Исследование о диалектах армянского языка

Culture

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական ժողովրդական փողային նվագարաններից մեկի՝ դուդուկի պատմության, կառուցվածքի, կատարողական առանձնահատկությունների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ ներկայացվում են գործիքի ծագման և զարգացման փուլերը, պատրաստման ավանդական եղանակները, ձայնային յուրահատկությունները և նրա դերը հայկական ժողովրդական երաժշտության մեջ։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև դուդուկի կատարողական արվեստին, վարպետների ավանդույթներին, երաժշտական ժառանգության փոխանցման ձևերին և այն նշանակությանը, որ այս նվագարանն ունի հայկական ինքնության ու մշակութային ինքնարտահայտման պահպանման գործում։ Ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում են դուդուկի ոչ միայն երաժշտական, այլև պատմամշակութային արժեքները՝ որպես ազգային ավանդույթների կրող և սերունդներին փոխանցվող արվեստի ձև։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, ազգագրագետների, մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների, կատարողների և ուսանողների համար՝ որպես հայկական ժողովրդական երաժշտական ժառանգության վերաբերյալ մասնագիտական ուսումնասիրություն։

Literature

Այս հրատարակությունը պատկանում է խրատական և դաստիարակչական գրականության այն ավանդույթին, որի նպատակն է ընթերցողին փոխանցել բարոյական գիտելիքներ, հոգևոր արժեքներ և կյանքի տարբեր իրավիճակներում կողմնորոշվելու սկզբունքներ։ Նման բնույթի երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայ գրավոր մշակույթում՝ ծառայելով որպես հոգևոր դաստիարակության, բարոյական ինքնակատարելագործման և հասարակական վարքագծի ձևավորման միջոց։ Դրանցում խրատը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես խորհուրդ կամ պատվիրան, այլև որպես մարդկային փորձի, կրոնական համոզմունքների և բարոյական դատողությունների փոխանցման ձև։ Խրատական գրականության հիմնական նպատակներից է ընթերցողին ուղղորդել դեպի առաքինի վարք, խոհեմություն, համբերություն, ազնվություն, չափավորություն և մերձավորների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Քրիստոնեական միջավայրում այս արժեքները հաճախ կապվում են հավատքի գիտակցված ընկալման, հոգևոր կյանքի կազմակերպման և աստվածային պատվիրաններին համապատասխան ապրելու գաղափարի հետ։ Նման երկերը կարող են անդրադառնալ մարդու ներքին աշխարհի, բնավորության, խոսքի ու գործի համապատասխանության, ընտանեկան և հասարակական հարաբերությունների, ինչպես նաև բարու և չարի տարբերակման խնդիրներին։ Հրատարակության՝ որպես բազմահատոր աշխատության երկրորդ մասի բնույթը ենթադրում է դրա կապը ավելի ընդարձակ գրական ամբողջության հետ, որի ընդհանուր նպատակը խրատական նյութերի ներկայացումն ու համակարգումն է։ Հատորային կառուցվածքը բնորոշ է այն գրքերին, որոնք ներառում են տարբեր թեմաների շուրջ խորհրդածություններ, բարոյական խորհուրդներ կամ դաստիարակչական նշանակություն ունեցող պատմություններ։ Այդպիսի նյութերը կարող էին ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության, այնպես էլ կրթական ու հոգևոր միջավայրերում օգտագործման համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն կրոնական և բարոյախրատական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել հոգևոր գիտելիքների տարածման և ավանդական արժեքների փոխանցման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագիտությամբ, եկեղեցական գրականությամբ, պատմական մանկավարժությամբ և հին տպագիր գրքերի մատենագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Գրքի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև XIX դարի հայ ընթերցողական մշակույթի, կրոնական կրթության ձևերի և բարոյական դաստիարակության մասին պատկերացումների բացահայտմանը։ Երուսաղեմի հայ տպագրական միջավայրում լույս տեսած այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն գրավոր ժառանգության այն շերտը, որն առնչվում է հոգևոր և բարոյական գիտելիքի պահպանմանն ու տարածմանը։ Միաժամանակ, առանց բնագրի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել գրքում ընդգրկված առանձին խրատների թեմաները, հեղինակությունը, աղբյուրները կամ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Հետևաբար, աշխատությունը կարելի է բնութագրել որպես խրատական գրականության պատմական հրատարակություն, որի բովանդակային և գիտական նշանակության ավելի մանրամասն գնահատումը պահանջում է ամբողջական տեքստի ուսումնասիրություն։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է ճշմարտության գոյաբանական կարգավիճակի և դրա ճանաչման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը Հանս-Գեորգ Գադամերի փիլիսոփայական հերմենևտիկայի շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե ինչպես է ճշմարտությունը բացահայտվում հասկացման, մեկնաբանության և լեզվական հաղորդակցության գործընթացներում, և ինչ հարաբերություն ունի այն գիտական մեթոդով ստացվող գիտելիքի հետ։ Քննվում է այն հիմնադրույթը, ըստ որի մարդկային ճանաչողությունը չի սահմանափակվում միայն մեթոդաբանական կանոններով ստուգվող գիտելիքով, քանի որ արվեստի, պատմության, լեզվի և մշակութային փորձի ոլորտներում մարդը կարող է հանդիպել այնպիսի իմաստների, որոնք չեն ենթարկվում բնական գիտություններին բնորոշ ապացուցման եղանակներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հասկացման պատմական պայմանավորվածությանը․ մեկնաբանող սուբյեկտը երբեք ամբողջությամբ դուրս չէ իր ժամանակաշրջանից, մշակույթից և լեզվական միջավայրից, ուստի ցանկացած ըմբռնում ձևավորվում է նախնական պատկերացումների և պատմական փորձի ազդեցությամբ։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում է «նախապաշարման» գաղափարի վերաիմաստավորումը, երբ այն դիտարկվում է ոչ միայն որպես ճանաչողությունը խանգարող գործոն, այլև որպես հասկացման հնարավոր նախապայման։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում «հորիզոնների միաձուլման» գաղափարը, որով նկարագրվում է մեկնաբանողի և մեկնաբանվող տեքստի, ավանդույթի կամ պատմական երևույթի միջև երկխոսական փոխհարաբերությունը։ Ճշմարտությունն այս մոտեցմամբ ներկայանում է ոչ թե որպես պատրաստի բովանդակության մեխանիկական վերարտադրում, այլ որպես հասկացման ընթացքում բացահայտվող իմաստային իրադարձություն։ Քննվում է նաև հերմենևտիկական շրջանի նշանակությունը, որի համաձայն ամբողջի ըմբռնումը կապված է նրա մասերի մեկնաբանության հետ, իսկ առանձին մասերի իմաստը բացահայտվում է ամբողջի համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լեզվին՝ որպես հասկացման հիմնարար միջավայրի, որտեղ ձևավորվում և արտահայտվում է մարդու հարաբերությունը աշխարհի, պատմության և մյուս մարդկանց հետ։ Վերլուծվում են նաև արվեստի փորձը և ավանդույթի դերը՝ ցույց տալու համար, որ ճշմարտության փորձառությունը կարող է ունենալ ոչ միայն գիտական, այլև պատմական, գեղագիտական և լեզվական ձևեր։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ ներկայացնում է ճշմարտության խնդիրը որպես գոյաբանական և հերմենևտիկական հարց՝ բացահայտելով հասկացման պատմականությունը, լեզվականությունը և երկխոսական բնույթը, ինչպես նաև մեկնաբանության նշանակությունը մարդու աշխարհընկալման և ինքնաճանաչման գործընթացներում։

Law

Կյանքի և առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունները համարվում են հասարակության համար առավել վտանգավոր արարքները, քանի որ դրանք անմիջականորեն վնասում են մարդու հիմնական և անօտարելի իրավունքները՝ կյանքն ու առողջությունը։ Այս տեսակի հանցագործությունները ներառում են դիտավորյալ սպանությունը, անզգուշությամբ մահ պատճառելը, մարմնական վնասվածքներ հասցնելը, ծեծը, խոշտանգումը, մարդու առողջությանը վնաս հասցնող այլ գործողությունները, ինչպես նաև այնպիսի արարքներ, որոնք մարդու ֆիզիկական կամ հոգեկան վիճակի վրա ունեն ծանր հետևանքներ։ Իրավական տեսանկյունից մարդու կյանքը և առողջությունը պաշտպանվում են պետության կողմից, քանի որ դրանք համարվում են մարդու գոյության կարևորագույն արժեքները։ Այս հանցագործությունների հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ դրանց հետևանքով տուժողը կարող է կրել ոչ միայն ֆիզիկական, այլ նաև հոգեբանական և սոցիալական ծանր վնասներ։ Հանցագործությունները կարող են կատարվել տարբեր դրդապատճառներով՝ վրեժխնդրություն, խանդ, շահադիտություն, ընտանեկան կոնֆլիկտներ, կենցաղային վեճեր կամ այլ անձնական պատճառներ։ Ժամանակակից հասարակությունում կյանքի և առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների տարածման պատճառներից են սոցիալական անհավասարությունը, գործազրկությունը, աղքատությունը, ալկոհոլի և թմրամիջոցների օգտագործումը, ընտանեկան բռնությունը, ինչպես նաև իրավական գիտակցության ցածր մակարդակը։ Այսպիսի հանցագործությունները բացասաբար են անդրադառնում ոչ միայն առանձին անձանց, այլ ամբողջ հասարակության անվտանգության և կայունության վրա։ Հատկապես վտանգավոր են դիտավորյալ սպանությունները և ծանր մարմնական վնասվածքները, քանի որ դրանք հաճախ ունեն անդառնալի հետևանքներ։ Օրենսդրությամբ սահմանվում են խիստ պատիժներ նման հանցագործությունների համար՝ ազատազրկում, որոշ դեպքերում ցմահ ազատազրկում և այլ իրավական սահմանափակումներ։ Միևնույն ժամանակ կարևոր նշանակություն ունի հանցագործությունների կանխարգելումը, որը պետք է իրականացվի ինչպես իրավապահ մարմինների, այնպես էլ կրթական և սոցիալական կառույցների կողմից։ Հասարակության իրավական դաստիարակությունը, ընտանեկան առողջ մթնոլորտի ձևավորումը, սոցիալական խնդիրների լուծումը և երիտասարդների շրջանում բռնության հանդեպ բացասական վերաբերմունքի զարգացումը կարող են նպաստել նման հանցագործությունների նվազեցմանը։ Այս թեման կարևոր է ոչ միայն իրավագիտության, այլ նաև հասարակագիտության և բարոյագիտության տեսանկյունից, քանի որ այն առնչվում է մարդու կյանքի արժեքի, մարդկային արժանապատվության և հասարակական անվտանգության պահպանման հիմնախնդիրներին։

Literature

Վիլյամ Ֆոլքները XX դարի ամերիկյան գրականության ամենախոշոր ներկայացուցիչներից է, ով հայտնի է իր խոր հոգեբանական վերլուծություններով, բարդ կառուցվածքով և մարդկային գիտակցության բազմաշերտ ներկայացմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները հիմնականում կապված են ԱՄՆ-ի հարավային նահանգների կյանքի, պատմության, սոցիալական հակասությունների և մարդկային ճակատագրերի հետ։ Ֆոլքները ստեղծել է իր սեփական գրական աշխարհը՝ Յոկնապատոֆա կոմսությունը, որտեղ տեղի ունեցող իրադարձությունների միջոցով ներկայացրել է մարդկային բնույթի, մեղքի, հիշողության և ժամանակի խնդիրները։ Նրա ստեղծագործություններում առանձնահատուկ տեղ ունեն «Ձայնը և ցասումը», «Երբ ես մահանում էի», «Աբսալոմ, Աբսալոմ» վեպերը, որտեղ հեղինակը օգտագործում է գիտակցության հոսքի տեխնիկան՝ ներկայացնելով իրադարձությունները տարբեր կերպարների ներքին տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ընթերցողին խորապես ներթափանցել հերոսների հոգեբանության մեջ և հասկանալ նրանց վարքագծի պատճառները։ Ֆոլքները հաճախ անդրադառնում է անցյալի ծանր ազդեցությանը ներկայի վրա՝ ցույց տալով, որ մարդու ճակատագիրը մեծապես ձևավորվում է պատմական և ընտանեկան ժառանգությամբ։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեմաներից են մեղքը և պատասխանատվությունը, սոցիալական անհավասարությունը, ռասայական հակասությունները և մարդկային հոգու բարդությունը։ Ֆոլքները նաև կարևորում է ժամանակի ոչ գծային ընկալումը՝ ցույց տալով, որ անցյալը, ներկան և ապագան հաճախ խառնվում են մարդու գիտակցության մեջ։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ազնիվ մետաղների բարձր պարունակությամբ բազմակոմպոնենտային խտանյութից պղնձի և ցինկի էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը և արդյունավետ եղանակի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բազմաբաղադրիչ հանքային հումքից արժեքավոր մետաղների ընտրովի և հնարավորինս բարձր արդյունավետությամբ անջատումն ու վերականգնումը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նման խտանյութերում պղնձի և ցինկի հետ միաժամանակ կարող են առկա լինել ոսկի, արծաթ և այլ մետաղներ ու միացություններ, որոնք կարող են էապես ազդել էլեկտրամետալուրգիական գործընթացների ընթացքի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող է նախ ուսումնասիրվել սկզբնական խտանյութի քիմիական, հանքաբանական և ֆիզիկաքիմիական կազմը՝ որոշելով պղնձի, ցինկի, ազնիվ մետաղների և ուղեկցող բաղադրիչների պարունակությունը։ Հումքի բազմակոմպոնենտ բնույթը պահանջում է տեխնոլոգիական գործընթացի մանրամասն ուսումնասիրություն, քանի որ տարբեր մետաղների միջև փոխազդեցությունները կարող են ազդել լուծելիության, էլեկտրաքիմիական վարքի և վերջնական կորզման աստիճանի վրա։ Հետազոտության կարևոր փուլ կարող է լինել խտանյութի նախնական քիմիական կամ հիդրոմետալուրգիական մշակումը, որի նպատակն է պղինձը և ցինկը տեղափոխել այնպիսի լուծույթային վիճակի, որը հնարավորություն կտա դրանց հետագա էլեկտրոլիտիկ կորզմանը։ Այդ փուլում կարող են ուսումնասիրվել լուծիչի տեսակը, թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը, պինդ և հեղուկ փուլերի հարաբերակցությունը և այլ պարամետրեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ազնիվ մետաղները հնարավորինս պահպանվեն համապատասխան փուլում և չխանգարեն հիմնական մետաղների ընտրովի կորզմանը։ Էլեկտրոլիտիկ կորզման փուլում հետազոտվում են պղնձի և ցինկի էլեկտրաքիմիական վերականգնման օրինաչափությունները։ Կարող են ուսումնասիրվել հոսանքի խտությունը, էլեկտրոլիտի բաղադրությունը, ջերմաստիճանը, pH-ը, էլեկտրոդների նյութը, գործընթացի տևողությունը և այլ գործոններ, որոնք որոշում են մետաղի նստեցման արագությունն ու որակը։ Հոսանքի խտության և էլեկտրոլիտի կազմի ճիշտ ընտրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ չափազանց բարձր կամ ցածր արժեքները կարող են հանգեցնել մետաղի նստվածքի որակի վատացման, կողմնակի ռեակցիաների կամ էներգիայի ավելորդ ծախսի։ Աշխատության մեջ կարող է իրականացվել նաև պղնձի և ցինկի կորզման աստիճանի համեմատական գնահատում տարբեր տեխնոլոգիական ռեժիմներում։ Որոշվում են լուծույթից մետաղների հեռացման աստիճանը, կաթոդային նստվածքի զանգվածը և քիմիական մաքրությունը, հոսանքի օգտակար գործողության գործակիցը և էներգետիկ ծախսերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընտրել առավել արդյունավետ ռեժիմը և գնահատել մշակվող տեխնոլոգիայի կիրառական հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ պղնձի և ցինկի հետ միասին առկա ազնիվ մետաղները կարող են ոչ միայն բարդացնել գործընթացը, այլև բարձրացնել հումքի ընդհանուր տնտեսական արժեքը։ Հետևաբար տեխնոլոգիական սխեմայի մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է ձգտել ոչ միայն հիմնական մետաղների բարձր կորզման, այլև ազնիվ մետաղների հնարավոր կորուստների նվազեցման։ Այդ նպատակով կարող է ուսումնասիրվել մետաղների փուլային տարանջատման և ընտրովի վերամշակման հնարավորությունը։ Ստացված կաթոդային մետաղների կառուցվածքն ու մաքրությունը կարող են գնահատվել քիմիական անալիզի, ռենտգենաֆազային, մետալոգրաֆիական և այլ մեթոդներով։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզել նստվածքի ֆազային կազմը, մետաղի բյուրեղային կառուցվածքը և հնարավոր օտար խառնուրդների առկայությունը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող տեխնոլոգիան կարող է հնարավորություն տալ բազմակոմպոնենտային խտանյութը վերամշակել ավելի համալիր եղանակով՝ բարձրացնելով հումքի օգտակար բաղադրիչների օգտագործման աստիճանը և նվազեցնելով արժեքավոր մետաղների կորուստները։ Պղնձի և ցինկի արդյունավետ կորզումը կարող է լրացուցիչ տնտեսական արժեք ստեղծել, մինչդեռ ազնիվ մետաղների պահպանվածությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում դրանք առանձին վերականգնել կամ մշակել համապատասխան տեխնոլոգիական փուլում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել մետալուրգներին, հանքահարստացման մասնագետներին, էլեկտրաքիմիկոսներին, քիմիական տեխնոլոգներին և բազմամետաղային հանքանյութերի վերամշակմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է հանքանյութերի քիմիական նախապատրաստումը, հիդրոմետալուրգիան և էլեկտրամետալուրգիան՝ նպատակ ունենալով մշակել բազմակոմպոնենտային, ազնիվ մետաղներով հարուստ խտանյութից պղնձի և ցինկի ընտրովի ու արդյունավետ էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական մոտեցում՝ միաժամանակ ապահովելով արժեքավոր հումքի համալիր և ռացիոնալ օգտագործումը։