Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Technology

    Разработка дифференциально-падеевских моделей решения конечных задач и создание пакета прикладных программ

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է վերջավոր խնդիրների լուծման համար դիֆերենցիալ-պատկերային մոդելների մշակմանը և դրանց հիման վրա կիրառական ծրագրերի փաթեթի ստեղծմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մաթեմատիկական խնդիրների նկարագրությունը վերածել հաշվարկային արդյունավետ ալգորիթմների, որոնք հնարավորություն կտան ստանալ լուծումներ համակարգչային եղանակով և կիրառել դրանք տարբեր բնույթի գիտատեխնիկական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքում դիտարկվում են այնպիսի մաթեմատիկական մոդելներ, որոնցում ուսումնասիրվող գործընթացը նկարագրվում է դիֆերենցիալ հավասարումներով և համապատասխան սկզբնական կամ սահմանային պայմաններով։ Վերջավոր խնդիրների առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ անհրաժեշտ է ոչ միայն ձևակերպել գործընթացի մաթեմատիկական նկարագրությունը, այլև ապահովել դրա թվային լուծման կայունությունն ու բավարար ճշգրտությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիֆերենցիալ հավասարումների համար թվային մոտեցումների ընտրությունն ու կատարելագործումը։ Ուսումնասիրվում են հավասարումների դիսկրետացման, հաշվարկային սխալների գնահատման, լուծման կայունության և մոտարկման ճշգրտության հարցերը։ Թվային մեթոդի արդյունավետությունը գնահատվում է՝ հաշվի առնելով խնդրի կառուցվածքը, հաշվարկների ծավալը, լուծման պահանջվող ճշգրտությունը և համակարգչային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մաթեմատիկական մոդելի և դրա թվային իրականացման միջև կապը։ Տեսականորեն ստացված հավասարումները պետք է վերածվեն այնպիսի ալգորիթմների, որոնք կարող են գործնականում իրականացվել ծրագրային միջավայրում։ Այդ նպատակով մշակվում են հաշվարկային ընթացակարգեր, որոնք ներառում են սկզբնական տվյալների մուտքագրում, մաթեմատիկական մոդելի պարամետրերի սահմանում, թվային հաշվարկների իրականացում, արդյունքների ստուգում և վերջնական տվյալների ներկայացում։ Հետազոտության կիրառական բաղադրիչը կապված է ծրագրային փաթեթի ստեղծման հետ։ Փաթեթը նախատեսված է մշակված մոդելների և թվային մեթոդների ավտոմատացված կիրառման համար և կարող է ներառել առանձին ծրագրային մոդուլներ՝ տարբեր տեսակի խնդիրների լուծման նպատակով։ Այդպիսի համակարգը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կրկնվող հաշվարկների ժամանակային ծախսերը, պարզեցնել օգտվողի աշխատանքը և ապահովել նույն մեթոդների բազմակի կիրառումը տարբեր սկզբնական տվյալների դեպքում։ Ծրագրային փաթեթի մշակման ընթացքում կարևոր է ոչ միայն հաշվարկային ալգորիթմների իրականացումը, այլև ծրագրի կառուցվածքի հստակությունը, մոդուլայնությունը և ընդլայնման հնարավորությունը։ Լավ կազմակերպված ծրագրային համակարգը պետք է հնարավորություն տա անհրաժեշտության դեպքում ավելացնել նոր մաթեմատիկական մոդելներ, թվային մեթոդներ կամ հաշվարկային գործառույթներ՝ առանց ամբողջ ծրագրային կառուցվածքի վերափոխման։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև հաշվարկների արդյունքների տեսողական և թվային ներկայացմանը։ Թվային լուծումների աղյուսակային, գրաֆիկական կամ այլ ձևերով ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ավելի հեշտ գնահատել ստացված արդյունքների բնույթը, ուսումնասիրել պարամետրերի փոփոխության ազդեցությունը և համեմատել տարբեր հաշվարկային սցենարներ։ Կարևոր խնդիր է նաև ծրագրային հաշվարկների հավաստիության ստուգումը։ Ստացված թվային արդյունքները կարող են համեմատվել հայտնի կամ հատուկ դեպքերում ստացվող վերլուծական լուծումների, այլ թվային մեթոդների արդյունքների կամ նախապես սահմանված թեստային օրինակների հետ։ Այսպիսի ստուգումը հնարավորություն է տալիս գնահատել մշակված ալգորիթմների ճշգրտությունը, կայունությունը և կիրառելիության սահմանները։ Հետազոտությունը նաև կարևորում է պարամետրային ուսումնասիրությունների հնարավորությունը։ Տարբեր սկզբնական և սահմանային պայմանների, մոդելի պարամետրերի կամ թվային ցանցի բնութագրերի փոփոխությամբ հնարավոր է ուսումնասիրել համակարգի վարքի փոփոխությունները և բացահայտել առավել նշանակալի գործոնները։ Այդ հնարավորությունը ծրագրային փաթեթը դարձնում է ոչ միայն մեկ խնդրի լուծման գործիք, այլև մաթեմատիկական մոդելների հետազոտման և փորձարկման միջավայր։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել ֆիզիկայի, մեխանիկայի, ինժեներական հաշվարկների, տեխնիկական համակարգերի մոդելավորման և այլ ոլորտներում, որտեղ իրական գործընթացների նկարագրության համար օգտագործվում են դիֆերենցիալ հավասարումներ և վերջավոր խնդիրներ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է դիֆերենցիալ հավասարումների տեսությունը, թվային մեթոդները, մաթեմատիկական մոդելավորումը և ծրագրային մշակումը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել գործնականում կիրառելի հաշվարկային համակարգ։ Այն կարող է հետաքրքրել կիրառական մաթեմատիկոսներին, ծրագրավորողներին, ինժեներներին, թվային մեթոդների մասնագետներին և գիտատեխնիկական խնդիրների համակարգչային մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։

    Updated: 2026-09-16
    Разработка дифференциально-падеевских моделей решения конечных задач и создание пакета прикладных программ
    Online

    History

    Старинные армянские надписи в музее Общества истории и древностей в Одессе

    Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Օդեսայի հնագիտական և պատմական հետազոտական կենտրոնի հավաքածուում պահպանված հին հայկական քարե արձանագրությունների համակարգային վերլուծությանը՝ ընդգծելով դրանց գրագիտական, հնագիտական և մշակութային արժեքը։ Աշխատությունում դիտարկվում է, թե ինչպես են այդ արձանագրությունները հայտնաբերվել և փաստագրվել XIX դարի գիտական արշավների ու հավաքչական գործունեության արդյունքում, երբ տարածաշրջանի հնագիտական ժառանգությունը ակտիվորեն ուսումնասիրվում և գրանցվում էր գիտական շրջանակների կողմից։ Քննարկվում են արձանագրությունների լեզվական առանձնահատկությունները, դրանց բովանդակային կառուցվածքը, քրիստոնեական և միջնադարյան մշակութային խորհրդանշական համակարգերը, ինչպես նաև քարե հուշարձանների ձևաբանական և գեղարվեստական լուծումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ նյութերի գիտական նկարագրման, չափագրման և մեկնաբանման վաղ փորձերին, որոնք իրականացվել են պատմաբանների և եկեղեցական գիտնականների համագործակցությամբ՝ ապահովելով դրանց պահպանման և ուսումնասիրման հիմքերը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է հավաքածուի դերը որպես Սևծովյան տարածաշրջանի և հայկական մշակութային ներկայության փոխկապակցվածության կարևոր վկայություն, որը նպաստում է միջմշակութային կապերի և պատմական ժառանգության համապարփակ ընկալմանը։

    Updated: 2026-09-20
    Старинные армянские надписи в музее Общества истории и древностей в Одессе
    Online

    Technology

    Շենքերի և կառույցների շինարարաֆիզիկական բնութագրերի գնահատումն ըստ նրանց կոմպակտության չափանիշների

    Շինարարական ճարտարագիտության և շինարարական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շենքերի և կառույցների շինարարաֆիզիկական բնութագրերի գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ դրանց երկրաչափական կոմպակտության չափանիշների հաշվառմամբ։ Քննության են առնվում շենքերի ծավալատարածական կառուցվածքի, արտաքին մակերևույթների մակերեսի, ներքին ծավալի և երկրաչափական ձևի փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը շինարարաֆիզիկական ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շենքերի ջերմատեխնիկական հատկություններին, արտաքին պատող կոնստրուկցիաների ջերմափոխանցմանը, ջերմային կորուստներին և էներգաարդյունավետության ապահովման պայմաններին։ Վերլուծվում են կոմպակտության տարբեր չափանիշների կիրառման հնարավորությունները, շենքի ձևի և արտաքին մակերեսի ու ծավալի հարաբերակցության նշանակությունը ջերմային հաշվարկների և նախագծային լուծումների գնահատման ընթացքում։ Քննարկվում են նաև շենքերի լուսավորության, օդափոխության, ջերմային հարմարավետության և ներքին միկրոկլիմայի ձևավորման վրա ծավալատարածական լուծումների հնարավոր ազդեցությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են շինարարաֆիզիկական բնութագրերի մաթեմատիկական մոդելավորման, համեմատական հաշվարկների և նախագծային տարբերակների արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում շենքերի երկրաչափական պարամետրերի օպտիմալացմանը, ջեռուցման և հովացման էներգածախսերի նվազեցմանը, ինչպես նաև կլիմայական պայմաններին համապատասխան ճարտարապետաշինարարական լուծումների մշակման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական ֆիզիկայի, ճարտարապետության, շենքերի էներգաարդյունավետության և շինարարական նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-08
    Շենքերի և կառույցների շինարարաֆիզիկական բնութագրերի գնահատումն ըստ նրանց կոմպակտության չափանիշների
    Online

    Mathematics

    Մաթեմատիկայի շտեմարան 1

    Մաթեմատիկա ոլորտի «Մաթեմատիկայի շտեմարան 1»-ը սովորաբար համարվում է հիմնական և սկզբնական մակարդակի խնդիրների հավաքածու, որը նախատեսված է սովորողների բազային գիտելիքների ամրապնդման և մաթեմատիկական մտածողության ձևավորման համար, այստեղ ընդգրկված առաջադրանքները հիմնականում վերաբերում են պարզ թվաբանական գործողություններին, կոտորակներին, տոկոսներին, համեմատություններին, պարզ հավասարումների լուծմանը, երկրաչափության տարրական հասկացություններին և տրամաբանական մտածողության զարգացման պարզ խնդիրներին, շտեմարանի նպատակն է սովորողին աստիճանաբար սովորեցնել ճիշտ և համակարգված լուծման մեթոդներ, զարգացնել հաշվարկային ճշտությունը և պատրաստել նրան ավելի բարդ մակարդակի խնդիրների անցնելու համար, այն հաճախ օգտագործվում է դպրոցական ծրագրի սկզբնական փուլերում, ինչպես նաև կրկնության և հիմքերի ամրապնդման նպատակով՝ թե՛ ինքնուրույն ուսուցման, թե՛ ուսուցչի ղեկավարությամբ աշխատանքների ընթացքում, ապահովելով մաթեմատիկական հիմնական հմտությունների կայուն հիմք հետագա ուսուցման համար։

    Updated: 2026-09-23
    Մաթեմատիկայի շտեմարան 1
    Online

    Pedagogy

    Նախազորակոչային տարիքի դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակությունը կապված ազգային բանակում ծառայելուն պատրաստվելու հետ

    Աշխատանքը նվիրված է նախազորակոչային տարիքի դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակության ուսումնասիրմանը՝ այն կապելով զինվորական ծառայությանն անհրաժեշտ ֆիզիկական, կամային և շարժողական պատրաստվածության ձևավորման հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը դպրոցականների ֆիզիկական հնարավորությունների նպատակային զարգացումն է, որպեսզի ֆիզիկական կուլտուրայի դասերը ոչ միայն նպաստեն առողջության ամրապնդմանը, ներդաշնակ զարգացմանը և առողջ ապրելակերպի ձևավորմանը, այլև ունենան կիրառական նշանակություն՝ պատրաստելով երիտասարդներին ապագա ծառայությանը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում ուժի, արագության, դիմացկունության, ճարպկության և շարժումների համակարգման զարգացմանը, ինչպես նաև այնպիսի վարժությունների և մարզական միջոցների ընտրությանը, որոնք կարող են նպաստել ֆիզիկական պատրաստվածության բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատմանն ու վերահսկմանը, դրա չափորոշիչների կիրառմանը և սովորողների անհատական հնարավորություններին համապատասխան մարզական ծանրաբեռնվածության կազմակերպմանը։ Այս մոտեցումը համապատասխանում է նաև ՀՀ-ում նախազորակոչային տարիքի պատանիների ֆիզիկական նախապատրաստության վերաբերյալ սահմանված սկզբունքներին, որոնց համաձայն ֆիզիկական պատրաստվածությունը պետք է իրականացվի ուսումնական գործընթացի շրջանակում և նպաստի առողջ, ֆիզիկապես կոփված ու ծառայությանը պատրաստ երիտասարդների ձևավորմանը։ Աշխատանքի արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ ֆիզիկական դաստիարակությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես առանձին մարզական գործունեություն, այլ որպես ընդհանուր կրթական և նախազորակոչային պատրաստության բաղադրիչ, որի միջոցով հնարավոր է ձևավորել նպատակասլացություն, կարգապահություն, դիմացկունություն, սեփական ուժերը ճիշտ գնահատելու կարողություն և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը աստիճանաբար հարմարվելու ունակություն։ Միաժամանակ թեման առնչվում է ռազմակիրառական ֆիզիկական պատրաստության գաղափարին, որը ֆիզիկական դաստիարակության կիրառական ուղղություններից մեկն է և նախատեսված է երիտասարդների շարժողական պատրաստվածությունը ծառայության պահանջներին մոտեցնելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մարզիչներին, նախնական զինվորական պատրաստության մասնագետներին, ուսանողներին և այն հետազոտողներին, ովքեր հետաքրքրված են դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության, ռազմակիրառական պատրաստության և երիտասարդների բազմակողմանի զարգացման հարցերով։

    Updated: 2026-08-26
    Նախազորակոչային տարիքի դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակությունը կապված ազգային բանակում ծառայելուն պատրաստվելու հետ
    Online

    Psychology

    Երեխաների միջանձնային ընկալման առանձնահատկությունները դպրոցին հարմարման գործընթացում

    Հետազոտության նպատակն է՝ ուսումնասիրել կրտսեր դպրոցականների սոցիալական ընկալման յուրահատկությունները դպրոցական միջավայրում իրականացվող նոր շփումների գործընթացում / Цель работы - исследовать специфические особенности социального восприятия школьников младшего возраста в новой среде общения Հրատ.՝ ՀՀ ԿԳՆ Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան, Երևան, 2009, Սեղմագիր՝ 22 էջ [src=123456789/5139] [dspace.nla.am]Այս աշխատանքը նվիրված է երեխաների միջանձնային ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը դպրոցական միջավայրին հարմարվելու գործընթացում՝ բացահայտելով այն հոգեբանական և սոցիալական գործոնները, որոնք ազդում են հասակակիցների, ուսուցիչների և շրջապատող մարդկանց վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են երեխաները ընկալում և գնահատում իրենց նոր սոցիալական միջավայրը, ինչ դեր ունեն առաջին տպավորությունները, հաղորդակցական հմտությունները և հուզական արձագանքները միջանձնային հարաբերությունների հաստատման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցական կյանքի սկզբնական փուլում ձևավորվող ընկերական կապերին, խմբային փոխազդեցություններին և սոցիալական ընդունվածության զգացմանը, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն երեխայի հոգեբանական բարեկեցության և ուսումնական գործունեության արդյունավետության համար։ Աշխատությունում վերլուծվում են նաև այն դժվարությունները, որոնք կարող են առաջանալ հարմարման ընթացքում՝ կապված ամաչկոտության, անհանգստության, հաղորդակցման սահմանափակումների կամ սոցիալական փորձի պակասի հետ, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման հոգեբանամանկավարժական հնարավորությունները։ Քննարկվում է ընտանիքի, ուսուցչի և դպրոցական միջավայրի ազդեցությունը երեխայի սոցիալական ընկալումների զարգացման վրա՝ ընդգծելով աջակցող և ներառական մթնոլորտի կարևորությունը։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել միջանձնային ընկալման ձևավորման առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը դպրոցական հարմարման հաջողության վրա՝ նպաստելով կրթական և հոգեբանական աջակցության արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։

    Updated: 2026-09-12
    Երեխաների միջանձնային ընկալման առանձնահատկությունները դպրոցին հարմարման գործընթացում