Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
История формирования этнической идентификации у населения Иранского Азербайджана в XIX-XX вв.
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է XIX-XX դարերի ընթացքում Իրանական Ադրբեջան տարածաշրջանի բնակչության էթնիկ ինքնության ձևավորման և փոփոխության պատմական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե պատմական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային ինչ գործոնների ազդեցությամբ է ձևավորվել տեղի բնակչության ինքնության ընկալումը, ինչպես են փոխվել ինքնանույնականացման ձևերը և ինչ դեր են ունեցել լեզուն, մշակույթը, կրոնը, տեղական պատկանելության գիտակցությունը և քաղաքական գործընթացները այդ զարգացումներում։ Աշխատությունը թեման դիտարկում է երկարատև պատմական ժամանակահատվածում՝ հնարավորություն տալով հետևելու ինքնության ձևավորման տարբեր փուլերին և դրանց փոխկապակցվածությանը տարածաշրջանում տեղի ունեցած լայնածավալ քաղաքական փոփոխությունների հետ։ XIX դարի ընթացքում Իրանի պետական համակարգի, վարչական կառուցվածքի, սոցիալական հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքականության փոփոխությունները ստեղծել են այն միջավայրը, որտեղ բնակչության տեղական, կրոնական, լեզվական և ավելի լայն քաղաքական ինքնությունները կարող էին փոխկապակցվել և վերաիմաստավորվել։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լեզվի և մշակույթի դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ լեզվական պատկանելությունը, գրական ավանդույթները, բանավոր մշակույթը, պատմական հիշողությունը և կրթական միջավայրը կարող են էական դեր ունենալ էթնիկ ինքնագիտակցության ձևավորման գործում։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է անդրադառնալ Իրանի պետական քաղաքականության, վարչական կենտրոնացման, կրթական համակարգի, մամուլի և քաղաքական շարժումների ազդեցությանը բնակչության ինքնանույնականացման գործընթացների վրա։ XX դարի առաջին կեսի իրադարձությունները, սահմանադրական շարժումը, տարածաշրջանային քաղաքական ակտիվությունը, խորհրդային ազդեցության տարածումը հարակից տարածքներում և հետագա քաղաքական վերափոխումները ստեղծել են նոր պայմաններ, որոնցում էթնիկ և տարածքային ինքնության գաղափարները ստացել են նոր բովանդակություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նաև XX դարի երկրորդ կեսին, երբ արդիականացման գործընթացները, քաղաքայնացումը, կրթության տարածումը, զանգվածային հաղորդակցության զարգացումը և պետական քաղաքականության փոփոխությունները նոր ազդեցություններ են ունեցել ինքնության ձևավորման վրա։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է էթնիկ ինքնությունը որպես փոփոխվող և բազմաշերտ պատմական երևույթ դիտարկելը․ այն չի սահմանափակվում միայն լեզվական կամ ծագումնաբանական պատկանելությամբ, այլ ներառում է սոցիալական հիշողություն, մշակութային ինքնագիտակցություն, տարածաշրջանային պատկանելություն, քաղաքական դիրքորոշումներ և հասարակական ինքնընկալում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր պատմական փուլերում նույն բնակչության նկատմամբ կիրառված անվանումներին և ինքնանույնականացման փոփոխություններին՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու սոցիալական համատեքստում։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ինքնության ձևավորումը պետական կամ քաղաքական վերնախավերի կողմից առաջադրված գաղափարներից և հասարակության ներսում գոյություն ունեցող ինքնընկալման իրական ձևերից։ Աշխատանքը արժեքավոր է Իրանի պատմության, Հարավային Կովկասի և հարակից տարածաշրջանների էթնոքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ազգային պետության կառուցումը, տարածաշրջանային հակամարտությունները, լեզվամշակութային քաղաքականությունը և արդիականացման գործընթացները ներգործել էթնիկ ինքնության վրա։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ազգագրագետներին, քաղաքագետներին, իրանագետներին, սոցիոլոգներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետներին և էթնիկ ինքնության ձևավորման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։ Աշխատությունը հատկապես օգտակար է այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ Իրանական Ադրբեջանի բնակչության ինքնության պատմական զարգացման բարդ ու բազմագործոն ընթացքը և այն կապել XIX-XX դարերի Իրանի ու հարակից տարածաշրջանների քաղաքական, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների հետ։
Updated: 2026-09-19
Biology
Действие элиситоров различной природы на метаболические пути биосинтеза гиперицинов и подофиллотоксинов
Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ծագում ունեցող էլիսիտորների ազդեցության ուսումնասիրությանը բուսական երկրորդային նյութափոխանակության գործընթացների, մասնավորապես՝ հիպերիցինների և պոդոֆիլոտոքսինների կենսասինթեզի նյութափոխանակային ուղիների վրա։ Քննարկվում են կենսաբանական ակտիվ բնական միացությունների առաջացման կենսաքիմիական և մոլեկուլային մեխանիզմները, բույսերի պաշտպանական պատասխանների կարգավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև արտաքին ազդակների դերը երկրորդային մետաբոլիտների կուտակման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսածին և ոչ կենսածին էլիսիտորների ազդեցությանը բուսական բջիջների նյութափոխանակային ակտիվության, ֆերմենտային համակարգերի և կենսասինթեզի հետ կապված գեների արտահայտման վրա։ Ուսումնասիրվում են բուսական հյուսվածքների և բջջային կուլտուրաների օգտագործման հնարավորությունները կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստացման նպատակով, ինչպես նաև դրանց արտադրության արդյունավետության բարձրացման կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հիպերիցինների և պոդոֆիլոտոքսինների կենսաբանական հատկություններին, դրանց դեղագործական նշանակությանը և կենսասինթեզի գործընթացների կարգավորման հնարավորություններին։ Կարևորվում են էլիսիտորների տեսակի, խտության և ազդեցության տևողության ընտրությունը, նյութափոխանակային փոփոխությունների գնահատումը, կենսաքիմիական վերլուծության մեթոդների կիրառումը և նպատակային միացությունների կուտակման օպտիմալ պայմանների բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, բուսաբանների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսատեխնոլոգների, դեղագործական հետազոտությունների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-13
Literature
Դոն Կիխոտ Լա Մանչացին
Գիրքը կապված է իսպանացի գրող Միգել դե Սերվանտեսի հանրահայտ ստեղծագործության հետ, որի գլխավոր հերոսը Լա Մանչայից Դոն Կիխոտն է։ Վեպը համաշխարհային գրականության նշանավոր երկերից է և միավորում է արկածային պատմությունը, երգիծանքը, հումորը և մարդկային բնավորության խորքային դիտարկումները։ Գլխավոր հերոսը, տարված ասպետական վեպերի ընթերցանությամբ, որոշում է դառնալ թափառական ասպետ և աշխարհում վերականգնել արդարությունը՝ պայքարելով չարիքի ու անարդարության դեմ։ Իր ուղեկից Սանչո Պանսայի հետ նա հայտնվում է տարբեր իրավիճակներում, որոնց միջոցով բացահայտվում են երևակայության և իրականության, իդեալների ու առօրյա կյանքի հակասությունները։ Հերոսի գործողությունները միաժամանակ ծիծաղելի են և մարդկայնորեն հուզիչ․ նրա ազնիվ մտադրությունները հաճախ բախվում են շրջապատող աշխարհի գործնական ու նյութական պատկերացումներին։ Ստեղծագործությունը ծաղրում է ասպետական գրականության պայմանականությունները, սակայն նաև անդրադառնում է երազանքի, ազատության, արժանապատվության և իդեալներին հավատարիմ մնալու հարցերին։ Վերնագիրը վկայում է Դոն Կիխոտի պատմության հայերեն ներկայացման մասին, սակայն միայն այս մատենագիտական տվյալներով հնարավոր չէ հստակեցնել՝ հրատարակությունն ամբողջական թարգմանությո՞ւն է, թե՞ ստեղծագործության համառոտ կամ հարմարեցված տարբերակ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում համաշխարհային դասական գրականության հայերեն թարգմանությունների և 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-10-29
Literature
Էպիկուրի պարտեզը
«Էպիկուրի պարտեզը» խորագիրը հղում է հին հունական փիլիսոփա Էպիկուրի ուսմունքին և նրա հիմնադրած փիլիսոփայական դպրոցին, որը հայտնի էր որպես «Պարտեզ»։ Էպիկուրի փիլիսոփայության կենտրոնում մարդու երջանկության, հոգեկան անդորրի և բարեկեցիկ կյանքի հարցերն էին։ Նրա ուսմունքի համաձայն՝ երջանկության հասնելու համար կարևոր են չափավոր ցանկությունները, մարմնական տառապանքներից և հոգեկան անհանգստությունից հնարավորինս ազատ լինելը, բարեկամությունը և բանական դատողությունը։ Էպիկուրական մտածողությունը հաճույքը դիտարկում էր ոչ թե որպես անսահման վայելքների հետապնդում, այլ որպես հավասարակշռված կյանքի, ներքին խաղաղության և ավելորդ վախերից ազատագրվելու պայման։ «Պարտեզը» խորհրդանշում էր նաև փիլիսոփայական համայնք, որտեղ գիտելիքի, զրույցի և համատեղ մտորումների միջոցով մարդիկ ձգտում էին հասկանալ կյանքի իմաստն ու մարդկային երջանկության հիմքերը։ Այս խորագրով աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում անտիկ փիլիսոփայության, էթիկայի և երջանկության մասին փիլիսոփայական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես 19-րդ դարի հայալեզու ընթերցողական միջավայրում դասական փիլիսոփայական գաղափարների նկատմամբ հետաքրքրության արտահայտություն՝ նպաստելով հին հունական մտքի և բարոյագիտական հարցադրումների ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-10-27
Other Subjects
Նոր գրքեր: Հայաստան: (Ինֆորմացիոն ցանկ) = Новые книги: Арменика: Информационный указатель (1973, թիվ 3)
Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, գիտաշխատողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմությամբ, մշակույթով, հասարակական կյանքով, տնտեսությամբ, աշխարհագրությամբ և ժամանակակից զարգացումներով։ Ցանկում ընդգրկված են գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի բնույթի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի ուսումնասիրության արդի ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։
Updated: 2026-11-02Pedagogy
Ճառ օրիորդների դաստիարակության մասին
Այս աշխատությունը նվիրված է աղջիկների կրթության և դաստիարակության հիմնախնդիրներին՝ կարևորելով կնոջ մտավոր, բարոյական, հոգևոր և հասարակական զարգացման նշանակությունը ընտանիքի ու ամբողջ ժողովրդի առաջընթացի համար։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը օրիորդների դաստիարակության անհրաժեշտության և նշանակության հիմնավորումն է՝ այն դիտարկելով որպես հասարակության կրթական ու մշակութային զարգացման կարևորագույն նախապայման։ Աղջիկների կրթությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես անհատական գիտելիքների ձեռքբերման միջոց, այլև որպես ապագա սերունդների ձևավորման, ընտանեկան կյանքի բարելավման և ազգային հասարակության լուսավորության կարևոր գործոն։ Աշխատության ընդհանուր թեմատիկ ուղղվածությունը կապված է այն համոզմունքի հետ, որ կրթված և բարոյապես դաստիարակված կինը կարող է նշանակալի դեր ունենալ ինչպես ընտանիքի ներքին կյանքի կազմակերպման, այնպես էլ հասարակական միջավայրի զարգացման գործում։ Այս տեսանկյունից օրիորդների դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես համապարփակ գործընթաց, որը պետք է ընդգրկի մտավոր կարողությունների զարգացումը, բարոյական արժեքների ձևավորումը, հոգևոր կրթությունը, վարքի մշակույթը և գործնական գիտելիքների ձեռքբերումը։ Կրթության կարևորագույն նպատակներից մեկը ինքնուրույն մտածող, գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող և սեփական պարտականությունները գիտակցող անհատի ձևավորումն է։ Աղջիկների կրթական զարգացման մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի մայրենի լեզվի իմացությունը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս յուրացնելու ազգային գրականությունը, ճանաչելու ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը և պահպանելու սերունդների միջև հոգևոր կապը։ Ընթերցանությունը, լեզվական գիտելիքները և գրավոր խոսքի զարգացումը դիտարկվում են որպես մտավոր կատարելագործման կարևոր միջոցներ։ Կրթված աղջիկը կարող է ոչ միայն ընդլայնել սեփական աշխարհայացքը, այլև գիտելիքներն ու արժեքները փոխանցել հաջորդ սերնդին՝ նպաստելով ընտանիքի կրթական միջավայրի հարստացմանը։ Աշխատության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է բարոյական դաստիարակությունը։ Աղջիկների ձևավորման գործընթացում կարևորվում են ազնվությունը, համեստությունը, աշխատասիրությունը, ճշմարտախոսությունը, բարությունը, համբերությունը, հարգանքը և պատասխանատվությունը։ Այս հատկանիշները դիտարկվում են որպես անձի արժանապատվության և հասարակական հարաբերություններում ներդաշնակ վարքագծի հիմքեր։ Դաստիարակությունը պետք է նպաստի ոչ միայն արտաքին վարքի կանոնների յուրացմանը, այլև ներքին համոզմունքների և բարոյական սկզբունքների ձևավորմանը։ Անհատը պետք է կարողանա տարբերել բարին ու չարը, գիտակցել իր արարքների հետևանքները և սեփական վարքը համապատասխանեցնել հասարակական ու բարոյական արժեքներին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ընտանեկան դաստիարակությանը։ Ընտանիքը դիտարկվում է որպես անհատի առաջին կրթական միջավայր, որտեղ ձևավորվում են երեխայի աշխարհայացքը, սովորությունները, բարոյական պատկերացումները և մարդկանց հետ հարաբերությունների սկզբունքները։ Այս համատեքստում մոր դերը ներկայացվում է որպես առանձնահատուկ պատասխանատվություն ենթադրող առաքելություն, քանի որ նրա գիտելիքները, վարքը և արժեքային կողմնորոշումները կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ երեխաների զարգացման վրա։ Կրթված մայրը կարող է նպաստել ընտանիքում գիտելիքի, փոխադարձ հարգանքի, բարոյական կարգապահության և հոգևոր արժեքների ամրապնդմանը։ Միաժամանակ աղջիկների կրթությունը կարևոր է ոչ միայն ապագա ընտանեկան պարտականությունների տեսանկյունից, այլև նրանց անհատական կարողությունների բացահայտման, մտավոր ինքնուրույնության և անձնական արժանապատվության ձևավորման համար։ Աշխատության գաղափարական շրջանակում կարևոր է նաև կանանց կրթության և ազգային առաջադիմության փոխկապակցվածությունը։ Հասարակության լուսավորությունը չի կարող լիարժեք լինել, եթե կրթական հնարավորությունները սահմանափակված են բնակչության միայն մի մասով։ Աղջիկների կրթության զարգացումը նպաստում է գիտելիքի տարածմանը, ընտանեկան ու հասարակական հարաբերությունների բարելավմանը և ազգային մշակույթի պահպանմանը։ Այս մոտեցումը համահունչ է XIX դարի լուսավորական մտքի այն կարևոր ուղղությանը, որը կրթությունը դիտարկում էր որպես տգիտության հաղթահարման, հասարակական բարեփոխումների և քաղաքակրթական առաջընթացի հիմնական միջոց։ Կանանց կրթության խնդիրը հատկապես կարևոր էր այն հասարակություններում, որտեղ աղջիկների ուսուցման հնարավորությունները սահմանափակ էին, իսկ նրանց հասարակական դերը հաճախ ընկալվում էր հիմնականում ընտանեկան պարտականությունների շրջանակում։ Նման պայմաններում կանանց կրթության անհրաժեշտության մասին հրապարակային խոսքը ձեռք էր բերում նաև հասարակական բարեփոխման նշանակություն։ Գրական և ճարտասանական առումով աշխատությունը պատկանում է XIX դարի կրթական-հրապարակախոսական գրականության ավանդույթին։ Ճառի ձևը հնարավորություն է տալիս քննարկվող խնդիրը ներկայացնելու համոզիչ, գաղափարականորեն նպատակաուղղված և դաստիարակչական շեշտադրումներով հարուստ շարադրանքով։ Այս ժանրին բնորոշ են տրամաբանական փաստարկումը, բարոյական դատողությունները, հասարակական երևույթների գնահատումը և ունկնդրին կամ ընթերցողին որոշակի դիրքորոշման մղելու ձգտումը։ Դաստիարակության թեմայի քննարկման ժամանակ ճարտասանական խոսքը ծառայում է ոչ միայն կրթական սկզբունքների բացատրությանը, այլև ծնողների, ուսուցիչների և հասարակության ուշադրությունը աղջիկների մտավոր ու բարոյական զարգացման անհրաժեշտության վրա հրավիրելուն։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հնդկահայ գաղութի լուսավորական և կրթական գործունեության ուսումնասիրության մեջ։ Կալկաթան այդ ժամանակաշրջանում հայ ազգային կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ ձևավորվել էին կրթական, տպագրական և հասարակական նախաձեռնություններ։ Հնդկահայ համայնքի մտավորական շրջանակները մեծ ուշադրություն էին դարձնում հայ ժողովրդի կրթական առաջընթացին, մայրենի լեզվի պահպանմանը, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը և հասարակական կյանքի բարեփոխմանը։ Աղջիկների դաստիարակության հարցի բարձրացումը վկայում է այն մասին, որ հայ լուսավորական միտքը կարևորում էր կրթության տարածումը նաև կանանց շրջանում և գիտակցում նրանց դերը ազգային մշակույթի շարունակականության ու հասարակական զարգացման գործում։ Արարատյան ընկերության տպագրական գործունեությունը նպաստել է նման գաղափարների տարածմանը և հայերեն կրթական ու հրապարակախոսական գրականության հարստացմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ մանկավարժական մտքի, կանանց կրթության պատմության, XIX դարի հայ լուսավորական շարժման, հնդկահայ համայնքի մշակութային կյանքի և հայ գրատպության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, պատմաբաններին, հայագետներին, սոցիալական մտքի հետազոտողներին և գենդերային պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է աղջիկների կրթության, ընտանեկան դաստիարակության, բարոյական արժեքների և ազգային առաջընթացի փոխկապակցվածության բացահայտմամբ։ Աշխատությունը ներկայացնում է կրթության՝ որպես անհատի արժանապատվության, հասարակական զարգացման և մշակութային շարունակականության կարևորագույն միջոցի գաղափարը՝ ընդգծելով կանանց մտավոր ու բարոյական ձևավորման նշանակությունը հայ հասարակական կյանքի պատմության մեջ։
Updated: 2026-11-12