Исследование многокомпонентных мелкозернистых материалов для восстановления каменных конструкций древних памятников

Culture

Աշխատությունը նվիրված է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող XIII դարի կիլիկյան Ավետարանի մանրանկարչության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն հայկական միջնադարյան արվեստի զարգացման, այլև Միջերկրական ծովի ավազանի մշակութային և գեղարվեստական փոխազդեցությունների լայն համատեքստում։ Ձեռագիրը համարվում է կիլիկյան արքայական ձեռագրերի նշանակալի նմուշներից, իսկ նրա «Ավետման» մանրանկարը առանձնանում է իր գեղարվեստական ինքնատիպությամբ, կերպարների արտահայտչականությամբ, ճարտարապետական տարրերի նրբությամբ, բուսական զարդանախշերով և գունային հարուստ լուծումներով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից է բացահայտել ձեռագրի նկարազարդումների պատկերագրական և ոճական առանձնահատկությունները, դրանց խորհրդաբանությունը, ինչպես նաև համադրել դրանք նույն ժամանակաշրջանի կիլիկյան այլ ձեռագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Միջերկրական ծովի տարբեր մշակութային կենտրոնների՝ Բյուզանդական կայսրության, Կիպրոսի, հարավային Իտալիայի, Պալերմոյի, խաչակիրների իշխանությունների և Սինայի արվեստի հետ հնարավոր ընդհանրություններին ու փոխազդեցություններին։ Այս համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են տարբեր մշակութային ավանդույթներ արտացոլվել կիլիկյան մանրանկարչության մեջ և ինչպես է տեղական հայկական գեղարվեստական մտածողությունը վերամշակել ու յուրովի արտահայտել արտաքին ազդեցությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանրանկարների պատկերագրական վերլուծությունը, որի միջոցով ուսումնասիրվում են սյուժետային լուծումները, կերպարների կառուցվածքը, շարժումները, դիմագծերը, հագուստը, լուսապսակները, զարդային և ճարտարապետական տարրերը։ Միաժամանակ վերլուծվում է գեղարվեստական լեզուն՝ գույնի կիրառությունը, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, տարածության կազմակերպումը, գծային և ծավալային լուծումները, ինչպես նաև կերպարների հոգեբանական և հուզական արտահայտչականությունը։ Այս առանձնահատկությունների համադրությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրի նկարազարդումները միաժամանակ կրում են կիլիկյան հայկական արվեստի ինքնատիպ դրոշմը և արտացոլում են Միջերկրածովյան մշակութային միջավայրի հետ սերտ առնչությունների արդյունքը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ առանձին ձեռագրի օրինակով ներկայացնում է միջնադարյան մշակութային փոխանակման և գեղարվեստական ազդեցությունների բարդ գործընթացը՝ փորձելով որոշել հայկական մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը Միջերկրական ծովի միջնադարյան արվեստի ընդհանուր համակարգում։ Այն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, ձեռագրագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հայկական միջնադարյան արվեստի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է բառապաշարային տեղաշարժերի դրսևորումները արդի հայերենում՝ ընդգծելով լեզվական համակարգի զարգացման դինամիկան և բառային կազմի փոփոխությունների հիմնական ուղղությունները։ Նշվում է, որ ժամանակակից հասարակական, տեխնոլոգիական և մշակութային փոփոխությունները զգալի ազդեցություն են ունենում հայերենի բառապաշարի վրա՝ առաջացնելով նոր բառերի ստեղծում, օտարաբանությունների ներթափանցում և որոշ հին բառերի ակտիվ կամ պասիվ գործածության փոփոխություն։ Վերլուծվում է, որ բառապաշարային տեղաշարժերը պայմանավորված են ինչպես գլոբալացման գործընթացներով, այնպես էլ մեդիայի, թվային հաղորդակցության և սոցիալական ցանցերի ազդեցությամբ, որոնք արագացնում են լեզվական նորարարությունների տարածումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառությունների ինտեգրման մեխանիզմներին, երբ օտար բառերը հարմարվում են հայերենի հնչյունաբանական և ձևաբանական համակարգին՝ ստանալով նոր իմաստային և գործառական առանձնահատկություններ։ Նշվում է նաև, որ որոշ բառերի իմաստային ընդլայնումը կամ նեղացումը, ինչպես նաև բառերի փոխարինումը նոր հոմանիշներով, արտացոլում է հասարակական մտածողության և արժեքային համակարգի փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ արդի հայերենի բառապաշարային տեղաշարժերը լեզվի կենդանի զարգացման բնական գործընթաց են, որը պայմանավորված է սոցիալ-մշակութային միջավայրի շարունակական փոփոխություններով և լեզվի հարմարվողական բնույթով։

Economics

Արժեթղթերի առաջնային և երկրորդային շուկաներ աշխատությունը ֆինանսական շուկաների տեսության և պրակտիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է արժեթղթերի շուկայի կառուցվածքը, գործառույթները և հիմնական մեխանիզմները, այն բացատրում է առաջնային շուկայի դերը՝ նոր թողարկվող բաժնետոմսերի և պարտատոմսերի տեղաբաշխման գործընթացում, ինչպես նաև երկրորդային շուկայի գործունեությունը, որտեղ տեղի է ունենում արդեն թողարկված արժեթղթերի առքուվաճառքը, գիրքը անդրադառնում է նաև բորսաների աշխատանքի կազմակերպմանը, բրոքերային և դիլերային համակարգերին, շուկայի կարգավորման և վերահսկման մեխանիզմներին, միաժամանակ ընդգծելով ներդրումային ռիսկերի գնահատումը, գների ձևավորման սկզբունքները և կապիտալի բաշխման արդյունավետությունը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր ֆինանսների, բանկային գործի և ներդրումային կառավարման ուսումնասիրության համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Քուրդիստան և Արևմտյան Ազարբայջան նահանգներում բնակվող քրդերի հարսանեկան ծիսակարգի ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ավանդական սովորույթների պահպանման և ժամանակակից մշակութային նորամուծությունների ներթափանցման փոխհարաբերությանը։ Հարսանիքը դիտարկվում է որպես ընտանեկան և համայնքային կյանքի կարևոր իրադարձություն, որի միջոցով արտահայտվում են ազգակցական հարաբերությունները, սոցիալական կապերը, արժեքային պատկերացումները և մշակութային ինքնության տարբեր բաղադրիչները։ Քննության են առնվում ամուսնության կազմակերպման հիմնական փուլերը՝ ընտանիքների միջև նախնական համաձայնությունից և խնամախոսությունից մինչև նշանադրություն, հարսանեկան նախապատրաստություններ, բուն արարողություններ և հետհարսանեկան սովորույթներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հարսի և փեսայի ընտանիքների դերերին, ազգականների մասնակցությանը, համայնքի ներգրավվածությանը և այն ավանդական կանոններին, որոնք կարգավորում են ամուսնության հետ կապված հարաբերությունները։ Ուսումնասիրվում են հարսանեկան ծեսերի խորհրդանշական նշանակությունները, մասնակիցների վարքականոնները, նվերների փոխանակման ձևերը, տոնական հագուստը, երաժշտությունը, պարերը, հյուրասիրությունը և բանավոր ավանդույթի տարբեր դրսևորումները։ Հարսանեկան երաժշտությունն ու պարը դիտարկվում են որպես համայնքային համախմբման և մշակութային հիշողության փոխանցման կարևոր միջոցներ, որոնց միջոցով պահպանվում են տեղային ինքնության բնորոշ տարրերը։ Կարևորվում է նաև հարսանեկան ծիսակարգում կանանց և տղամարդկանց դերերի ուսումնասիրությունը, ընտանիքի ավագ անդամների հեղինակությունը և երիտասարդների մասնակցության փոփոխվող ձևերը։ Ավանդույթի և նորույթի հարաբերակցությունը քննվում է հասարակական ու տնտեսական փոփոխությունների, քաղաքայնացման, կրթության տարածման, հաղորդակցության ժամանակակից միջոցների, միգրացիոն գործընթացների և մշակութային փոխազդեցությունների համատեքստում։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են ժամանակակից կենսակերպը և նոր սոցիալական պայմանները փոփոխում հարսանիքի կազմակերպման տևողությունը, ծախսերը, մասնակիցների շրջանակը, հագուստը, երաժշտական նախասիրությունները և առանձին ծիսական գործողությունների նշանակությունը։ Միաժամանակ բացահայտվում են այն ավանդական տարրերը, որոնք շարունակում են պահպանվել նույնիսկ փոփոխված ձևով՝ մնալով ընտանեկան և էթնոմշակութային ինքնության կարևոր նշաններ։ Տարածաշրջանային մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համեմատել երկու նահանգներում բնակվող քրդական համայնքների հարսանեկան սովորույթները և առանձնացնել ինչպես ընդհանուր հատկանիշները, այնպես էլ տեղային տարբերակները։ Այդ տարբերությունները կարող են պայմանավորված լինել բնակավայրի աշխարհագրական դիրքով, գյուղական կամ քաղաքային միջավայրով, տնտեսական պայմաններով, համայնքային կառուցվածքով և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային երկարատև շփումներով։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ծիսակարգի փոփոխությունների նկատմամբ տարբեր սերունդների վերաբերմունքին, քանի որ ավագ սերունդը հաճախ հանդես է գալիս ավանդական գիտելիքի և սովորույթների պահպանողի դերում, մինչդեռ երիտասարդների մասնակցությամբ կարող են տարածվել նոր կազմակերպական և գեղագիտական ձևեր։ Այս համատեքստում հարսանեկան մշակույթը ներկայացվում է որպես շարունակաբար վերափոխվող համակարգ, որտեղ ավանդական և ժամանակակից տարրերը ոչ միայն հակադրվում են, այլև հաճախ միահյուսվում և ձևավորում նոր ծիսական տարբերակներ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության տեսանկյունից, քանի որ հարսանեկան սովորույթները ներառում են երաժշտական, պարային, բանավոր, կենցաղային և խորհրդանշական բազմաթիվ տարրեր, որոնք փոխանցվում են սերունդների միջև։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Իրանի քրդական համայնքների ընտանեկան կյանքի, հասարակական հարաբերությունների, մշակութային փոփոխությունների և ինքնության պահպանման մեխանիզմների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրության, քրդագիտության, մշակութային մարդաբանության, ընտանիքի պատմության, ծիսագիտության և Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Psychology

Այս ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հոգեդիագնոստիկ մեթոդիկաների համադրման սկզբունքներն ու դրանց կիրառման համեմատական վերլուծությունը՝ ընդգծելով տարբեր ախտորոշիչ գործիքների ուժեղ և թույլ կողմերը, ինչպես նաև դրանց համատեղ օգտագործման արդյունավետությունը տարբեր հետազոտական և կլինիկական իրավիճակներում։ Քննարկվում է, որ հոգեբանական գնահատման գործընթացում մեկ մեթոդի կիրառումը հաճախ բավարար չէ անձի ամբողջական հոգեբանական պատկերը ստանալու համար, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է տարբեր մեթոդիկաների ինտեգրում՝ ապահովելու տվյալների ավելի բարձր հուսալիություն և վավերականություն։ Վերլուծվում են հարցաթերթերի, ստանդարտացված թեստերի, պրոյեկտիվ մեթոդների, կլինիկական հարցազրույցների և դիտարկման տեխնիկաների առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով դրանց կիրառման ոլորտները և սահմանափակումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդների համադրման տրամաբանությանը, երբ քանակական և որակական մոտեցումները լրացնում են միմյանց՝ թույլ տալով ավելի խորքային հասկանալ անձի ճանաչողական, հուզական և վարքային առանձնահատկությունները։ Նշվում է նաև, որ համեմատական վերլուծությունը կարևոր է ոչ միայն մեթոդների ընտրության, այլ նաև արդյունքների մեկնաբանման փուլում, քանի որ տարբեր մեթոդներով ստացված տվյալների անհամապատասխանությունը կարող է բացահայտել թաքնված հոգեբանական կոնֆլիկտներ կամ ախտորոշման բարդություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ հոգեդիագնոստիկ մեթոդիկաների համադրումը բարձրացնում է ախտորոշման գիտական հիմնավորվածությունը և գործնական արժեքը՝ ապահովելով ավելի ամբողջական և բազմաշերտ հոգեբանական գնահատում։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում քաղցկեղով հիվանդների պալիատիվ խնամքի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հիվանդության առաջադեմ փուլերում հիվանդների և նրանց ընտանիքների կյանքի որակի պահպանման ու բարելավման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են Հայաստանում քաղցկեղի տարածվածության և հիվանդության ծանրաբեռնվածության հետ կապված խնդիրները, ինչպես նաև այն սոցիալական, բժշկական, կազմակերպական և տնտեսական պայմանները, որոնք ազդում են պալիատիվ ծառայությունների հասանելիության և արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծանր հիվանդների ցավի և այլ ախտանշանների կառավարմանը, հոգեբանական և սոցիալական աջակցության անհրաժեշտությանը, հիվանդների արժանապատվության պահպանմանը և ընտանիքի անդամների ներգրավվածությանը խնամքի գործընթացում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանում պալիատիվ խնամքի համակարգի ձևավորման պատմությանը, բժշկական ծառայությունների կազմակերպման առանձնահատկություններին, մասնագիտացված բուժանձնակազմի պատրաստվածությանը և անհրաժեշտ դեղամիջոցների հասանելիության խնդիրներին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն խոչընդոտների ուսումնասիրությանը, որոնք կարող են սահմանափակել հիվանդների՝ համապատասխան օգնություն ստանալու հնարավորությունը, այդ թվում՝ ֆինանսական, աշխարհագրական, տեղեկատվական, իրավական և սոցիալ-մշակութային գործոններին։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ընտանիքի վրա հիվանդության ազդեցությունը, տնային խնամքի կազմակերպումը և բժշկական համակարգի ու սոցիալական աջակցության ծառայությունների փոխգործակցությունը։ Հայաստանի պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պալիատիվ խնամքի առկա համակարգի ուժեղ և թույլ կողմերը և գնահատելու դրա հետագա զարգացման անհրաժեշտ ուղղությունները։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ պալիատիվ խնամքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բժշկական միջամտությունների ամբողջություն, այլև որպես հիվանդի կյանքի որակի, արժանապատվության և հոգեսոցիալական բարեկեցության պահպանման համալիր մոտեցում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանում պալիատիվ ծառայությունների կազմակերպման, հասանելիության և որակի բարելավմանը, բուժաշխատողների պատրաստվածության բարձրացմանը և հիվանդների ու նրանց ընտանիքների կարիքներին ավելի համապատասխան խնամքի մոդելների զարգացմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել ուռուցքաբաններին, պալիատիվ բժշկության մասնագետներին, հանրային առողջապահության հետազոտողներին, սոցիալական աշխատողներին, բուժքույրերին, առողջապահության կազմակերպիչներին և բժշկական ոլորտի ուսանողներին։