Исторический очерк Лазаревского института восточных языков с краткою биографиею учредителей института и с приложениями к биографии и очерку

Biology

Աշխատությունը նվիրված է ձվարանների հեռացմամբ (օվարիէկտոմիայով) պայմանավորված նեյրոդեգեներատիվ խանգարումների դեպքում Sinestrol և Teucrium polium բուսական պատրաստուկի հնարավոր նեյրոպաշտպանիչ ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում կիրառվում են էլեկտրաֆիզիոլոգիական և մորֆոհիստոքիմիական մեթոդներ՝ գնահատելու նյարդային համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրվող նյութերի ազդեցությունը նեյրոնների կենսունակության և նյարդային հյուսվածքի վերականգնողական գործընթացների վրա։ Աշխատանքում վերլուծվում են հորմոնային փոփոխությունների հետևանքով առաջացող ուղեղային հյուսվածքի փոփոխությունները, նյարդաբջիջների ակտիվության առանձնահատկությունները, հյուսվածաբանական կառուցվածքային վերափոխումները և հնարավոր պաշտպանական մեխանիզմները։ Հեղինակը համեմատական ուսումնասիրությամբ բացահայտում է Sinestrol-ի և Teucrium polium-ի ազդեցության առանձնահատկությունները՝ դիտարկելով դրանց հնարավոր դերը օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման, նյարդային բջիջների պաշտպանության և ուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման գործընթացներում։ Հետազոտության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների մեխանիզմների ուսումնասիրման, նեյրոպաշտպանիչ միջոցների որոնման և տարիքային ու հորմոնալ փոփոխությունների հետ կապված նյարդաբանական խանգարումների ուսումնասիրման համար։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է նյարդակենսաբանների, ֆիզիոլոգների, դեղագետների, կենսաբժշկական հետազոտողների, բժշկական մասնագետների և ուսանողների համար՝ ներկայացնելով փորձարարական մոտեցումներ նյարդային համակարգի պաշտպանության և վերականգնման հնարավորությունների գնահատման ուղղությամբ։

Pedagogy

Ակունք. Գիտամեթոդական և ուսումնամեթոդական հոդվածների ժողովածու – թիվ 1 (11) աշխատությունը գիտամեթոդական և ուսումնամեթոդական հոդվածների ժողովածու է, որը ներառում է տարբեր հեղինակների ուսումնասիրություններ կրթության տեսության և մանկավարժական պրակտիկայի արդիական խնդիրների վերաբերյալ, այն ներկայացնում է ուսուցման գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման մեթոդներ, դասավանդման նորարարական մոտեցումներ, ուսումնական նյութերի մշակման սկզբունքներ և գնահատման համակարգերի կատարելագործման հնարավորություններ, ժողովածուն անդրադառնում է նաև կրթական միջավայրի բարելավմանը, ուսուցիչների մասնագիտական զարգացմանը և ուսուցման որակի բարձրացման գործիքներին, միաժամանակ ընդգծելով գիտական հետազոտությունների և կրթական պրակտիկայի փոխկապակցվածությունը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր ուսուցիչների, մեթոդիստների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար։

Literature

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ջիվանու բանաստեղծական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործության թեմատիկ, գաղափարական, գեղարվեստական և լեզվաոճական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ աշուղական և ժողովրդական բանաստեղծության զարգացման մեջ նրա ունեցած նշանակալի դերը։ Ջիվանին՝ Սերովբե Լևոնյան, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ աշուղական արվեստի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործությունը միավորում է ժողովրդական բանաստեղծության կենսունակ ավանդույթները, հասարակական մտածողությունը, փիլիսոփայական խորհրդածությունները և ազգային ինքնագիտակցության արտահայտությունները։ Նրա բանաստեղծական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն հեղինակի անհատական ստեղծագործական աշխարհի, այլև իր ժամանակաշրջանի հայ հասարակության հոգևոր, սոցիալական և մշակութային խնդիրների մասին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը Ջիվանու ստեղծագործության թեմատիկ բազմազանության ուսումնասիրությունն է։ Նրա երգերում և բանաստեղծություններում առանձնահատուկ տեղ ունեն հայրենիքի, ժողովրդի, աշխատանքի, արդարության, մարդկային արժանապատվության, բարոյականության, ընկերության և սիրո թեմաները։ Բանաստեղծը հաճախ անդրադառնում է հասարակական անհավասարությանը, աղքատությանը, անարդարությանը և մարդկային արատներին՝ դրանք ներկայացնելով քննադատական ու երբեմն երգիծական տեսանկյունից։ Այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունը միայն քնարական ինքնարտահայտություն չէ, այլև հասարակական իրականության նկատմամբ ակտիվ վերաբերմունքի ձև։ Ջիվանու բանաստեղծական աշխարհի առանձնահատկություններից է ժողովրդական իմաստության լայն կիրառությունը։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են առածանման ձևակերպումներ, խրատական մտքեր, բարոյական եզրահանգումներ և խոսակցական դարձվածքներ, որոնք բանաստեղծական խոսքը մոտեցնում են ժողովրդական բանահյուսությանը։ Այս հատկանիշը նրա ստեղծագործությունները դարձրել է լայնորեն ընկալելի և նպաստել դրանց տարածմանը ժողովրդական միջավայրում։ Միաժամանակ ժողովրդական լեզվի օգտագործումը չի նշանակում պարզունակություն․ Ջիվանին կարողանում է առօրյա խոսքի միջոցով ձևակերպել սոցիալական, բարոյական և փիլիսոփայական բարդ գաղափարներ։ Նրա ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում երգիծանքը։ Ջիվանին քննադատում է կեղծավորությունը, ագահությունը, տգիտությունը, պաշտոնամոլությունը և սոցիալական անարդարությունը՝ հաճախ օգտագործելով հումոր, հակադրություն, սրամտություն և չափազանցություն։ Երգիծական մոտեցումը նրա ստեղծագործություններում ոչ միայն զվարճանքի միջոց է, այլև հասարակական քննադատության գործիք։ Բանաստեղծը ծիծաղի միջոցով բացահայտում է մարդկային և հասարակական բացասական երևույթները՝ ընթերցողին կամ ունկնդրին մղելով դրանց նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի։ Ջիվանու ժառանգության կարևոր բաղադրիչ է նաև փիլիսոփայական-խրատական քնարերգությունը։ Կյանքի իմաստի, մարդկային ճակատագրի, բարու և չարի, ժամանակի անցողիկության, գիտելիքի ու բարոյականության մասին նրա մտորումները հաճախ արտահայտվում են պարզ, հիշվող և աֆորիստիկ ձևակերպումներով։ Նրա ստեղծագործություններում մարդը ներկայացվում է որպես բարոյական ընտրության առջև կանգնած էակ, որի արժեքը որոշվում է ոչ թե միայն սոցիալական դիրքով կամ նյութական հարստությամբ, այլև ազնվությամբ, աշխատասիրությամբ, գիտելիքով և մարդկային վերաբերմունքով։ Հայրենասիրական թեման նույնպես կարևոր տեղ ունի Ջիվանու ստեղծագործական ժառանգության մեջ։ Հայրենիքի և ժողովրդի նկատմամբ սերը նրա մոտ հաճախ զուգորդվում է ազգային արժանապատվության, կրթության, ինքնաճանաչման և հասարակական համերաշխության գաղափարների հետ։ Նա ոչ միայն արտահայտում է հայրենասիրական զգացումներ, այլև ձգտում է մատնանշել այն ներքին խնդիրները, որոնք խոչընդոտում են ժողովրդի առաջընթացին։ Այդ պատճառով նրա հայրենասիրությունը հաճախ ունի նաև ինքնաքննադատական բնույթ։ Ջիվանու ստեղծագործական լեզուն և ոճը սերտորեն կապված են աշուղական ավանդույթի հետ։ Նրա բանաստեղծությունները բնորոշվում են երաժշտականությամբ, ռիթմական ճկունությամբ, պարզ և պատկերավոր բառապաշարով, երկխոսական ու պատմողական ձևերի կիրառմամբ։ Բանաստեղծական խոսքում համադրվում են գրական հայերենի և ժողովրդական խոսքի տարրերը, ինչի շնորհիվ ստեղծագործությունները ձեռք են բերում անմիջականություն և կենդանի հնչողություն։ Երաժշտական կատարողականության հետ կապված այս առանձնահատկությունը կարևոր է նաև Ջիվանու ստեղծագործությունների տարածման տեսանկյունից, քանի որ նրա բազմաթիվ գործեր ընկալվել են ոչ միայն որպես գրավոր գրականություն, այլև որպես երգային մշակույթի մաս։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է Ջիվանու ստեղծագործության կապը նախորդ և ժամանակակից աշուղական ավանդույթների հետ։ Նա ժառանգել է աշուղական արվեստի ձևերն ու արտահայտչամիջոցները, սակայն դրանք հարմարեցրել է իր ժամանակի հասարակական և գեղարվեստական պահանջներին։ Այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես ավանդական աշուղական մշակույթի և նոր ժամանակների հայ գրական մտածողության միջև կապող օղակ։ Ջիվանու ժառանգության նշանակությունը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործություններում արտացոլվել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակության բազմաթիվ խնդիրներ։ Նրա բանաստեղծություններում կարելի է տեսնել ժամանակաշրջանի սոցիալական հարաբերությունների, ժողովրդի կենցաղի, բարոյական պատկերացումների, հասարակական հակասությունների և ազգային ձգտումների գեղարվեստական արտացոլումը։ Այս առումով նրա ժառանգությունը միաժամանակ գրական, բանահյուսական և պատմամշակութային արժեք ունի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Ջիվանու ստեղծագործական անհատականությունը, նրա գեղարվեստական մտածողությունը և հայ աշուղական մշակույթի զարգացման գործում ունեցած դերը բացահայտելու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, աշուղական արվեստով, բանահյուսությամբ և 19-րդ դարի հայ մշակույթով զբաղվող գրականագետներին, մշակութաբաններին, բանահավաքներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Psychology

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Erwinia carotovora բակտերիայի ֆենիլպիրուվատը տրանսամինացնող ֆերմենտների կենսաքիմիական հատկությունների, կատալիտիկ ակտիվության, կառուցվածքագործառական առանձնահատկությունների և կենսատեխնոլոգիական կիրառության հնարավորությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում միկրոօրգանիզմների ամինաթթվային փոխանակության գործընթացները, տրանսամինացման ռեակցիաների կենսաբանական նշանակությունը և ամինոտրանսֆերազների դերը ազոտային միացությունների նյութափոխանակության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆենիլպիրուվատի մասնակցությամբ ընթացող ֆերմենտային ռեակցիաներին, ամինախմբերի փոխանցման մեխանիզմներին, համապատասխան ֆերմենտների սուբստրատային յուրահատկությանը և դրանց ակտիվության վրա ազդող ֆիզիկաքիմիական գործոններին։ Ուսումնասիրվում են բակտերիալ ծագման ամինոտրանսֆերազների առանձնացման, մաքրման և կենսաքիմիական բնութագրման մեթոդաբանական մոտեցումները, ինչպես նաև ֆերմենտային ակտիվության որոշման և ռեակցիաների ընթացքի գնահատման սկզբունքները։ Քննարկվում են ֆերմենտների գործունեության վրա միջավայրի թթվայնության, ջերմաստիճանի, սուբստրատների կոնցենտրացիայի, կոֆակտորների և այլ գործոնների ազդեցությունները՝ դրանց կատալիտիկ արդյունավետության և կայունության գնահատման համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում ամինոտրանսֆերազների կինետիկական հատկություններին, ֆերմենտ-սուբստրատ փոխազդեցության առանձնահատկություններին, ռեակցիաների ընտրողականությանը և տարբեր ամինաթթուների ու կետոթթուների փոխակերպման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ֆենիլպիրուվատի տրանսամինացման գործընթացում ներգրավված ֆերմենտների գործառական նշանակության բացահայտումը, դրանց մասնակցությունը արոմատիկ ամինաթթուների նյութափոխանակությանը և բակտերիալ բջիջներում կենսաքիմիական փոխակերպումների կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են ֆերմենտների հատկությունների համեմատական գնահատման, դրանց ակտիվության և կայունության բարձրացման, ինչպես նաև կենսակատալիտիկ գործընթացներում արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ամինոտրանսֆերազների կիրառական նշանակությանը՝ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, ամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստացման, կենսաքիմիական սինթեզի և արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայի զարգացման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում ֆերմենտային փոխակերպումների առավելությունները քիմիական սինթեզի որոշ ավանդական մեթոդների նկատմամբ, մասնավորապես՝ ռեակցիաների ընտրողականությունը, մեղմ պայմաններում ընթացքը և նպատակային միացությունների ստացման հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև մանրէային ֆերմենտների օգտագործման հեռանկարները դեղագործական, սննդարդյունաբերական և կենսատեխնոլոգիական հետազոտություններում, ինչպես նաև կենսակատալիզի վրա հիմնված նոր տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակման գործընթացում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են միկրոօրգանիզմների ֆերմենտային համակարգերի բազմազանությունը, դրանց կենսաքիմիական առանձնահատկությունների և կիրառական ներուժի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ֆերմենտային ռեակցիաների արդյունավետության գնահատման գիտական սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել մանրէային ամինոտրանսֆերազների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը, ֆերմենտային կատալիզի մեխանիզմների բացահայտմանը և կենսատեխնոլոգիական նշանակություն ունեցող կենսաքիմիական գործընթացների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մանրէաբանների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսատեխնոլոգների, ֆերմենտաբանության մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և կենսաբանական ու քիմիական մասնագիտությունների ուսանողների, ինչպես նաև մանրէային ֆերմենտների հատկությունների և դրանց գործնական կիրառության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Literature

Ստեղծագործության երկրորդ հատակը շարունակում է մարկիզուհու կերպարի շուրջ ծավալվող գեղարվեստական պատումը՝ ներկայացնելով պատմության հետագա զարգացումները։ Վերնագրում ընդգծված «արյունալի» բնորոշումը հուշում է ստեղծագործության դրամատիկական և լարված բնույթը՝ կապված մարդկային ճակատագրերի, հակասությունների, բախումների և բարդ հարաբերությունների հետ։ Հատորային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս երկի այս մասը դիտարկելու որպես ավելի ընդարձակ պատմողական ամբողջության շարունակություն, որի ընկալման համար կարևոր է նաև նախորդ հատորի հետ կապը։ Նման ստեղծագործությունները 19-րդ դարի ընթերցողական միջավայրում նպաստել են թարգմանական գեղարվեստական գրականության տարածմանը և եվրոպական պատմողական երկերի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայերեն թարգմանական արձակի, Զմյուռնիայի տպագրական գործունեության և 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ժամանակաշրջանի գրական ճաշակին բնորոշ դրամատիկական թեմաների և պատմողական ձևերի տարածումը հայալեզու գրական միջավայրում։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգի բուսական աշխարհին՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի բնական միջավայրի և բուսականության ուսումնասիրությանն առնչվող հարցեր։ Այն կարևոր նյութ է Հայաստանի պատմական տարածքների բնաշխարհագրական առանձնահատկությունների, բույսերի տարածվածության և տեղական բուսական պաշարների վերաբերյալ պատկերացում կազմելու համար։ Բուսականությունը սերտորեն կապված է տեղանքի աշխարհագրական դիրքի, բարձրությունների տարբերության, կլիմայական պայմանների, հողի հատկությունների և ջրային ռեսուրսների հետ, ուստի նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել տվյալ տարածաշրջանի բնության բազմազանության ճանաչմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բուսաբանության, բնագիտության և աշխարհագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր կարող է լինել Երևանի նահանգի բնագիտական ժառանգությունն ուսումնասիրելիս։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ բնագիտական մտքի զարգացման պատմությանը և բնության ուսումնասիրության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը XIX դարում։ Գիրքը արժեքավոր է նաև Հայաստանի պատմական բնաշխարհի վերաբերյալ գրավոր աղբյուրների հավաքածուների համար՝ որպես տարածաշրջանային բուսականության թեմային նվիրված առանձին աշխատություն։ Այն կարող է օգտագործվել պատմական բնագիտական գրականության, տեղական բնության նկարագրությունների և Հայաստանի բուսական աշխարհի ուսումնասիրման մեթոդների զարգացման վերաբերյալ հետազոտություններում։