Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1987, թիվ 10)

Economics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գիտահետազոտական աշխատանքների արդյունքների ներդրման և դրանց տնտեսական արդյունավետության գնահատմանը շաքարի ճակնդեղի արտադրության ոլորտում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն խնդիրը, թե ինչպես կարող են գիտական ուսումնասիրությունների, նոր տեխնոլոգիաների և արտադրական նորարարությունների կիրառումը նպաստել գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, ծախսերի նվազեցմանը և արտադրողականության աճին։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են շաքարի ճակնդեղի արտադրության առանձնահատկությունները, դրա տնտեսական նշանակությունը և ոլորտի զարգացման վրա ազդող տեխնոլոգիական, բնական ու կազմակերպական գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտահետազոտական մշակումների գործնական կիրառմանը՝ ներառյալ մշակության տեխնոլոգիաների կատարելագործումը, նոր սորտերի և արտադրական մեթոդների կիրառումը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, ոռոգման ու պարարտացման համակարգերի բարելավումը և բերքատվության բարձրացմանն ուղղված միջոցառումները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել գիտական մշակումների ներդրման համար կատարված ծախսերի և ստացված տնտեսական արդյունքների համադրում՝ գնահատելով ներդրումների վերադարձելիությունը, արտադրական ծախսերի փոփոխությունը, բերքատվության աճը, արտադրանքի ինքնարժեքը և շահութաբերության մակարդակը։ Իրանի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնելու երկրի գյուղատնտեսական պայմանները, հողային և ջրային ռեսուրսների սահմանափակումները, կլիմայական առանձնահատկությունները, շաքարի ճակնդեղի արտադրության տարածաշրջանային տարբերությունները և գյուղատնտեսական քաղաքականության ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև գիտության և արտադրության միջև կապին՝ ցույց տալով, որ գիտահետազոտական գործունեության տնտեսական արժեքը առավել հստակ դրսևորվում է այն դեպքում, երբ նոր գիտելիքն ու տեխնոլոգիաները արդյունավետորեն փոխանցվում են արտադրողներին և կիրառվում իրական տնտեսություններում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ գիտահետազոտական ծրագրերի ընտրության, ֆինանսավորման և արդյունքների ներդրման արդյունավետության գնահատման մեթոդներին՝ առաջարկելով չափորոշիչներ, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել տարբեր տեխնոլոգիական և կազմակերպական լուծումներ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գյուղատնտեսական քաղաքականության մշակման, գիտահետազոտական ծրագրերի ֆինանսավորման առաջնահերթությունների որոշման և շաքարի ճակնդեղի արտադրության մրցունակության բարձրացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ագրարային տնտեսագետներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, գիտահետազոտական կազմակերպությունների աշխատակիցներին, գյուղատնտեսական քաղաքականություն մշակողներին, ֆերմերային տնտեսությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է գիտահետազոտական արդյունքների ներդրման տնտեսական արդյունավետության համալիր գնահատում՝ ընդգծելով գիտության, նորարարության և գյուղատնտեսական արտադրության փոխկապակցվածությունը և դրանց դերը շաքարի ճակնդեղի արտադրության արտադրողականության, շահութաբերության ու կայունության բարձրացման գործում։

Pedagogy

Երաժշտագիտական և մանկավարժական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Կոմիտասի երաժշտական կրթության վերաբերյալ հայացքների, դրանց տեսական հիմքերի և ուսուցման գործընթացում ունեցած կիրառական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երաժշտական դաստիարակության նպատակների, բովանդակության և մեթոդների վերաբերյալ նրա մոտեցումները՝ ազգային երաժշտական մշակույթի և կրթական ավանդույթների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական երաժշտության, երգարվեստի, երաժշտական լսողության և կատարողական հմտությունների զարգացման դերին սովորողների գեղագիտական ու ստեղծագործական դաստիարակության գործում։ Վերլուծվում են երաժշտության ուսուցման սկզբունքները, մանկավարժական մեթոդների առանձնահատկությունները և տեսական դրույթների ու գործնական աշխատանքի փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում են նաև Կոմիտասի մանկավարժական ժառանգության կիրառման հնարավորությունները ժամանակակից երաժշտական կրթության և դասավանդման մեթոդիկայի շրջանակներում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նրա երաժշտամանկավարժական գաղափարների նշանակությունը ազգային կրթական համակարգի և երաժշտական մշակույթի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել երաժշտական մանկավարժության, հայ երաժշտության պատմության, երաժշտագիտության և դասավանդման մեթոդիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է պատմության փիլիսոփայական հայեցակերպերի մեթոդաբանական հիմքերի, կառուցվածքի և ճանաչողական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պատմական գործընթացի բնույթի, զարգացման օրինաչափությունների, պատճառականության, շարունակականության և փոփոխության վերաբերյալ ձևավորված հիմնական փիլիսոփայական մոտեցումները։ Վերլուծվում են պատմության ընթացքի բացատրության տարբեր սկզբունքները, պատմական անհրաժեշտության և պատահականության հարաբերակցությունը, հասարակության զարգացման շարժիչ ուժերի վերաբերյալ պատկերացումները և պատմության մեջ անհատի ու հասարակական խմբերի դերի մեկնաբանությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական ճանաչողության մեթոդաբանական խնդիրներին՝ փաստի և մեկնաբանության, օբյեկտիվության և սուբյեկտիվության, պատմական իրադարձության ու դրա տեսական վերակառուցման փոխհարաբերություններին։ Դիտարկվում են գծային, շրջափուլային, առաջընթացային և բազմակողմ զարգացման հայեցակերպերի մեթոդաբանական առանձնահատկությունները, դրանց բացատրական հնարավորություններն ու սահմանները։ Քննարկվում է պատմական ժամանակի, հասարակական փոփոխությունների, մշակույթի, քաղաքակրթության և արժեքային համակարգերի նշանակությունը պատմության փիլիսոփայական իմաստավորման գործընթացում։ Կարևորվում է տարբեր տեսական մոտեցումների համեմատական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու դրանց ելակետային սկզբունքները, կիրառվող մեթոդները և պատմական իրականության մեկնաբանման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմության փիլիսոփայության և պատմագիտության մեթոդաբանության փոխառնչություններին, ինչպես նաև պատմական գիտելիքի ձևավորման ու հիմնավորման խնդիրներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու պատմական գործընթացի փիլիսոփայական մեկնաբանությունների բազմազանության և դրանց մեթոդաբանական նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, պատմագիտության, սոցիալական տեսության և գիտության մեթոդաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Biology

Այս աշխատությունը նվիրված է միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև Parachlorella kessleri միկրոջրիմուռի կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատմանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջրային էկոհամակարգերում տարածված միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների տեսակային բազմազանության, տարածման առանձնահատկությունների և էկոլոգիական նշանակության բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր ջրային միջավայրերից հավաքված նմուշները, դրանց տեսակային կազմը, կենսաբանական առանձնահատկությունները և շրջակա միջավայրի պայմանների ազդեցությունը միկրոօրգանիզմների տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, ինչպիսիք են ջրի ջերմաստիճանը, լուսավորությունը, սննդանյութերի պարունակությունը, թթվայնությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ, որոնք կարող են պայմանավորել միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների աճն ու բազմազանությունը։ Աշխատանքի երկրորդ կարևոր ուղղությունը Parachlorella kessleri տեսակի կենսաբանական և կենսատեխնոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունն է։ Այս միկրոջրիմուռը կարող է դիտարկվել որպես արժեքավոր կենսաբանական հումք՝ շնորհիվ իր կենսազանգվածում սպիտակուցների, լիպիդների, ածխաջրերի, պիգմենտների և այլ կենսաակտիվ միացությունների կուտակման հնարավորության։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել դրա աճի արագությունը, կենսազանգվածի արտադրողականությունը, տարբեր աճեցման պայմանների նկատմամբ արձագանքը և կենսաքիմիական կազմը։ Կարևոր ուղղություն է նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնք նպաստում են առավել բարձր կենսազանգվածի կամ նպատակային արժեքավոր նյութերի ստացմանը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այս միկրոջրիմուռի հնարավոր կիրառությունները սննդի և կերերի արտադրության, կենսաակտիվ նյութերի ստացման, կենսավառելիքի, ջրերի կենսաբանական մաքրման և այլ կենսատեխնոլոգիական ուղղություններում։ Միկրոջրիմուռների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարևոր է էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից, քանի որ այս օրգանիզմները կարևոր դեր ունեն ջրային միջավայրերի նյութափոխանակության, թթվածնարտադրության և սննդային շղթաների պահպանման գործընթացներում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրել էկոլոգիական և կիրառական կենսաբանական մոտեցումները՝ մի կողմից բացահայտելով միկրոջրիմուռների ու ցիանոբակտերիաների բազմազանությունը, իսկ մյուս կողմից գնահատելով ընտրված տեսակի՝ կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում կիրառվելու հեռանկարները։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ տեղական միկրոջրիմուռային ռեսուրսների հետագա ուսումնասիրության, արժեքավոր կենսանյութերի ստացման տեխնոլոգիաների զարգացման և կայուն կենսատեխնոլոգիական գործընթացների մշակման համար։

Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է ջրատարների և ջրմուղի ցանցերի հաշվարկման ընթացքում առաջացող մի շարք տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրմանն ու դրանց լուծման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է կատարելագործել ջրամատակարարման համակարգերի հիդրավլիկական հաշվարկների մոտեցումները և առաջարկել այնպիսի մեթոդներ, որոնք հնարավորություն կտան ավելի ճշգրիտ գնահատել ջրի շարժման, ճնշման բաշխման և համակարգի առանձին տարրերի աշխատանքի պայմանները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ջրատարների և բաշխիչ ցանցերի կառուցվածքային ու հիդրավլիկական առանձնահատկությունները, ջրի ծախսերի որոշման, խողովակաշարերում հոսքի պարամետրերի հաշվարկման և ճնշումների բաշխման խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի շարժման ընթացքում առաջացող հիդրավլիկական կորուստների գնահատմանը, խողովակների տրամագծերի ընտրությանը, համակարգի տարբեր հատվածների փոխկապակցվածությանը և անհրաժեշտ ճնշման ապահովմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է ջրմուղի ցանցերի հաշվարկային սխեմաների ձևավորումը և դրանցում ջրի հոսքերի ու ճնշումների որոշման մեթոդների կատարելագործումը։ Քննարկվում են այնպիսի խնդիրներ, որոնց լուծումը պահանջում է միաժամանակ հաշվի առնել բազմաթիվ փոխկապակցված պարամետրեր, այդ թվում՝ ջրի սպառման ռեժիմները, ցանցի երկրաչափական կառուցվածքը, խողովակների հիդրավլիկական դիմադրությունը և համակարգի տարբեր հանգույցներում ճնշման փոփոխությունները։ Մշակվող մեթոդները կարող են նպաստել հաշվարկների պարզեցմանը, դրանց ճշգրտության բարձրացմանը և նախագծման ընթացքում տեխնիկական ու տնտեսական առավել արդյունավետ լուծումների ընտրությանը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տարբեր հաշվարկային մոտեցումների համեմատությանը և դրանց կիրառելիության գնահատմանը տարբեր տեսակի ջրամատակարարման համակարգերի համար։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել նոր ջրատարների և ջրմուղի ցանցերի նախագծման, գործող համակարգերի վերակառուցման ու օպտիմալացման, ինչպես նաև ջրամատակարարման հուսալիության և արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ջրամատակարարման համակարգերի ճիշտ հիդրավլիկական հաշվարկը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ջրի և էներգիայի կորուստները, ապահովել անհրաժեշտ ճնշումները և բարձրացնել համակարգի շահագործման կայունությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրավլիկայի, ջրամատակարարման և ջրահեռացման, քաղաքային ենթակառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Literature

Կոմիտաս-ին նվիրված «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որը կազմել և խմբագրել է Լ.Վ. Միրիջանյան-ը, ներկայացնում է Կոմիտասի ստեղծագործական և հոգևոր աշխարհը բանաստեղծական ընկալման միջոցով՝ ընդգծելով նրա երաժշտական մտածողության, ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության խորքային շերտերը։ Թեև Կոմիտասը առավել հայտնի է որպես կոմպոզիտոր և հայ ժողովրդական երաժշտության մեծ հավաքագրող ու մշակող, այս ժողովածուն բացահայտում է նաև նրա ներշնչման աղբյուրները, ներաշխարհի զգայունությունը և հայրենիքի ու ժողովրդի նկատմամբ ունեցած բացառիկ կապվածությունը՝ արտահայտված բառային-գեղարվեստական ձևով։ Ժողովածուում ընդգրկված նյութերը ստեղծում են պատկերացում Կոմիտասի հոգևոր կերպարի մասին՝ որպես մարդու, ով իր արվեստով ձգտել է պահպանել և վերաիմաստավորել հայկական երաժշտական մտածողությունը՝ այն կապելով ազգային հիշողության և ինքնության պահպանման հետ։ Տեքստերում նկատելի է ինչպես մեղմ քնարականություն, այնպես էլ խորը ցավի ու կորուստի զգացում, որը պայմանավորված է ժամանակի պատմական իրադարձություններով և մշակութային ճնշումներով։ Ընդհանուր առմամբ, այս աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն Կոմիտասի անձի, այլ նաև նրա թողած հոգևոր-մշակութային ժառանգության ամբողջական ընկալման համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է երաժշտական մտածողությունը վերածվել բառային արտահայտության և հակառակը։