Концепция формирования системы совершенствования профессиональных компетенций учителей русского языка в РА

Culture

Հրատարակությունը հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակը համապատասխան ոլորտներում հրապարակված նոր նյութերի մասին համակարգված և արագ կողմնորոշիչ տեղեկատվության տրամադրումն է։ Հայաստանի ազգային գրադարանի թվային շտեմարանում այն ներկայացված է որպես տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակություն, իսկ 1992 թվականի թողարկման նկարագրության մեջ նշվում է, որ այն կազմվել է Ա. Աբգարյանի, Մ. Մարտիրոսյանի և Ն. Մոսինյանի կողմից և ընդգրկում է հայ մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության ցանկ։ Հրատարակության բովանդակային նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում և համակարգում է տարբեր ժամանակներում ու տարբեր հրատարակչական աղբյուրներում լույս տեսած նյութերի մասին մատենագիտական տվյալները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հետևելու հայ մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրության նորություններին։ Նման տեղեկատուներում կարող են ընդգրկվել գրքեր, ժողովածուներ, հոդվածներ, կատալոգներ, գիտական և մշակութային հրատարակություններ, ինչպես նաև արվեստի ու մշակույթի տարբեր բնագավառներին վերաբերող այլ նյութեր։ Թեմատիկ ընդգրկումը կարող է ներառել հայ գրականությունը, կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը, ճարտարապետությունը, ժողովրդական արվեստը, մշակութային ժառանգությունը և հարակից գիտական ուղղությունները։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը նյութերի մատենագիտական համակարգումն է․ աղբյուրները ներկայացվում են այնպիսի տվյալներով, որոնք հեշտացնում են անհրաժեշտ հրատարակության նույնականացումը, որոնումը և հետագա օգտագործումը գիտահետազոտական կամ կրթական աշխատանքում։ Այս առումով տեղեկատուն ոչ թե առանձին մշակութային թեմայի վերլուծական ուսումնասիրություն է, այլ տեղեկատվական-մատենագիտական գործիք, որի արժեքը հատկապես մեծ է մեծածավալ գրական հոսքում արագ կողմնորոշվելու համար։ Այն կարող է ծառայել նաև որպես հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական գործընթացի ժամանակագրական պատկերը վերականգնելու աղբյուր՝ հնարավորություն տալով հետևելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում որ թեմաների, հեղինակների, մշակութային երևույթների և արվեստի ճյուղերի վերաբերյալ ինչպիսի գրականություն է շրջանառվել։ Նման ընթացիկ մատենագիտական աշխատանքը կարևոր է նաև գրադարանային հավաքածուների համալրման, տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման և հետազոտողների տեղեկատվական պահանջների ապահովման համար։ Հայաստանի ազգային գրադարանի համապատասխան հավաքածուներում նման հրապարակումները դասվում են տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակությունների շարքին։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվական դաշտը համակարգող աղբյուր, որն օգտակար է ինչպես մասնագիտական հետազոտությունների սկզբնական փուլում գրականության որոնման, այնպես էլ արդեն առկա մատենագիտական տվյալների ճշգրտման և լրացման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, արվեստաբաններին, գրականագետներին, պատմաբաններին, գիտաշխատողներին, ուսանողներին և հայ մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Other Subjects

Այս թեման վերաբերում է հայ գիտնականների ուսումնասիրություններին և «վկա քարերի» (վիշապաքարեր, հուշաքարեր, խաչքարեր և այլ քարե հուշարձաններ, որոնք կրում են արձանագրություններ կամ խորհրդանշական պատկերներ) մշակութաբանական ու պատմագիտական մեկնաբանություններին։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում է, թե ինչպես են հայկական գիտական դպրոցները՝ հնագիտության, պատմության, արվեստագիտության և ազգագրության ոլորտներում, ուսումնասիրել քարե հուշարձանները որպես տեղեկատվական աղբյուրներ, որոնք «վկայում» են ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, այլ նաև հասարակական հարաբերությունների, հավատալիքների և մշակութային մտածողության մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնադարյան և ավելի վաղ շրջանի քարե հուշարձանների վրա պահպանված արձանագրություններին, պատկերագրական համակարգերին և դրանց սիմվոլիկ լեզվին, որոնք գիտնականների կողմից մեկնաբանվում են որպես պատմական հիշողության նյութական կրողներ։ Հայկական հնագիտության և էպիգրաֆիկայի զարգացման ընթացքում տարբեր հետազոտողներ փորձել են համակարգել այս նյութերը՝ վերականգնելու քաղաքական, կրոնական և սոցիալական գործընթացների ընթացքը՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ գրավոր աղբյուրները սահմանափակ են։

Mathematics

Այս աշխատությունը նվիրված է ուղղանկյունաձև մարմինների և բարակապատ ստրինգերների միջև կոնտակտային փոխազդեցության տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով նյութի սողքի գործոնը։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը տարբեր բեռնվածքների և ժամանակային ազդեցությունների պայմաններում կոնտակտային գոտում առաջացող մեխանիկական գործընթացների բացահայտումն է, երբ կառուցվածքի տարրերը փոխազդում են միմյանց հետ, իսկ նյութի դեֆորմացիան կախված է ոչ միայն կիրառված բեռնվածքից, այլև ժամանակից։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ուղղանկյուն մարմինների և բարակապատ կրող տարրերի փոխադարձ ազդեցությունը, կոնտակտային ճնշումների և դեֆորմացիաների ձևավորումը, ինչպես նաև կառուցվածքի լարվածադեֆորմացված վիճակի փոփոխությունը սողքի երևույթի առկայության պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարակապատ ստրինգերների մեխանիկական վարքին, քանի որ դրանց փոքր հաստությունը և երկրաչափական առանձնահատկությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ կոնտակտային փոխազդեցության բնույթի և կառուցվածքի ընդհանուր կայունության վրա։ Սողքի հաշվառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել երկարատև բեռնվածության հետևանքով առաջացող դեֆորմացիաների կուտակումը և դրանց ազդեցությունը կոնտակտային վիճակի վրա։ Աշխատության տեսական մոտեցումները կարող են հիմնվել առաձգականության, պլաստիկության և ժամանակից կախված դեֆորմացիաների տեսությունների վրա՝ ձևակերպելով համապատասխան մաթեմատիկական մոդելներ և սահմանային պայմաններ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել բեռնվածության, նյութի մեխանիկական հատկությունների, մարմինների երկրաչափական չափերի և սողքի բնութագրերի ազդեցությունը կոնտակտային ճնշումների բաշխման ու դեֆորմացիաների զարգացման վրա։ Ստացված արդյունքները կարևոր են բարդ կառուցվածքային համակարգերի հաշվարկման և նախագծման համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ դրանց տարրերը երկար ժամանակ ենթարկվում են մշտական կամ փոփոխվող բեռնվածքների։ Նյութը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ մեքենաշինության, շինարարական մեխանիկայի, ավիացիոն և տրանսպորտային կառուցվածքների, ինչպես նաև բարակապատ տարրեր պարունակող ինժեներական համակարգերի նախագծման և հուսալիության գնահատման գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեխանիկների, ինժեներների, նյութագետների, կառուցվածքային հաշվարկներ իրականացնող մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին պետական պարտքի ձևավորման, կառավարման և արդյունավետության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով երկրի մակրոտնտեսական զարգացման առանձնահատկությունները և անցումային տնտեսության պայմանները։ Հետազոտության առանցքում արտաքին փոխառությունների ներգրավման նպատակահարմարության, դրանց արդյունավետ օգտագործման, պարտքի սպասարկման ծախսերի, պարտքային բեռի և պետական ֆինանսական կայունության փոխկապակցվածության վերլուծությունն է։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են արտաքին պետական պարտքի կառուցվածքը, դրա ձևավորման հիմնական աղբյուրները, վարկերի ներգրավման պայմանները և պարտքի կառավարման մեխանիզմները, ինչպես նաև պարտքի փոփոխության ազդեցությունը տնտեսական աճի, պետական բյուջեի և երկրի վճարունակության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պարտքային ռիսկերի կառավարմանը, այդ թվում՝ արժութային, տոկոսադրույքային և վերաֆինանսավորման ռիսկերին, որոնք հատկապես կարևոր են արտաքին արժույթով ձևավորված պարտավորությունների պարագայում։ Աշխատության մեջ արդյունավետության գնահատումը կապվում է ոչ միայն պարտքի բացարձակ մեծության, այլև այնպիսի ցուցանիշների հետ, ինչպիսիք են պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը, պարտքի սպասարկման ծախսերի հարաբերակցությունը պետական եկամուտներին և ՀՆԱ-ին, տնտեսական աճի տեմպերը և արտաքին ֆինանսավորման կառուցվածքը։ P Pan-Armenian Digital Library +1 Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև արտաքին փոխառությունների նպատակային օգտագործմանը․ դրանց ներգրավումը կարող է նպաստել տնտեսական զարգացմանը, եթե միջոցներն ուղղվում են արտադրողական ներդրումների և երկարաժամկետ տնտեսական արդյունք ապահովող ծրագրերի ֆինանսավորմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը շեշտադրում է պարտքի կառավարման համակարգի կատարելագործման, պետական վերահսկողության ուժեղացման, պարտքային պորտֆելի կառուցվածքի օպտիմալացման և ռիսկերի գնահատման մեխանիզմների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Ս. Մ. Հովեսյանի գիտական աշխատանքն է, որը 2010 թվականին ներկայացվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտում և ունի 21 էջ ծավալ։ T Tert Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման համակարգի ներկայացուցիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ Հայաստանի արտաքին պետական պարտքի կառավարման առանձնահատկությունները, առկա խնդիրներն ու արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները ուսումնասիրելու նպատակով։

Linguistics

Գիրքը ներառում է՝ հայոց լեզվի հնչյունաբանության (ֆոնետիկա) և ձևաբանության (մորֆոլոգիա) հիմունքները, բառագիտության և բառապաշարի առանձնահատկությունները, շարահյուսական կառուցվածքները և նախադասությունների տեսակները, լեզվի զարգացման օրինաչափությունները և նորմերը, գրական հայերենի կանոնների համակարգված ներկայացում։ Այն օգտակար է՝ բուհերի լեզվաբանական ֆակուլտետների ուսանողների համար, հայոց լեզվի ուսուցիչների և մասնագետների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները հայերեն լեզվի վերաբերյալ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը համարվում է հիմնարար աղբյուր՝ ժամանակակից հայոց լեզվի տեսական և գործնական ուսումնասիրության համար։

Economics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության լեռնամետալուրգիական ոլորտում ներդրումային ռիսկերի ձևավորման, գնահատման և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել հանքարդյունաբերական և մետալուրգիական նախագծերում ներդրումների արդյունավետության, եկամտաբերության և վերադարձելիության վրա, գնահատել դրանց ազդեցության աստիճանը և մշակել ռիսկերի նվազեցման ու կառավարման առավել արդյունավետ մեխանիզմներ։ Լեռնամետալուրգիական ոլորտը բնորոշվում է կապիտալատարությամբ, երկար ներդրումային ցիկլով, բարձր տեխնոլոգիական և բնապահպանական պահանջներով, հումքային շուկաների գների տատանողականությամբ և բազմաթիվ արտաքին ու ներքին անորոշություններով, ինչի պատճառով ներդրումային որոշումների կայացումը պահանջում է ռիսկերի համակարգված գնահատում։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար այդ խնդիրներն առավել կարևոր են նաև այն պատճառով, որ ոլորտը զգալիորեն կախված է արտահանման շուկաներից և միջազգային մետաղների գներից, իսկ տեխնոլոգիական, բնապահպանական, սոցիալական և ենթակառուցվածքային խնդիրները կարող են էապես ազդել նախագծերի տնտեսական արդյունքների վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներդրումային ռիսկերի հիմնական տեսակները՝ շուկայական, ֆինանսական, արժութային, տոկոսադրույքային, արտադրական, տեխնոլոգիական, երկրաբանական, բնապահպանական, իրավական, քաղաքական և սոցիալական ռիսկերը։ Շուկայական ռիսկերի շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու և այլ մետաղների միջազգային գների փոփոխությունները։ Քանի որ մետաղների գների անկումը կարող է նվազեցնել հանքի արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտները և վատացնել ներդրումային ծրագրի ֆինանսական ցուցանիշները, նախագծերի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն բազային, այլև տարբեր գնային սցենարներ։ Միջազգային հանքարդյունաբերական ընկերությունների փորձը նույնպես ցույց է տալիս, որ մետաղների գները և փոխարժեքները կարող են հանդիսանալ հիմնական շուկայական ռիսկի գործոններ, որոնք պետք է ներառվեն ներդրումային որոշումների մոդելներում։ Ֆինանսական ռիսկերի ուսումնասիրության ժամանակ կարող են գնահատվել ներդրումային ծրագրի կապիտալ ծախսերը, գործառնական ծախսերը, վարկային միջոցների արժեքը, դրամական հոսքերը, պարտքի սպասարկման հնարավորությունները և ներդրման վերադարձի ժամկետը։ Հանքարդյունաբերական նախագծերի առանձնահատկությունն այն է, որ խոշոր ծախսերը հաճախ կատարվում են արտադրության սկսվելուց շատ առաջ, իսկ եկամուտները ձևավորվում են ավելի ուշ, հետևաբար նույնիսկ ծախսերի կամ ժամանակացույցի համեմատաբար փոքր փոփոխությունները կարող են զգալիորեն փոխել ծրագրի զուտ ներկա արժեքը և ներքին եկամտաբերության նորման։ Այդ պատճառով աշխատանքի կարևոր խնդիր կարող է լինել ներդրումային նախագծերի զգայունության և սցենարային վերլուծության իրականացումը։ Երկրաբանական ռիսկը ևս առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Հանքավայրի պաշարների, հանքաքարի որակի, մետաղի պարունակության, արդյունահանման պայմանների կամ հանքաբանական կառուցվածքի վերաբերյալ անորոշությունները կարող են ազդել նախատեսված արտադրական ծավալների և ներդրումների վերջնական արդյունավետության վրա։ Հետևաբար ներդրումային ծրագրերի նախնական փուլում անհրաժեշտ է հնարավորինս ճշգրիտ գնահատել պաշարները, ուսումնասիրել երկրաբանական տվյալները և հաշվի առնել դրանց անորոշության աստիճանը։ Բնապահպանական և սոցիալական ռիսկերը նույնպես կարող են էական ազդեցություն ունենալ ներդրումային նախագծերի վրա։ Հանքարդյունաբերության հետ կապված պոչամբարները, հողի և ջրային ռեսուրսների վրա ազդեցությունը, վերականգնման ու ռեկուլտիվացիայի անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև համայնքների հետ հարաբերությունները կարող են ազդել ծրագրի ծախսերի, թույլտվությունների և հանրային ընդունելիության վրա։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները մատնանշում են նաև պոչամբարների, սեյսմիկ ռիսկերի, հողերի անկայունության և հանքավայրերի շահագործումից հետո վերականգնման հետ կապված խնդիրները։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև իրավական և կարգավորող միջավայրի ազդեցությունը ներդրումային ռիսկի վրա։ Լեռնամետալուրգիական նախագծերը պահանջում են հանքարդյունահանման իրավունքի, բնապահպանական թույլտվությունների, հողօգտագործման, հարկային և այլ կարգավորումների երկարաժամկետ կանխատեսելիություն։ Կարգավորող պահանջների փոփոխությունը կամ դրանց կիրառման անորոշությունը կարող է մեծացնել ներդրողի համար լրացուցիչ ծախսերն ու անորոշությունները։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում օրենսդրական և վերահսկողական մեխանիզմների կատարելագործման անհրաժեշտությունը նախկին ուսումնասիրություններում նույնպես դիտարկվել է որպես ներդրումային և ոլորտային ռիսկերի նվազեցման կարևոր պայման։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային ռիսկերի քանակական գնահատումը։ Դրա համար կարող են կիրառվել հավանականային, վիճակագրական և տնտեսամաթեմատիկական մեթոդներ, զգայունության վերլուծություն, սցենարային մոտեցումներ, որոշումների ծառեր, ռիսկերի ինտեգրալ գնահատման ցուցանիշներ և այլ գործիքներ։ Կարող է կառուցվել ռիսկերի գնահատման համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր ռիսկ գնահատվում է դրա առաջացման հավանականությամբ և հնարավոր ֆինանսական ազդեցությամբ։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս առանձնացնել առավել վտանգավոր ռիսկերը և ներդրումային կառավարման ռեսուրսներն ուղղել դրանց կանխարգելմանը կամ ազդեցության սահմանափակմանը։ Կարևոր կարող է լինել նաև իրական օպցիոնների մոտեցման կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել ներդրումային նախագծի փուլային իրականացման, հետաձգման, ընդլայնման կամ դադարեցման հնարավորությունները՝ կախված շուկայի և այլ պայմանների փոփոխությունից։ Այս մոտեցումը հատկապես օգտակար է երկարաժամկետ և բարձր անորոշություն ունեցող հանքարդյունաբերական նախագծերի դեպքում։ Ռիսկերի կառավարման գործնական մեխանիզմների շարքում կարող են դիտարկվել ներդրումային նախագծերի դիվերսիֆիկացումը, ֆինանսավորման աղբյուրների բազմազանեցումը, ապահովագրությունը, երկարաժամկետ վաճառքի պայմանագրերը, արժութային և գնային ռիսկերի հեջավորումը, պահուստային միջոցների ձևավորումը, փուլային ներդրումները և նախագծերի պարբերական վերագնահատումը։ Հայաստանի համար կարևոր ուղղություն կարող է լինել նաև հանքանյութի ավելի խոր վերամշակման և մետալուրգիական արտադրության զարգացման միջոցով ավելացված արժեքի մեծացումը, քանի որ դա հնարավորություն է տալիս նվազեցնել միայն հանքաքարի կամ խտանյութի արտահանման նկատմամբ կախվածությունը։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ներկայիս զարգացման հնարավորությունների վերաբերյալ աղբյուրները նույնպես առանձնացնում են պղնձի, ոսկու և մոլիբդենի վերամշակման կարողությունների զարգացման ներուժը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մեթոդները կարող են կիրառվել հանքարդյունաբերական ներդրումային նախագծերի նախնական գնահատման, ռիսկերի քարտեզագրման, ֆինանսական կանխատեսումների և ներդրումային որոշումների հիմնավորման ժամանակ։ Ռիսկերի արդյունավետ կառավարման համակարգը կարող է նպաստել ներդրումների պաշտպանվածության բարձրացմանը, կապիտալի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, ֆինանսական կորուստների նվազեցմանը և երկարաժամկետ ծրագրերի իրագործելիության բարձրացմանը։ Ներկայումս Հայաստանի համար հատկապես կարևոր է նաև ռազմավարական նշանակություն ունեցող հանքանյութերի արդյունահանման և վերամշակման ոլորտում նոր ներդրումների ներգրավումը․ 2026 թվականին Հայաստանը և ԱՄՆ-ը ստորագրել են կրիտիկական հանքանյութերի մատակարարման և ոլորտում ներդրումների խթանմանն ուղղված շրջանակային փաստաթուղթ, որը նախատեսում է ներդրումների, վարկերի, երաշխիքների, բաժնային ֆինանսավորման և այլ գործիքների կիրառման հնարավորություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը լեռնամետալուրգիական ոլորտի ներդրումային ռիսկը դիտարկում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական, երկրաբանական, բնապահպանական, իրավական և սոցիալական գործոնների ամբողջություն և նպատակ ունի ձևավորել դրանց վաղ հայտնաբերման, քանակական գնահատման և կառավարման համակարգ, որը կարող է նպաստել Հայաստանի հանքամետալուրգիական նախագծերի ներդրումային գրավչության, կայունության և տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը։