Հայաստանի Հանրապետության կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման ֆինանսական հիմնախնդիրները

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի, ռուսերենի և անգլերենի դարձվածաբանական համակարգերում բնության երևույթների անվանումներ պարունակող կայուն արտահայտությունների զուգադրական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն դարձվածային միավորներն են, որոնց բաղադրիչներում հանդիպում են անձրևի, քամու, ամպրոպի, կայծակի, ձյան, սառնամանիքի, մառախուղի, արևի, ամպերի և բնական այլ երևույթների անվանումներ։ Դրանք դիտարկվում են ոչ միայն բառային կազմի, այլև իմաստային կառուցվածքի, պատկերավորության, գործածության և մշակութային պայմանավորվածության տեսանկյունից։ Քննվում է, թե բնական աշխարհի մասին պատկերացումները ինչպես են վերաիմաստավորվում լեզվում և դառնում մարդու բնավորությունը, հոգեվիճակը, վարքը, հասարակական հարաբերությունները կամ տարբեր կենսական իրավիճակներ բնութագրող փոխաբերական միջոցներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երեք լեզուներում իմաստով ու պատկերային հիմքով համարժեք դարձվածքների, մասնակի համապատասխանությունների և միայն մեկ լեզվամշակութային միջավայրին բնորոշ միավորների առանձնացմանը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես համընդհանուր մտածողական օրինաչափությունները, այնպես էլ հայ, ռուս և անգլախոս լեզվակիրների աշխարհընկալման ազգային առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են դարձվածքների իմաստաբանական խմբերը, փոխաբերական և փոխանվանական կառուցվածքները, հուզարտահայտչական երանգները, ոճական արժեքը և խոսքային տարբեր իրավիճակներում դրանց գործառությունը։ Կարևորվում է նաև բնության երևույթի սկզբնական բառային իմաստի և ամբողջ դարձվածքի վերաիմաստավորված նշանակության հարաբերակցությունը՝ պարզելու համար դարձվածային իմաստի ձևավորման մեխանիզմները։ Զուգադրական քննությունը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ թարգմանաբանության համար, քանի որ բառացիորեն նման արտահայտությունները տարբեր լեզուներում միշտ չէ, որ ունեն նույն նշանակությունը կամ գործածության պայմանները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել նաև օտար լեզուների ուսուցման, երկլեզու և բազմալեզու դարձվածաբանական բառարանների կազմման ու միջմշակութային հաղորդակցության ուսումնասիրության ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դարձվածաբանության, իմաստաբանության, զուգադրական լեզվաբանության և լեզվամշակութաբանության մոտեցումները՝ բնության երևույթների լեզվական պատկերավորման միջոցով երեք լեզուների ընդհանրություններն ու ազգային-մշակութային տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային երկմակարդակ համակարգերում էներգետիկ մակարդակների հատման և փոխազդեցության մոդելների տեսական ուսումնասիրությանը՝ Հոյնի ֆունկցիաների և դրանց տարբեր ընդհանրացումների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում ընկած են ժամանակից կախված քվանտային համակարգեր, որոնց վիճակը նկարագրվում է երկու փոխազդող մակարդակներով, իսկ դրանց միջև անցումների հավանականությունը պայմանավորված է արտաքին դաշտի պարամետրերով, փոխազդեցության ուժգնությամբ և էներգետիկ մակարդակների ժամանակային փոփոխությամբ։ Քննության են առնվում Շրյոդինգերի համապատասխան հավասարումները և դրանց ճշգրիտ կամ անալիտիկ լուծումների ստացման հնարավորությունները՝ սկզբնական հավասարումների ձևափոխման միջոցով դրանք Հոյնի տիպի դիֆերենցիալ հավասարումների բերելով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հոյնի սովորական, կոնֆլուենտ և այլ հատուկ ֆունկցիաներով արտահայտվող լուծումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել երկմակարդակ համակարգերի ավելի լայն դասեր և ընդլայնել ավանդական ճշգրիտ լուծելի մոդելների շրջանակը։ Վերլուծվում են մակարդակների իրական և խուսափողական հատումների պայմանները, անցումների հավանականությունները, վիճակների բնակեցվածության ժամանակային փոփոխությունները և համակարգի դինամիկայի կախվածությունը արտաքին ազդեցության ձևից։ Ուսումնասիրվում են փոխազդեցության ամպլիտուդի և մակարդակների էներգետիկ տարբերության տարբեր ժամանակային կախվածություններ՝ նպատակ ունենալով որոշել այն պարամետրային ձևերը, որոնց դեպքում քվանտային խնդիրը թույլ է տալիս ստանալ փակ տեսքով լուծումներ։ Կարևորվում է հատուկ ֆունկցիաների պարամետրերի և ֆիզիկական համակարգի բնութագրիչների միջև համապատասխանության բացահայտումը, քանի որ այդ կապը հնարավորություն է տալիս մաթեմատիկական լուծումները մեկնաբանել կոնկրետ քվանտային գործընթացների տեսանկյունից։ Քննության են առնվում նաև տարբեր սահմանային դեպքեր, որոնցում ընդհանուր մոդելները կարող են վերածվել արդեն հայտնի երկմակարդակ համակարգերի և ապահովել դրանց միասնական մաթեմատիկական նկարագրությունը։ Նման մոտեցումը կարևոր է ոչ միայն հիմնարար քվանտային մեխանիկայի համար, այլև այն համակարգերի ուսումնասիրության տեսանկյունից, որտեղ արտաքին դաշտերի միջոցով կառավարվում են քվանտային վիճակների միջև անցումները։ Աշխատանքը նպաստում է ճշգրիտ լուծելի քվանտային մոդելների դասակարգման և ընդլայնման գործընթացին՝ միավորելով հատուկ ֆունկցիաների տեսության, դիֆերենցիալ հավասարումների և քվանտային դինամիկայի մեթոդները։

Technology

Երկրաբանական և հանքարդյունաբերական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Մարցիգետի ոսկի-բազմամետաղային հանքավայրի հանքայնացման տեղայնացման երկրաբանակառուցվածքային առանձնահատկությունների և հանքաքարերի արդյունաբերական յուրացման հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքը, ապարային համալիրների կազմը, տեկտոնական խախտումների տարածական բաշխումը և հանքայնացման ձևավորման երկրաբանական նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքային մարմինների տեղադրման պայմաններին, դրանց ձևաբանական առանձնահատկություններին, հանքանյութերի տարածական բաշխմանը և ոսկու ու ուղեկցող մետաղների հանքայնացման օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են ապարների ճեղքավորվածության, խզվածքային գոտիների, հիդրոթերմալ փոփոխությունների և հանքառաջացման գործընթացների փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև հանքաքարերի նյութական կազմի, օգտակար բաղադրիչների պարունակության, հանքային մարմինների շարունակականության և երկրաբանական հետախուզման արդյունքների գնահատման հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են հանքավայրի պաշարների գնահատման, արդյունաբերական նշանակության որոշման, հանքաքարերի արդյունահանման և վերամշակման տեխնոլոգիական հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքավայրի շահագործման տնտեսական նպատակահարմարությանը, երկրաբանական ռիսկերի գնահատմանը, շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջներին և հանքարդյունաբերական գործունեության կայուն կազմակերպման սկզբունքներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսական երկրաբանության, հանքավայրերի երկրաբանության, մետաղային օգտակար հանածոների հետախուզման և հանքարդյունաբերության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների զարգացմանը 1920–1939 թվականների ընթացքում՝ դրանք դիտարկելով Մերձավոր Արևելքի, Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման, եվրոպական տերությունների քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում։ Աշխատության կենտրոնում Ֆրանսիայի և Թուրքիայի միջև քաղաքական, դիվանագիտական և տնտեսական կապերի փոփոխությունն է, ինչպես նաև այն հակասությունների ու փոխադարձ շահերի ուսումնասիրությունը, որոնք պայմանավորեցին երկու երկրների հարաբերությունների տարբեր փուլերը։ 1920-ականների սկզբին հարաբերությունները ձևավորվում էին Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո ստեղծված նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակում։ Ֆրանսիան պատերազմից հետո ստանձնեց ազդեցիկ դեր Սիրիայում և Կիլիկիայի տարածաշրջանում, մինչդեռ թուրքական ազգային շարժումը ձգտում էր վերականգնել Թուրքիայի տարածքային և քաղաքական ինքնիշխանությունը։ Այս շահերի բախումը հանգեցրեց զինված հակամարտությունների և լարվածության, սակայն հետագայում կողմերը աստիճանաբար անցան փոխզիջումների որոնման։ Ուսումնասիրության կարևոր հանգրվաններից է 1921 թվականի Անկարայի համաձայնագիրը, որով Ֆրանսիան և թուրքական ազգային շարժումը կարգավորեցին մի շարք տարածքային ու քաղաքական խնդիրներ։ Համաձայնագիրը կարևոր քայլ էր Կիլիկիայում ռազմական գործողությունների դադարեցման և ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների նոր փուլ անցնելու համար, ինչպես նաև ցույց տվեց, որ Ֆրանսիան պատրաստ էր որոշակիորեն վերանայել իր նախկին քաղաքականությունը՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրողությունները։ Հետագա տարիներին հարաբերությունների զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ Լոզանի պայմանագիրը և Թուրքիայի Հանրապետության միջազգային դիրքի ամրապնդումը։ 1923 թվականից հետո Ֆրանսիան և Թուրքիան արդեն հարաբերություններ էին կառուցում երկու պետությունների միջև դիվանագիտական և տնտեսական համագործակցության շրջանակներում, սակայն դրանցում շարունակում էին պահպանվել որոշ չլուծված հարցեր։ Հատկապես նշանակալի էր Ալեքսանդրետի սանջակի՝ հետագայում Հաթայի խնդիրը, որը 1930-ական թվականներին դարձավ երկու երկրների հարաբերությունների ամենազգայուն հարցերից մեկը։ Ֆրանսիայի կողմից Սիրիայի նկատմամբ մանդատային վերահսկողության պայմաններում տարածքի կարգավիճակը բարդացնում էր Փարիզի և Անկարայի հարաբերությունները, քանի որ Թուրքիան ձգտում էր պաշտպանել այնտեղ ապրող թուրք բնակչության շահերը և մեծացնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում։ 1930-ականների երկրորդ կեսին միջազգային իրավիճակի փոփոխությունը ևս նպաստեց հարցի վերանայմանը։ Եվրոպայում լարվածության աճը, Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի անվտանգության խնդիրները, ինչպես նաև Միջերկրածովյան տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը Ֆրանսիային դրդեցին ավելի զգուշավոր քաղաքականություն վարել Թուրքիայի նկատմամբ։ Այս համատեքստում Հաթայի խնդիրը ստացավ ոչ միայն երկկողմ, այլև ավելի լայն միջազգային նշանակություն։ 1937 թվականին տարածքի համար նախատեսվեց հատուկ կարգավիճակ, իսկ 1939 թվականին Հաթայի օրենսդիր մարմինը որոշում ընդունեց Թուրքիայի հետ միավորման վերաբերյալ, ինչից հետո Ֆրանսիան ճանաչեց այդ միացումը։ Այս զարգացումը խորհրդանշում է ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների ամենակարևոր հանգրվաններից մեկը։ Ուսումնասիրության արժեքը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ երկկողմ հարաբերությունները ներկայացվում են ոչ թե որպես մեկուսացված դիվանագիտական գործընթաց, այլ որպես Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մերձավոր Արևելքում ձևավորված նոր համակարգի բաղադրիչ։ Ֆրանսիայի քաղաքականությունը պայմանավորված էր ինչպես իր մանդատային տարածքների պահպանման և տարածաշրջանային ազդեցության շահերով, այնպես էլ եվրոպական անվտանգության խնդիրներով, մինչդեռ Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության կարևոր նպատակներից էին ազգային ինքնիշխանության ամրապնդումը, տարածքային ամբողջականության պաշտպանությունը և նախկին Օսմանյան տարածքներում իր քաղաքական ու տնտեսական դիրքերի վերականգնումը։ Այդ պատճառով հարաբերությունների պատմության մեջ միաժամանակ նկատվում են հակամարտություն, բանակցություններ, փոխզիջումներ և համագործակցության ձգտում։ Աշխատանքը կարևոր է նաև Հայաստանի պատմության տեսանկյունից, քանի որ 1920–1939 թվականների ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների զարգացումները անմիջականորեն առնչվում էին Կիլիկիայի հայության ճակատագրին, Սիրիայի և Թուրքիայի սահմանային տարածքների կարգավիճակին, ինչպես նաև Առաջին աշխարհամարտից հետո տարածաշրջանում հայկական հարցի շուրջ ձևավորված քաղաքական իրավիճակին։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու ոչ միայն Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունները, այլև այն միջազգային միջավայրը, որի պայմաններում զարգանում էին Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների քաղաքական և ազգային խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է որպես 1920–1939 թվականների ֆրանս-թուրքական դիվանագիտական հարաբերությունների, տարածաշրջանային քաղաքականության և Մերձավոր Արևելքի միջպետական գործընթացների վերաբերյալ աղբյուր։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, դիվանագիտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, հայագետներին, ուսանողներին և Առաջին աշխարհամարտից հետո Թուրքիայի ու Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Literature

Մխիթար Գոշը (Մխիթար Գոշ 1130–1213) հայ միջնադարյան գրականության և իրավագիտության հսկայական ազդեցություն ունեցող գործիչ է, որը համարվում է հայկական իրավաբանական և աստվածաբանական գրականության դասական ներկայացուցիչ։ Նա առավել հայտնի է իր «Դատական կանոնագրությամբ» (կամ «Հանրապետական կամ Քաղաքացիական օրենսգիրք») և «Քրիստոնեական բարոյագիտություն» գործերով, որոնց միջոցով զարգացրել է իրավագիտության, բարոյագիտության և վարչական իրավունքի հիմնարար սկզբունքները։ Մխիթար Գոշի ստեղծագործություններում առկա է իրավունքի ու արդարադատության հաստատման գաղափարը, ինչպես նաև հասարակական կյանքի կարգի, օրդինացիայի և բարոյական նորմերի ձևավորման կարևորությունը։ Նրա դատական կանոնագրությունը ներառում է քաղաքացիական, քրեական և վարչական իրավունքի նորմերը՝ հիմնված Հայկական եկեղեցու, ավանդույթի և դասական իրավական սկզբունքների վրա, ինչը թույլ է տալիս ապահովել արդարադատություն և իրավական պաշտպանություն հասարակության բոլոր շերտերի համար։ Գործերի լեզուն պարզ, հասկանալի ու ուսուցողական է, ինչի շնորհիվ դրանք օգտագործվել են ինչպես իրավաբանական պրակտիկայում, այնպես էլ կրթական նպատակներով՝ միջնադարյան Հայաստանի և նրա շրջակա շրջանների իրավագիտական ուսուցման համար։ Մխիթար Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր դեր են ունեցել իրավական և մշակութային ժառանգության պահպանման, հասարակական կյանքի կանոնակարգման և հայ իրավագիտության զարգացման գործում։ Նրա նուրբ վերլուծություններն ու սկզբունքները մինչև այսօր դիտվում են որպես իրավական մտքի դասական օրինակ և հանդիսանում են հայկական իրավաբանության հիմքերի կարևոր բաղադրիչ։