը գտնվում էր խորհրդային պետական համակարգի կազմում։ Այս իրավիճակը ստեղծում էր ինչպես համագործակցության հնարավորություններ, այնպես էլ հարաբերությունների ինքնուրույնության սահմանափակումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 1920–1924 թվականների թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները ձևավորվել են ազգային, գաղափարական, աշխարհաքաղաքական և ռազմավարական բազմաթիվ գործոնների փոխազդեցության պայմաններում։ Այդ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդել են Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման նպատակները, Ադրբեջանի խորհրդայնացումը, Խորհրդային Ռուսաստանի տարածաշրջանային քաղաքականությունը, Կովկասի տարածքային խնդիրները և նոր միջազգային համակարգի ձևավորումը։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել Թուրքիայի և Ադրբեջանի նորագույն պատմությամբ, Հարավային Կովկասի պատմությամբ, խորհրդա-թուրքական հարաբերություններով և XX դարի սկզբի միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող պատմաբանների, քաղաքագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Other Subjects

Գրադարանագիտական, մատենագիտական և աղբյուրագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի ազգային գրադարանում պահպանվող հայերեն հնատիպ գրքերի ձեռագիր և գրադարանային գրառումների հավաքագրմանը, համակարգմանը և գիտական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայ գրատպության վաղ շրջանի հրատարակությունների պատմամշակութային նշանակությունը, հնատիպ գրքերի առանձնահատկությունները և դրանցում պահպանված ձեռագիր հիշատակությունների տեղեկատվական արժեքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքերի էջերին, կազմերին և լուսանցքներին հանդիպող սեփականատիրական նշումներին, ընծայագրերին, հիշատակարաններին, գրադարանային կնիքներին, համարանիշերին և այլ գրառումներին, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել գրքերի պատկանելության, շրջանառության և պահպանման պատմության մասին։ Դիտարկվում են գրառումների լեզվական, ժամանակագրական և բովանդակային առանձնահատկությունները, դրանց վերծանման, նկարագրման և դասակարգման սկզբունքները։ Վերլուծվում է նմանատիպ աղբյուրների նշանակությունը հայ գրքի պատմության, գրադարանային հավաքածուների ձևավորման, ընթերցողական մշակույթի և գրքերի տարածման աշխարհագրության ուսումնասիրության համար։ Աշխատության շրջանակներում կարևորվում են հնատիպ գրքերի առանձին օրինակների պատմության վերականգնման, նախկին սեփականատերերի և գրքային հավաքածուների վերաբերյալ տեղեկությունների բացահայտման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ձեռագիր և գրադարանային գրառումների պահպանման, գիտական հրապարակման ու հետագա հետազոտություններում օգտագործման նշանակությանը՝ հայկական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմության, մատենագիտության, աղբյուրագիտության, հնատիպ գրքերի ուսումնասիրության և գրադարանային հավաքածուների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդու իրավունքների և ազատությունների վարչաիրավական պաշտպանության համակարգի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես անձի իրավունքների պաշտպանության պետական մեխանիզմների կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են այն իրավական նորմերը, սկզբունքները և պետական մարմինների գործունեության ձևերը, որոնց միջոցով ապահովվում է մարդու իրավունքների պաշտպանությունը հանրային կառավարման ոլորտում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական մարմինների կողմից որոշումների ընդունման, վարչական ակտերի կայացման և պետական իշխանության իրականացման ընթացքում անձանց իրավունքների ու օրինական շահերի պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ վարչական մարմինների գործողությունների և որոշումների բողոքարկման հնարավորություններին, վարչական դատավարության դերին, դատական պաշտպանության մեխանիզմներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության այլ ինստիտուցիոնալ միջոցներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավաչափության, համաչափության, վարչական արդարության, հավասարության և պատշաճ վարչարարության սկզբունքների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք սահմանափակում են պետական իշխանության հայեցողական լիազորությունները և ապահովում անհատի ու վարչական մարմնի հարաբերությունների իրավական հավասարակշռությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի դերը, վարչական մարմինների նկատմամբ վերահսկողության մեխանիզմները և քաղաքացիների կողմից իրենց իրավունքների պաշտպանության համար կիրառվող արտադատական միջոցները։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել վարչաիրավական պաշտպանության համակարգի գործնական արդյունավետությունը՝ բացահայտելով այն խնդիրները, որոնք առաջանում են իրավունքների խախտման դեպքում դրանց արագ, լիարժեք և արդյունավետ վերականգնման գործընթացում։ Կարևոր ուղղություն է նաև Հայաստանի իրավական համակարգում մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային մեխանիզմների և միջազգային իրավական չափանիշների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել պետական կառավարման ոլորտում մարդու իրավունքների երաշխավորման մեխանիզմների կատարելագործման, վարչական մարմինների գործունեության իրավաչափության ամրապնդման և քաղաքացիների համար արդյունավետ պաշտպանության միջոցների ապահովման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, վարչական իրավունքի և վարչական դատավարության մասնագետների, պետական ծառայողների, փաստաբանների, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և իրավաբանական բուհերի ուսանողների համար։

Other Subjects

Աշխատությունը վերաբերում է Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման խնդրին՝ այն դիտարկելով պատմական, քաղաքական, դիվանագիտական և հասարակական հարաբերությունների համատեքստում։ Բովանդակության առանցքում կարող են լինել հակամարտության ծագման և զարգացման նախադրյալները, դրա տարբեր փուլերը, կողմերի ներկայացրած դիրքորոշումները և խաղաղության հաստատմանն ուղղված քաղաքական ու դիվանագիտական նախաձեռնությունները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բանակցային գործընթացին, միջազգային միջնորդությանը, հրադադարի պահպանման խնդիրներին և այն մեխանիզմներին, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում քննարկվել են երկարաժամկետ կարգավորման հասնելու նպատակով։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հակամարտությունը դիտարկել ոչ միայն որպես տարածքային և քաղաքական խնդիր, այլև որպես մարդկանց անվտանգության, տեղահանության, համայնքների միջև հարաբերությունների, պատմական հիշողության և փոխադարձ վստահության հետ կապված բազմաշերտ երևույթ։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ղարաբաղի հայ բնակչության հետ կապված քաղաքական ու հասարակական դիրքորոշումների ներկայացումը՝ հաշվի առնելով, որ հակամարտության պատմության և իրավական հարցերի վերաբերյալ կողմերի մեկնաբանությունները հաճախ էապես տարբերվել են։ Այդ պատճառով աղբյուրագիտական քննության տեսանկյունից կարևոր է տարբերակել փաստաթղթավորված իրադարձությունները կողմերի քաղաքական հայտարարություններից և պատմական մեկնաբանություններից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային կազմակերպությունների, միջնորդ պետությունների և տարածաշրջանային դերակատարների գործունեությանը՝ ներկայացնելով նրանց մասնակցությունը բանակցային գործընթացների ձևավորման և խաղաղության հնարավոր պայմանների քննարկման մեջ։ Առանձին ուշադրության են արժանի խաղաղ գոյակցության, անվտանգության երաշխիքների, քաղաքական երկխոսության և հակամարտությունից տուժած բնակչության իրավունքների հետ կապված հարցերը։ Հնարավոր է նաև քննարկվի տեղեկատվական միջավայրի և հանրային խոսույթի ազդեցությունը հակամարտության ընկալման վրա, քանի որ երկարատև հակամարտությունների պայմաններում հասարակական պատկերացումները, պատմական հիշողությունը և փոխադարձ անվստահությունը կարող են էական դեր ունենալ խաղաղ գործընթացների զարգացման մեջ։ Պատմական աղբյուրների, պաշտոնական փաստաթղթերի, հրապարակախոսական նյութերի և քաղաքական գնահատականների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ վերականգնելու այն ժամանակաշրջանի քննարկումների հիմնական ուղղությունները։ Իր բնույթով աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել Ղարաբաղյան հակամարտության պատմության և դրա խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանի մոտեցումների ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ծառայելով որպես նյութ Հարավային Կովկասի միջազգային հարաբերությունների, հակամարտությունների կարգավորման և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների պատմության հետազոտման համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման, զարգացման և փոփոխությունների հետ կապված տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հարկային համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, հարկատեսակների դերը պետական եկամուտների ձևավորման գործում, հարկային բեռի բաշխման առանձնահատկությունները և հարկային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսական գործունեության վրա են։ Հարկային համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման մեխանիզմ, այլև որպես տնտեսական քաղաքականության կարևոր գործիք, որի միջոցով հնարավոր է ազդել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և եկամուտների բաշխման գործընթացների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությունը, տարբեր հարկատեսակների ֆիսկալ նշանակությունը, հարկային արտոնությունների և հատուկ հարկման ռեժիմների ազդեցությունը, ինչպես նաև հարկային բազայի ընդլայնման ու հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե հարկային համակարգի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծի, ներդրումային որոշումների, գործարար միջավայրի և տնտեսության տարբեր հատվածների զարգացման վրա։ Կարևոր ուղղություն է հարկային բեռի արդար և արդյունավետ բաշխման սկզբունքների ուսումնասիրությունը՝ պետական ֆինանսական պահանջները տնտեսական աճի խթանման և սոցիալական նպատակների հետ համադրելու տեսանկյունից։ Կարող են քննության առնվել նաև հարկային օրենսդրության կայունության, կանխատեսելիության և պարզության խնդիրները, քանի որ հարկային կանոնների հաճախակի կամ բարդ փոփոխությունները կարող են մեծացնել տնտեսավարողների վարչարարական ծախսերն ու անորոշությունը։ Հետազոտության մեջ կարող է նշանակալի տեղ զբաղեցնել հարկային վարչարարության կատարելագործումը, թվային գործիքների կիրառումը, հարկային կարգապահության բարձրացումը և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների գնահատումը։ Հայաստանի փորձի ուսումնասիրությունը կարող է համադրվել միջազգային մոտեցումների հետ՝ բացահայտելու ազգային տնտեսական պայմաններին համապատասխան հարկային կառուցվածքի ձևավորման հնարավոր ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պետական ֆինանսների, հարկային քաղաքականության և մակրոտնտեսական կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգային գնահատել հարկային համակարգի կառուցվածքային վերափոխումների պատճառները, տնտեսական հետևանքները և կատարելագործման հնարավորությունները։