ՀՀ տնտեսության մրցունակության բարձրացման ուղիները (լեռնարդյունաբերության օրինակով)

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է տեղեկատվության տեսության և գաղտնագրության շրջանակում տվյալների պահպանման ու գաղտնիության ապահովման հիմնարար օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ Շենոնի տեսական մոտեցումների հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում հաղորդագրության, բանալու և գաղտնագրված ներկայացման միջև տեղեկատվական կապերն են, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց դեպքում գաղտնագրման համակարգը կարող է ապահովել սկզբնական տեղեկության վերաբերյալ անորոշության անհրաժեշտ մակարդակ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում էնտրոպիայի գաղափարը, որը հնարավորություն է տալիս քանակապես բնութագրել տեղեկատվական աղբյուրի անորոշությունը և վերլուծել, թե գաղտնագրման արդյունքում որքան տեղեկություն կարող է պահպանվել կամ հասանելի մնալ տարբեր կողմերի համար։ Քննվում են պայմանական էնտրոպիայի, փոխադարձ տեղեկատվության, ավելցուկայնության և բանալու տեղեկատվական բնութագրերի փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կատարյալ գաղտնիության տեսական գաղափարին, որի դեպքում գաղտնագրված տվյալների դիտարկումը ինքնին չպետք է լրացուցիչ տեղեկություն տրամադրի սկզբնական հաղորդագրության վերաբերյալ։ Այս սկզբունքը հնարավորություն է տալիս գնահատել գաղտնագրման համակարգերի տեսական սահմանները՝ անկախ կոնկրետ տեխնիկական իրականացման առանձնահատկություններից։ Ուսումնասիրվում է նաև բանալիների դերը տեղեկատվության պաշտպանության գործընթացում, բանալու անորոշության և հաղորդագրության անորոշության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև համակարգի տեղեկատվական կայունության գնահատման ընդհանուր չափանիշները։ Տեղեկությունների պահպանման խնդիրը դիտարկվում է ոչ միայն գաղտնիության, այլև տեղեկատվական ամբողջականության և տվյալների ներկայացման արդյունավետության ընդհանուր համատեքստում։ Մաթեմատիկական մոդելների միջոցով հնարավոր է նկարագրել հաղորդագրությունների և գաղտնագրված ներկայացումների հավանականային բաշխումները, համեմատել տարբեր տեսական կառուցվածքներ և բացահայտել դրանց տեղեկատվական հատկությունները։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև տեղեկատվության տեսության և գաղտնագրության միջև կապի ներկայացումը, քանի որ Շենոնի գաղափարները ձևավորել են գաղտնագրման համակարգերի անվտանգության քանակական վերլուծության հիմնարար լեզուն։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև աղմկոտ հաղորդակցման միջավայրում տեղեկատվության պահպանման և վերականգնման տեսական հարցերը՝ տարբերակելով տվյալների գաղտնիության և հաղորդման հուսալիության խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տեղեկատվության տեսության, հավանականությունների տեսության և գաղտնագրության մաթեմատիկական մոտեցումները՝ նպաստելով տվյալների գաղտնիության, տեղեկատվական անորոշության և պաշտպանված պահպանման հիմնարար սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է սոցիալական մանկավարժություն հասկացության փոխարինումը սոցիալական դաստիարակագիտություն հասկացությամբ դիտարկելու տեսական, մեթոդաբանական և գիտակրթական հիմնախնդրին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են երկու հասկացությունների բովանդակային նշանակությունը, դրանց ձևավորման և կիրառության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կրթության և դաստիարակության գիտությունների համակարգում դրանց տեղն ու փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը անձի ձևավորման վրա, սոցիալականացման գործընթացին, հասարակության մեջ անհատի լիարժեք ներգրավմանը և սոցիալական դաստիարակության միջոցով անձի արժեքային, բարոյական, հաղորդակցական ու քաղաքացիական որակների զարգացմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հասկացությունների տերմինաբանական և բովանդակային վերլուծությունը՝ պարզելու համար, թե որքանով է սոցիալական դաստիարակագիտություն եզրույթը կարողանում առավել ամբողջական արտահայտել ուսումնասիրվող երևույթների շրջանակը և արդյոք դրա կիրառումը կարող է նպաստել տվյալ գիտակարգի տեսական սահմանների առավել հստակեցմանը։ Քննարկվում են նաև սոցիալական դաստիարակության նպատակները, սկզբունքները, մեթոդները և գործառույթները, ինչպես նաև ընտանիքի, դպրոցի, համայնքի, սոցիալական խմբերի և այլ հասարակական ինստիտուտների դերը անձի սոցիալական զարգացման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ սոցիալական խնդիրներ ունեցող երեխաների և երիտասարդների աջակցության, սոցիալական հարմարվողականության, կանխարգելիչ աշխատանքի և կրթադաստիարակչական միջավայրի բարելավման մեխանիզմներին։ Կարևորվում է նաև սոցիալական դաստիարակության և հարակից գիտությունների՝ ընդհանուր մանկավարժության, հոգեբանության, սոցիոլոգիայի, սոցիալական աշխատանքի և կրթության փիլիսոփայության հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել գործող տերմինաբանության առավելություններն ու սահմանափակումները և ներկայացվել այն հիմնավորումները, որոնք կարող են նպաստել նոր հասկացության գիտական կիրառելիության գնահատմանը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի ոչ միայն քննարկել եզրույթի հնարավոր փոփոխության նպատակահարմարությունը, այլև բացահայտել դրա հետևանքները գիտական ուսումնասիրությունների, մասնագիտական պատրաստման և կրթական պրակտիկայի համար՝ ձևավորելով սոցիալական դաստիարակության գործընթացների ուսումնասիրման առավել ամբողջական և համակարգված մոտեցում։

Literature

Հայագիտական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միջնադարյան հայ հոգևոր-մշակութային միջավայրում ձևավորված Նարեկյան դպրոցի պատմության, գաղափարական ուղղությունների և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում դպրոցի ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, նրա գործունեության առանձնահատկությունները և հայ միջնադարյան մտքի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Նարեկավանքի հոգևոր և կրթական միջավայրին, այնտեղ ձևավորված մատենագրական ավանդույթներին, աստվածաբանական մտածողությանը և գրական ստեղծագործության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են դպրոցի ներկայացուցիչների երկերը, դրանց գաղափարական ու գեղարվեստական բնույթը, լեզվաոճական հատկանիշները և փոխառնչությունները ժամանակաշրջանի հայ մատենագրության հետ։ Քննարկվում են նաև հոգևոր կրթության, մեկնողական ավանդույթի, բանաստեղծական մտածողության և քրիստոնեական աշխարհընկալման դրսևորումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու այս դպրոցի տեղին հայ միջնադարյան մշակույթի, գրականության և աստվածաբանական մտքի պատմության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, միջնադարագիտության, հայ եկեղեցու պատմության և հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից դպրոցում մանկավարժների մեթոդական միավորումների գործունեության կազմակերպման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով դրանց դերը ուսումնական գործընթացի որակի բարձրացման և ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է մեթոդական միավորումների կառուցվածքը, գործառույթները և հիմնական ուղղությունները՝ ներառելով ուսումնական պլանավորման, դասավանդման մեթոդների կատարելագործման, փորձի փոխանակման և նորարարական մանկավարժական տեխնոլոգիաների ներդրման գործընթացները։ Գրքում դիտարկվում են նաև ուսուցիչների համագործակցության ձևերը, մասնագիտական վերապատրաստման կազմակերպումը և դպրոցական կառավարման համակարգում մեթոդական աշխատանքի արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական միավորումների գործունեության նորարարական մոտեցումներին՝ թիմային աշխատանք, հետազոտական գործունեության խթանում և ուսուցման թվայնացման հնարավորությունների կիրառումը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև այն խնդիրները, որոնք խոչընդոտում են մեթոդական աշխատանքի արդյունավետությանը՝ ներառյալ կազմակերպչական, տեղեկատվական և մոտիվացիոն գործոնները։ Աշխատությունը առաջարկում է կատարելագործման ուղիներ՝ ուղղված մանկավարժական փորձի համակարգված տարածմանը, ուսուցման որակի բարձրացմանը և դպրոցական կրթության արդիականացմանը։ Այն օգտակար է դպրոցների ղեկավարների, ուսուցիչների և կրթության ոլորտի մեթոդիստների համար։

Technology

Ուսումնասիրությունը նվիրված է ճարպաթթուների ազդեցության բացահայտմանը Lactobacillus ցեղի բակտերիաների բջջաթաղանթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և մածնի պատրաստման կենսատեխնոլոգիական գործընթացի վրա։ Աշխատանքի հիմքում կաթնաթթվային բակտերիաների բջջաթաղանթի կառուցվածքի և հատկությունների փոփոխությունների ուսումնասիրությունն է՝ տարբեր ճարպաթթուների ազդեցության պայմաններում, ինչպես նաև այդ փոփոխությունների հնարավոր կապի գնահատումը բակտերիաների կենսագործունեության և խմորման գործընթացի արդյունավետության հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել բջջաթաղանթի կառուցվածքային կազմակերպվածությունը, թափանցելիությունը, հեղուկությունը, մակերևութային հատկությունները և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն մանրէային բջիջների կենսունակության, նյութափոխանակության և արտաքին միջավայրին հարմարվելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարպաթթուների և բակտերիալ թաղանթի բաղադրիչների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև այն հանգամանքին, թե ինչպես կարող են տարբեր ճարպաթթուներ փոփոխել բջջաթաղանթի ֆունկցիոնալ վիճակը և, հետևաբար, ազդել մանրէների աճի ու կաթնաթթվային խմորման ընթացքի վրա։ Ուսումնասիրության մյուս կարևոր ուղղությունը մածնի պատրաստման կենսատեխնոլոգիական գործընթացն է, որտեղ Lactobacillus բակտերիաների ակտիվությունն անմիջականորեն կապված է կաթի բաղադրիչների փոխակերպման, թթվայնության ձևավորման, կաթի սպիտակուցների կառուցվածքային փոփոխությունների և վերջնական արտադրանքի հատկությունների հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել միկրոօրգանիզմների բջջային մակարդակում տեղի ունեցող փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը տեխնոլոգիական գործընթացի ցուցանիշների վրա՝ ներառյալ խմորման արագությունը, թթվայնության զարգացումը, արտադրանքի կառուցվածքը, խտությունը և հնարավոր այլ որակական հատկանիշներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել կաթնաթթվային մանրէների կենսաբանական հատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և դրանց կիրառման արդյունավետության բարձրացմանը սննդի կենսատեխնոլոգիայում։ Ստացված գիտական տվյալները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մածնի և այլ ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման, մանրէային կուլտուրաների ընտրության և արտադրանքի որակի ու կայունության բարելավման համար։ Նյութը կարող է հետաքրքրել մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, սննդի կենսատեխնոլոգիայի, կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի և մոլեկուլային կենսաբանության ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին՝ որպես բակտերիալ բջջաթաղանթների հատկությունների և դրանց տեխնոլոգիական նշանակության փոխկապակցված ուսումնասիրության օրինակ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է ոռոգման համակարգերի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը՝ ուսումնասիրելով ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, ոռոգման ցանցերի շահագործման և կառավարման ժամանակակից մոտեցումները՝ Արարատյան հարթավայրի օրինակով։ Ներկայացվում են տարածաշրջանի բնական, կլիմայական և հիդրոլոգիական առանձնահատկությունները, վերլուծվում են գործող ոռոգման համակարգերի կառուցվածքը, տեխնիկական վիճակը և շահագործման ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրները։ Աշխատությունում գնահատվում են ջրի բաշխման արդյունավետությունը, կորուստների պատճառները, էներգետիկ և տնտեսական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև առաջարկվում են տեխնիկական, կազմակերպչական և կառավարման լուծումներ, որոնք նպաստում են ջրօգտագործման օպտիմալացմանը, գյուղատնտեսական արտադրողականության բարձրացմանը և շրջակա միջավայրի պահպանությանը։ Քննարկվում են նաև ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարման սկզբունքները, նորարարական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները և ոլորտի զարգացման հեռանկարները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ջրային տնտեսության, գյուղատնտեսության, հողաբարելավման, բնապահպանության և տարածաշրջանային զարգացման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։