Карта распределения армянского населения в Турецкой Армении и Курдистане с пояснительною запискою

Medicine

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մաշկի քաղցկեղի և վուլվայի լեյկոպլակիայի բուժման ֆիզիկական մեթոդների համեմատական գնահատմանը ամբուլատոր պայմաններում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բուժման տարբեր ֆիզիկական եղանակների կիրառման հնարավորությունները, դրանց արդյունավետությունը, անվտանգության ցուցանիշները, բուժման արդյունքները և հիվանդների վերականգնման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են հիվանդությունների կլինիկական դրսևորումները, ախտորոշման մոտեցումները, բուժական մեթոդների ընտրության չափանիշները և տեղային ազդեցության տեխնոլոգիաները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամբուլատոր բուժման կազմակերպմանը, բարդությունների կանխարգելմանը և թերապևտիկ արդյունքների գնահատմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբանների, մաշկաբանների, գինեկոլոգների, վիրաբույժների և բժշկական հետազոտողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը հայերեն բառարանագրության կարևոր բնույթի լեզվաբանական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է գրաբարից աշխարհաբար անցումը դարձնել առավել հասկանալի և մատչելի՝ ներկայացնելով դասական հայերենի բառապաշարի իմաստները աշխարհաբարի միջոցով։ Այն նվիրված է հայերենի երկու կարևոր լեզվական ձևերի՝ գրաբարի և աշխարհաբարի միջև բառային ու իմաստային կապերի բացահայտմանը և ծառայում է որպես լեզվական միջնորդ դասական գրական լեզվով ստեղծված բնագրերը հասկանալու և ժամանակակից խոսակցական ու գրական լեզվով դրանց բովանդակությունն ընկալելու համար։ Գրաբարը՝ որպես հայոց հին գրական լեզու, դարեր շարունակ եղել է հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական, փիլիսոփայական, գիտական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների հիմնական լեզուն։ Այն պահպանել է հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային և պատմական ժառանգության մեծ մասը, սակայն ժամանակի ընթացքում լեզվական փոփոխությունների հետևանքով նրա բառապաշարը, քերականական կառուցվածքը և արտահայտչական ձևերը աստիճանաբար հեռացել են աշխարհաբարի բնական զարգացման ուղուց։ Այս հանգամանքը ստեղծել է դասական հայերենով գրված երկերը նոր լեզվական միջավայրում ընկալելի դարձնելու անհրաժեշտություն, ինչին էլ ծառայել է գրաբարից աշխարհաբար բառարանագրական աշխատանքների զարգացումը։ Բառարանի հիմնական բովանդակային ուղղությունը գրաբարյան բառերի իմաստների բացատրությունն ու դրանց աշխարհաբար համարժեքների ներկայացումն է։ Այս եղանակով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում հասկանալու հին հայերեն բառերի նշանակությունը, ճանաչելու դրանց գործածության առանձնահատկությունները և բացահայտելու այն իմաստային կապերը, որոնք պահպանվել կամ փոփոխվել են լեզվի պատմական զարգացման ընթացքում։ Բառային նյութի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին բառերի իմաստները յուրացնելու, այլև գրաբարի ընդհանուր բառապաշարային համակարգը ճանաչելու համար։ Բառերի նշանակությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս նկատելու լեզվական շարունակականությունը, իմաստային տեղաշարժերը, հոմանիշային հարաբերությունները և բառերի կիրառության պատմական առանձնահատկությունները։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է նաև գրաբարյան բնագրերի ընթերցանության և մեկնաբանության գործընթացին աջակցելը։ Հայ հին գրականության ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է բառային հատուկ գիտելիքներ, քանի որ բազմաթիվ բառեր ժամանակակից լեզվում այլևս չեն գործածվում, ստացել են նոր իմաստներ կամ պահպանվել են միայն որոշակի գրական ու մասնագիտական ոլորտներում։ Նման բառարանն օգնում է հաղթահարելու այդ լեզվական դժվարությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով անմիջականորեն հասկանալու բնագրի բառապաշարը և ավելի խորությամբ ընկալելու դրա բովանդակությունը։ Միաժամանակ այն նպաստում է աշխարհաբարի բառապաշարի հարստացմանը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հայերենի պատմական բառային շերտերին և դրանց արտահայտչական հնարավորություններին։ Լեզվաբանական առումով աշխատությունը կարևոր է պատմական բառարանագրության, բառիմաստաբանության և հայերենի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Գրաբարի ու աշխարհաբարի միջև բառային համապատասխանությունների ներկայացումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայերենի պատմական շարունակականությունը, բառերի իմաստային փոփոխությունները և լեզվական տարբեր փուլերի փոխհարաբերությունները։ Այն նաև արտացոլում է լեզվական միջնորդության այն սկզբունքը, որի համաձայն՝ հին գրական ժառանգության պահպանումը պետք է զուգակցվի դրա հասանելիության ընդլայնման հետ։ Աշխատության գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն կարող է ծառայել որպես օժանդակ միջոց ինչպես գրաբար սովորողների, այնպես էլ պատմական, կրոնական և գեղարվեստական բնագրերով զբաղվող ընթերցողների համար։ Բառարանի միջոցով հնարավոր է զարգացնել բառապաշարային գիտելիքները, կատարելագործել լեզվական համեմատության հմտությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայերենի պատմական բառային համակարգի մասին։ Պատմական և մշակութային առումով այն կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ լուսավորական ու լեզվաբանական մտքի զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհաբարի տարածումը, գրաբարի ուսուցման կազմակերպումը և հին մատենագրության հասանելիության ապահովումը հայ կրթական ու մշակութային կյանքի կարևոր խնդիրներից էին։ Գրաբարի և աշխարհաբարի միջև կապող օղակ ստեղծող բառարանները նպաստում էին ազգային գրական ժառանգության պահպանմանը և նոր սերունդների հաղորդակցությանը դասական հայերենով ստեղծված մշակութային արժեքների հետ։ Այսպիսի աշխատությունները նաև կարևոր դեր էին կատարում հայերեն լեզվաբանական եզրաբանության և բառարանագրական մեթոդների զարգացման գործում։ Գիրքը արժեքավոր է հայ բառարանագրության պատմության, գրաբարի և աշխարհաբարի փոխհարաբերությունների, պատմական բառագիտության և հայ լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, բանասերների, գրաբարի մասնագետների, հայ մատենագրության ուսումնասիրողների, թարգմանիչների, ուսուցիչների և հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Իր նշանակությամբ աշխատությունը ոչ միայն բառային բացատրությունների ժողովածու է, այլև հայերենի պատմական տարբեր փուլերը միմյանց կապող կարևոր լեզվական գործիք, որը նպաստում է դասական գրավոր ժառանգության պահպանմանը, ուսումնասիրմանը և ժամանակակից ընթերցողին հասանելի դարձնելուն։

Religion

Գիրքը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի զորության, հոգևոր դարձի և մարդու ներաշխարհում տեղի ունեցող բարոյական ու հոգևոր վերափոխման գաղափարը՝ կենտրոնանալով մի արաբ ծառայի պատմության վրա, որի կյանքում Քրիստոսի հանդեպ հավատը դառնում է երանության հասնելու և հոգևոր նոր կյանք սկսելու վճռորոշ հանգամանքը։ Պատմության միջոցով բացահայտվում է Ավետարանի ազդեցությունը մարդու մտածողության, արժեքների և վարքագծի վրա՝ ընդգծելով, որ ճշմարիտ հավատքը կարող է փոխել նույնիսկ այն մարդու կյանքը, որը գտնվում է դժվարին սոցիալական կամ անձնական պայմաններում։ Ստեղծագործության առանցքում քրիստոնեական ուսմունքի կարևոր գաղափարներն են՝ հավատք, փրկություն, ապաշխարություն, աստվածային շնորհ, հոգևոր լուսավորություն և երանություն։ Արաբ ծառայի կերպարը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու քրիստոնեական հավատքի համամարդկային բնույթին՝ այն գաղափարին, որ հոգևոր ճշմարտությունը և փրկության հնարավորությունը հասանելի են յուրաքանչյուր մարդու՝ անկախ նրա ծագումից, հասարակական դիրքից կամ նախկին կենսափորձից։ Պատմողական ձևը կրոնական գաղափարները դարձնում է ավելի մատչելի և ընկալելի՝ ընթերցողին ոչ միայն ներկայացնելով հավատքի նշանակությունը, այլև հրավիրելով խորհելու սեփական համոզմունքների, բարոյական ընտրությունների և հոգևոր կյանքի մասին։ Գործը կարևորում է նաև քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար արժեքները՝ խոնարհությունը, հավատարմությունը, հույսը, ներքին մաքրությունը և աստվածային ճշմարտության որոնումը։ Իր բովանդակությամբ այն ունի դաստիարակչական և քարոզչական նշանակություն՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել քրիստոնեական հավատքը, խթանել հոգևոր ինքնաճանաչումը և ընթերցողի մեջ ձևավորել բարոյական պատասխանատվության զգացում։ Այն արժեքավոր է հայ կրոնական գրականության, քրիստոնեական քարոզչական արձակի և հոգևոր-բարոյախոսական պատմությունների ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով այն գրական մոտեցումը, որի միջոցով հավատքի վերափոխիչ ուժը բացատրվում է մարդկային կյանքի կոնկրետ պատմության օրինակով։

Other Subjects

Այս թեման վերաբերում է աշխատուժի կառուցվածքի վերլուծությանը՝ ըստ երեք հիմնական չափանիշների՝ սեռատարիքային կազմի, մասնագիտության և որակավորման, ինչը կարևոր է ինչպես տնտեսական պլանավորման, այնպես էլ աշխատաշուկայի ուսումնասիրության համար։ Աշխատուժի սեռատարիքային կառուցվածքը ցույց է տալիս, թե ինչպես են բաշխված աշխատունակ բնակչության խմբերը ըստ սեռի (տղամարդիկ և կանայք) և տարիքային խմբերի (երիտասարդ, միջին և տարեց աշխատողներ), ինչը թույլ է տալիս գնահատել աշխատաշուկայի ակտիվությունը, ժողովրդագրական ճնշումները և ապագա աշխատուժի պոտենցիալը։ Մասնագիտական կառուցվածքը արտացոլում է աշխատողների բաշխվածությունը տարբեր ոլորտների և մասնագիտությունների միջև՝ օրինակ՝ արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, ծառայություններ, ՏՏ ոլորտ, կրթություն և առողջապահություն, ինչը ցույց է տալիս տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունները և զարգացման մակարդակը։ Որակավորման կառուցվածքը բնութագրում է աշխատողների կրթական մակարդակը, մասնագիտական հմտությունները և փորձառությունը՝ բաժանելով նրանց բարձր, միջին և ցածր որակավորում ունեցող խմբերի, ինչը կարևոր է արտադրողականության և տնտեսական մրցունակության գնահատման համար։ Այս երեք բաղադրիչների համադրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծել աշխատաշուկայի արդյունավետությունը, բացահայտել աշխատուժի դեֆիցիտը կամ ավելցուկը տարբեր ոլորտներում և մշակել համապատասխան կրթական ու զբաղվածության քաղաքականություններ։ Ժամանակակից տնտեսություններում հատկապես կարևոր է բարձր որակավորում ունեցող աշխատուժի աճը, քանի որ տեխնոլոգիական զարգացումները և թվային փոխակերպումը մեծացնում են պահանջարկը մասնագիտացված հմտությունների նկատմամբ։

History

Աշխատությունը նվիրված է գերմանացի աստվածաբան, հոգևորական և եկեղեցական բարենորոգիչ Մարտին Լյութերի կյանքին, գործունեությանը և նրա անվան հետ անմիջականորեն կապված Ռեֆորմացիայի պատմությանը՝ ներկայացնելով եվրոպական կրոնական, հասարակական և մտավոր կյանքի այն նշանակալի շրջադարձը, որը խորապես փոխեց արևմտյան քրիստոնեության հետագա զարգացումը։ Գրքում լուսաբանվում են Լյութերի կյանքի և հոգևոր ձևավորման կարևոր հանգրվանները, նրա աստվածաբանական հայացքների ձևավորումը, կաթոլիկ եկեղեցու որոշ ուսմունքների ու գործելակերպերի նկատմամբ քննադատական դիրքորոշումը և եկեղեցական բարենորոգման շարժման առաջացումը։ Հատուկ նշանակություն ունի XVI դարի սկզբի Եվրոպայի կրոնական ու հասարակական իրավիճակի ներկայացումը, երբ կաթոլիկ եկեղեցու հեղինակության, հոգևորականության գործունեության, ինդուլգենցիաների վաճառքի և հավատքի ու փրկության վերաբերյալ աստվածաբանական պատկերացումների շուրջ առաջացած հակասությունները նպաստեցին լայնածավալ բարենորոգչական շարժման ձևավորմանը։ Լյութերի գործունեության առանցքային իրադարձություններից մեկը 1517 թվականին ինդուլգենցիաների վաճառքի դեմ ուղղված նրա հայտնի 95 թեզիսների հրապարակումն էր, որը դարձավ Ռեֆորմացիայի պատմական սկզբնավորման խորհրդանշական հանգրվանը։ Աշխատության պատմական բովանդակության կարևոր կողմերից է Լյութերի և կաթոլիկ եկեղեցու միջև ծավալված գաղափարական ու աստվածաբանական հակամարտության ներկայացումը, որի ընթացքում քննարկվում էին Սուրբ Գրքի հեղինակության, հավատքով արդարացման, աստվածային շնորհի, եկեղեցական ավանդության և հավատացյալի անձնական պատասխանատվության հիմնահարցերը։ Լյութերի ուսմունքի առանցքային դրույթներից էին փրկության՝ հավատքի միջոցով ընկալումը, Սուրբ Գրքի գերագույն հեղինակության սկզբունքը և հավատացյալի անմիջական հարաբերությունը Աստծո հետ։ Այս գաղափարները մարտահրավեր նետեցին միջնադարյան կաթոլիկ եկեղեցու հաստատված կառույցներին և հիմք հանդիսացան բողոքականության տարբեր ուղղությունների ձևավորման համար։ Գրքում ներկայացվող պատմական իրադարձությունների համատեքստում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև եկեղեցական ժողովները, աստվածաբանական բանավեճերը, քաղաքական իշխանությունների դիրքորոշումները և Եվրոպայի տարբեր տարածքներում բարենորոգչական գաղափարների տարածումը։ Ռեֆորմացիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական շարժում, այլև որպես եվրոպական քաղաքակրթության զարգացման վրա էական ազդեցություն ունեցած պատմական գործընթաց, որը նպաստեց եկեղեցու և պետության հարաբերությունների վերափոխմանը, կրթության ու գրագիտության տարածմանը, ազգային լեզուներով կրոնական գրականության զարգացմանը և անհատի դերի վերաիմաստավորմանը։ Մարտին Լյութերի գործունեության կարևոր ձեռքբերումներից էր նաև Աստվածաշնչի գերմաներեն թարգմանությունը, որը նշանակալի ազդեցություն ունեցավ գերմաներենի գրական ձևավորման, լեզվական միասնականության և կրոնական գիտելիքի ավելի լայն տարածման վրա։ Աշխատության գրական և պատմագրական առանձնահատկությունը պայմանավորված է կենսագրական ու պատմական նյութի համադրմամբ, որի շնորհիվ ընթերցողը հնարավորություն է ստանում անհատի գործունեությունը դիտարկելու իր ժամանակաշրջանի կրոնական, քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների ընդհանուր համատեքստում։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև թեմայի լուսաբանումը հայ կաթոլիկ և Մխիթարյան մտավոր ավանդույթի տեսանկյունից, քանի որ Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել քրիստոնեական աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության, համեմատական կրոնագիտության և հայերեն գիտակրթական գրականության զարգացման գործում։ Նման աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիների միջև պատմական ու դավանաբանական տարբերությունների ճանաչողության համար՝ հնարավորություն տալով հասկանալու քրիստոնեական աշխարհի ներսում ձևավորված գաղափարական հակասությունները և դրանց երկարաժամկետ հետևանքները։ Գիրքը արժեքավոր է եվրոպական միջնադարի և վաղ նոր շրջանի պատմությամբ, քրիստոնեության պատմությամբ, Ռեֆորմացիայի շարժմամբ, աստվածաբանությամբ և եկեղեցական հարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր աղբյուր հայերեն պատմական ու կրոնագիտական գրականության ուսումնասիրության, Մարտին Լյութերի պատմական դերի գնահատման և եվրոպական կրոնական վերափոխումների ազդեցությունը համաշխարհային ու հայկական մտավոր մշակույթի համատեքստում հասկանալու համար։

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերեն լեզվում որոշիչների արտահայտման ձևերի՝ բառային, բառակապակցական և նախադասական կառուցվածքների քերականական և ոճական քննությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են որոշիչի՝ որպես խոսքի երկրորդական անդամի գործառույթները և դրա արտահայտման բազմազան միջոցները ժամանակակից հայերենում։ Աշխատությունում առանձնացվում են պարզ բառով արտահայտված որոշիչները, որոնք սովորաբար հանդես են գալիս ածականներով, դերանուններով կամ գոյականական ձևերով, ինչպես նաև բառակապակցական որոշիչները, որոնք ձևավորվում են տարբեր շարահյուսական կապերով և ապահովում են իմաստային ավելի հստակ և ընդլայնված բնութագրում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև նախադասությամբ արտահայտված որոշիչներին, որոնք հանդես են գալիս որպես հարաբերական կամ լրացուցիչ բացատրական կառույցներ՝ ապահովելով բարդ կառուցվածքային և իմաստային հարաբերություններ։