Գրունտների ամրացման նպատակով բարձրմոլեկուլային կայունացուցիչների կիրառության առանձնահատկությունները ՀՀ ճանապարհաշինությունում

Technology

Նյութագիտության, փոշեմետալուրգիայի և մետաղների ճնշմամբ մշակման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ալյումինային հրամուր փոշեհամաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների և տաք արտամղման միջոցով դրանց կառուցվածքի ու ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ալյումինային փոշիների և դրանց հիմքով համաձուլվածքների բաղադրությունը, մասնիկների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, փոշենյութերի նախապատրաստման և խտացման տեխնոլոգիական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրամուր նյութերի ստացման պայմաններին, փոշեմասնիկների միջև կապերի ձևավորմանը և սկզբնական ծակոտկենության ազդեցությանը պատրաստի արտադրանքի որակի վրա։ Վերլուծվում են տաք արտամղման ջերմաստիճանի, դեֆորմացիայի աստիճանի, արտամղման արագության և տեխնոլոգիական այլ պարամետրերի ազդեցությունները համաձուլվածքների կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Քննարկվում են պլաստիկ դեֆորմացիայի, խտացման, հատիկային կառուցվածքի ձևավորման և հնարավոր վերաբյուրեղացման գործընթացները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել մետաղագրական հետազոտության, միկրոկառուցվածքային վերլուծության, կարծրության, ամրության և պլաստիկության որոշման փորձարարական մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում փոշեհամաձուլվածքների ծակոտկենության նվազեցմանը, կառուցվածքային միատարրության ապահովմանը և մեխանիկական հատկությունների բարելավման հնարավորություններին։ Կարևորվում է տաք արտամղման տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալացումը՝ պահանջվող կառուցվածքով, բարձր խտությամբ և համապատասխան շահագործական հատկություններով ալյումինային նյութերի ստացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել փոշեմետալուրգիական արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, ալյումինային համաձուլվածքների կիրառական հնարավորությունների ընդլայնմանը և նյութերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մետալուրգիայի, նյութագիտության, մետաղների ճնշմամբ մշակման, փոշեմետալուրգիայի և մեքենաշինական նյութերի տեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսական ոլորտում բերքահավաքից հետո իրականացվող գործընթացների կառավարման ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է գյուղատնտեսական արտադրանքի շարժը արտադրողից մինչև վերջնական սպառող՝ ներառելով հավաքումից հետո իրականացվող տեսակավորման, մաքրման, մշակման, փաթեթավորման, պահպանման, պահեստավորման, փոխադրման և իրացման հիմնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հետբերքահավաքային կորուստների պատճառների բացահայտմանը, քանի որ ոչ արդյունավետ կազմակերպված պահպանման և տեղափոխման պայմանները կարող են հանգեցնել արտադրանքի քանակական և որակական զգալի կորուստների։ Վերլուծվում են պահեստային տնտեսությունների, սառնարանային համակարգերի, լոգիստիկ կենտրոնների և վերամշակող կազմակերպությունների դերը գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքային շղթայի արդյունավետ կազմակերպման գործում։ Քննության են առնվում նաև արտադրանքի որակի պահպանման, սննդային անվտանգության, համապատասխան ջերմաստիճանային ու խոնավության պայմանների ապահովման և ժամանակակից փաթեթավորման տեխնոլոգիաների կիրառման խնդիրները։ Հայաստանի պայմաններում գնահատվում են գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական հնարավորությունները, շուկաների հասանելիությունը, ենթակառուցվածքների վիճակը, փոխադրման ծախսերը և արտադրողների ու գնորդների միջև համագործակցության առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է գյուղատնտեսական արտադրանքի մատակարարման շղթաների համակարգված կառավարումը, որը կարող է նպաստել արտադրանքի կորուստների նվազեցմանը, իրացման ժամկետների երկարացմանը և արտադրողների եկամուտների կայունացմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, թվային հաշվառման, արտադրանքի հետագծելիության և շուկայի պահանջարկի կանխատեսման գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների համագործակցության զարգացումը, ընդհանուր պահեստային ու լոգիստիկ ենթակառուցվածքների ստեղծումը և արտադրանքի կազմակերպված իրացման մեխանիզմների կատարելագործումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արտահանման կազմակերպմանը, որակի չափանիշներին համապատասխանությանը և գյուղատնտեսական արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը գործնական նշանակություն ունի ագրոպարենային համակարգի կառավարման բարելավման, հետբերքահավաքային կորուստների նվազեցման, գյուղատնտեսական արտադրանքի ավելացված արժեքի բարձրացման և Հայաստանի գյուղատնտեսության կայուն զարգացման համար։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի մարզում մորմազգիների ընտանիքին պատկանող բանջարանոցային մշակաբույսերի վրա տարածված լվիճների տեսակային կազմի, կենսաբանական առանձնահատկությունների, տարածվածության և բույսերին հասցվող վնասի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վնասատուների հայտնաբերումն ու տեսակային տարբերակումը, դրանց զարգացման սեզոնային ընթացքը, տարածման առանձնահատկությունները և մշակաբույսերի հետ փոխհարաբերություններն են։ Քննվում է, թե բնական և գյուղատնտեսական միջավայրի տարբեր գործոններն ինչպես կարող են անդրադառնալ լվիճների պոպուլյացիաների ձևավորման, բազմացման և տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիմնական վնասակար տեսակների տնտեսական նշանակության գնահատմանը, քանի որ դրանց գործունեությունը կարող է ազդել բույսերի աճի, զարգացման, բերքատվության և ստացվող արտադրանքի որակի վրա։ Կարևորվում է նաև լվիճների՝ բույսերի հիվանդությունների տարածման գործընթացներում հնարավոր մասնակցությունը, ինչի պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը դիտարկվում է ոչ միայն միջատաբանական, այլև բույսերի ընդհանուր պաշտպանության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումները, վնասատուների տեսակային որոշումը, դրանց տարածվածության և բնակեցվածության գնահատումը, ինչպես նաև տարբեր մշակաբույսերի նկատմամբ վնասակարության համեմատական ուսումնասիրությունը։ Պայքարի միջոցառումների մշակումը դիտարկվում է բույսերի ինտեգրված պաշտպանության սկզբունքների շրջանակում՝ կարևորելով վնասատուների պարբերական դիտարկումը, ագրոտեխնիկական և կենսաբանական մոտեցումների համադրումը, բնական կարգավորիչ գործոնների պահպանումը և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան պաշտպանական միջոցների հիմնավորված ընտրությունը։ Այս մոտեցման նպատակն է ոչ միայն նվազեցնել վնասատուների ազդեցությունը, այլև սահմանափակել շրջակա միջավայրի վրա ավելորդ ծանրաբեռնվածությունը և նպաստել բանջարաբուծության կայուն կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ տրամադրել նաև մարզի ագրոէկոլոգիական պայմաններում վնասատուների տարածման առանձնահատկությունների վերաբերյալ և հիմք ծառայել մոնիթորինգի ու կանխարգելիչ միջոցառումների կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գյուղատնտեսական միջատաբանության, բույսերի պաշտպանության, բանջարաբուծության և ագրոէկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն գնահատել վնասատուների նշանակությունը և ձևավորել հիմնական տեսակների վերահսկման արդյունավետ ու բնապահպանական տեսանկյունից հիմնավորված համակարգ։

History

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հին պատմության ուսումնասիրության համար օգտագործվող հիմնական աղբյուրների վերլուծությանը և համակարգմանը։ Հետազոտության նպատակն է ներկայացնել այն գրավոր, հնագիտական, վիմագրական, դրամագիտական և այլ աղբյուրները, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել Հայկական լեռնաշխարհի և Հայաստանի տարածքի հին շրջանի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային պատմությունը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում հին հեղինակների երկերին, որոնք տեղեկություններ են հաղորդում Հայաստանի, նրա բնակչության, իշխանական կազմավորումների և տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունների մասին։ Կարող են ուսումնասիրվել ինչպես հայկական, այնպես էլ հունական, հռոմեական, պարսկական, ասորական և այլ ավանդույթների աղբյուրները՝ հաշվի առնելով դրանց ստեղծման ժամանակաշրջանը, հեղինակային դիրքորոշումները և պատմական տեղեկությունների արժանահավատության խնդիրները։ Առանձին նշանակություն ունեն հայկական պատմագրական աղբյուրները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայոց պետականության, հասարակական հարաբերությունների, կրոնական պատկերացումների և մշակութային զարգացման տարբեր փուլերը։ Աղբյուրագիտական ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև հնագիտական նյութերի վերլուծությունը։ Բնակավայրերի, ամրոցների, դամբարանների, պաշտամունքային կառույցների և նյութական մշակույթի այլ հուշարձանների ուսումնասիրությունը լրացնում է գրավոր աղբյուրների տեղեկությունները և հնարավորություն տալիս վերականգնելու այն ժամանակաշրջանների պատմությունը, որոնց վերաբերյալ գրավոր վկայությունները սահմանափակ են։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել վիմագրություններին և արձանագրություններին, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում պետական կառավարման, տնտեսական հարաբերությունների, ռազմական գործունեության, շինարարության և կրոնական կյանքի մասին։ Դրամագիտական նյութերը նույնպես կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու դրամաշրջանառությունը, առևտրատնտեսական կապերը, իշխանական խորհրդանիշները և առանձին ժամանակաշրջանների քաղաքական պատմությունը։ Աշխատանքում կարող են քննարկվել նաև աղբյուրների քննադատական ուսումնասիրության մեթոդները։ Տարբեր աղբյուրների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու հակասությունները, ստուգել պատմական տեղեկությունների հավաստիությունը և խուսափել մեկ աղբյուրի տվյալների միակողմանի մեկնաբանությունից։ Կարևոր է նաև աղբյուրների ստեղծման պատմական միջավայրի ուսումնասիրությունը, քանի որ քաղաքական, կրոնական կամ գաղափարական հանգամանքները կարող էին ազդել դրանց բովանդակության և հեղինակների ներկայացրած գնահատականների վրա։ Հետազոտության շրջանակում աղբյուրները կարող են դասակարգվել ըստ ժամանակաշրջանի, ծագման, տեսակի և տեղեկատվական նշանակության՝ ստեղծելով Հայաստանի հին պատմության ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ ամբողջական աղբյուրագիտական համակարգ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առավել հստակ պատկերացնել Հայկական լեռնաշխարհի հին հասարակությունների զարգացումը, պետական կազմավորումների ձևավորումն ու փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև մշակութային և քաղաքական կապերը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ հայոց հին պատմության գիտական ուսումնասիրության համար՝ ապահովելով պատմական իրադարձությունների և գործընթացների վերականգնման բազմակողմ աղբյուրագիտական հիմք։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, աղբյուրագետների, հայագետների, ուսանողների և հին Հայաստանի պատմությամբ հետաքրքրվող այլ հետազոտողների համար։

History

Այս պատմագիտական աշխատությունը նվիրված է հռոմեական նշանավոր զորավար և պետական գործչի կյանքի, գործունեության և պատմական դերի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրան Հռոմեական Հանրապետության անկման բարդ և հակասական ժամանակաշրջանի համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են նրա ռազմական արշավանքները, քաղաքական վերելքը, պետական կառավարման ոլորտում ունեցած ազդեցությունը, ինչպես նաև այն ներքաղաքական գործընթացները, որոնք հանգեցրին հանրապետական կարգերի թուլացմանը և նոր քաղաքական իրողությունների ձևավորմանը։ Հեղինակը դիտարկում է գործչի հարաբերությունները հռոմեական քաղաքական էլիտայի, դաշնակիցների և հակառակորդների հետ՝ բացահայտելով իշխանության համար պայքարի, ռազմական ուժի քաղաքականացման և պետական ինստիտուտների փոփոխության առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում ներկայացվում են ժամանակաշրջանի սոցիալական, ռազմական և քաղաքական պայմանները, որոնք ձևավորեցին Հռոմեական Հանրապետության վերջին փուլը, ինչպես նաև գնահատվում է տվյալ գործչի դերը Հռոմի պատմական զարգացման ընթացքի մեջ։ Հետազոտությունը համադրում է պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությունն ու ժամանակակից գիտական մեկնաբանությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ հին հռոմեական պետական համակարգի ճգնաժամը և անհատների ազդեցությունը պատմական գործընթացների վրա։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվողների, ուսանողների, դասախոսների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել Հռոմեական Հանրապետության վերջին շրջանի քաղաքական զարգացումներն ու ռազմական պատմությունը։

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է օրգանիզմի շարժողական ակտիվության վաղաժամ սահմանափակման պայմաններում իմունային համակարգի գործունեության փոփոխությունների, հումորալ և բնական իմունիտետի ռեակցիաների զարգացման առանձնահատկությունների, ինչպես նաև գամմա-ամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ) իմունակարգավորող ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը սակավաշարժության՝ որպես օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական հավասարակշռության վրա ազդող գործոնի, և իմունային պաշտպանության մեխանիզմների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ակտիվության սահմանափակման հետևանքով առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխություններին, նյարդային, ներզատական և իմունային համակարգերի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունների ձևավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ զարգացման շրջանում սակավաշարժության ազդեցությանը իմունային համակարգի հասունացման, պաշտպանական ռեակցիաների ձևավորման և օրգանիզմի ընդհանուր դիմադրողականության վրա։ Քննարկվում են հումորալ իմունիտետի հիմնական բաղադրիչների գործունեության առանձնահատկությունները, հակամարմինների առաջացման գործընթացները, B-լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը և իմունային պատասխանի ուժգնության ու տևողության հնարավոր փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են նաև բնական կամ բնածին իմունիտետի մեխանիզմները, մասնավորապես ֆագոցիտային բջիջների ակտիվությունը, բնական քիլեր բջիջների գործառույթները, կոմպլեմենտի համակարգի նշանակությունը և օրգանիզմի ոչ սպեցիֆիկ պաշտպանական ռեակցիաների կարգավորման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է սակավաշարժության պայմաններում իմունային համակարգի տարբեր օղակների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, դրանց ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հնարավոր պատճառների բացահայտումը և արտաքին միջավայրի ազդեցություններին օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքների գնահատումը։ Աշխատության գիտական հետաքրքրության կարևոր ուղղություններից է ԳԱԿԹ-ի՝ որպես կենտրոնական նյարդային համակարգի հիմնական արգելակող նյարդամիջնորդներից մեկի, հնարավոր մասնակցությունը իմունային գործընթացների կարգավորմանը։ Դիտարկվում են այս կենսաբանորեն ակտիվ նյութի ազդեցության մեխանիզմները, նյարդաիմունային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները և իմունային բջիջների գործունեության վրա դրա հնարավոր կարգավորող ազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ԳԱԿԹ-ային համակարգի և իմունային պատասխանների միջև գոյություն ունեցող ֆունկցիոնալ կապերին, բջջային ազդանշանային գործընթացներին և իմունային ռեակցիաների ինտենսիվության փոփոխության հնարավոր օրինաչափություններին։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են փորձարարական ֆիզիոլոգիայի և իմունաբանության մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել շարժողական սահմանափակման ազդեցությունը իմունային ցուցանիշների վրա, համեմատել տարբեր փորձարարական պայմաններում ձևավորվող պաշտպանական պատասխանները և ուսումնասիրել ԳԱԿԹ-ի մասնակցությունը դրանց կարգավորմանը։ Քննարկվում են նաև օրգանիզմի զարգացման վաղ փուլերում արտաքին գործոնների ազդեցության երկարաժամկետ հետևանքների, նյարդային և իմունային համակարգերի փոխադարձ կարգավորման ու ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության հիմնախնդիրները։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները շարժողական ակտիվության կենսաբանական նշանակության, իմունային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և նյարդամիջնորդանյութերի իմունակարգավորող գործառույթների վերաբերյալ։ Հետազոտությունը գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես նյարդաիմունաբանության, զարգացման ֆիզիոլոգիայի, փորձարարական իմունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների տեսանկյունից՝ նպաստելով օրգանիզմի կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, իմունաբանների, նյարդակենսաբանների, բժշկագիտության և կենսաբժշկության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների, ուսանողների, դասախոսների, ինչպես նաև շարժողական ակտիվության սահմանափակման ֆիզիոլոգիական հետևանքներով և իմունային կարգավորման մեխանիզմներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։